Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 grudnia 2022 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie II Wydział Cywilny

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia SO Piotr Rempoła

Protokolant: Emilia Łuczyk

po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2022 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa W. B., M. B., K. K.

przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Okręgowego w Warszawie

o zapłatę

oddala powództwa;

odstępuje od obciążania powodów kosztami procesu.

Sygn. akt II C 739/20

UZASADNIENIE

W pozwie o zapłatę z dnia 31 stycznia 2020 roku skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie powódki – to jest W. B. i H. K. (reprezentowana przez siostrę, W. B.) – wniosły o:

zasądzenie od strony pozwanej, to jest Skarbu Państwa Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie, na rzecz powódek kwoty po 18.532,30 złotego jako odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem (art. 417 ¹ k. c. w zw. z art. 424 ^1b k. p. c.) oraz po 300,00 złotych jako szkody związanej z dochodzeniem odszkodowania – wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (art. 481 § 1 k. c.) od dnia 22 listopada 2019 roku do dnia zapłaty,

zasądzenie od strony pozwanej na rzecz każdej z powódek zwrotu kosztów postępowania wraz z ewentualnym zwrotem kosztów postępowania sprawy I Co 2311/10 (300,00 złotych dla każdej z powódek) z wniosku powódek o wezwanie do próby ugodowej zakończonej odmową zawarcia ugody przez uczestnika postępowania – stronę pozwaną w niniejszej sprawie – o ile Sąd nie uzna opłaty tegoż postępowania jako szkody związanej z dochodzeniem odszkodowania ujętego w pkt. 1.

(k.3-6)

Na początku 2019 roku powódki otrzymały wezwania do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie kwoty po 18.532,30 złotego z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych (k.115-116). Powódki złożyły wniosek o umorzenie tych kosztów (k.66), jednakże umorzenia takiego nie uzyskały (k.68) i w konsekwencji dokonały wpłaty zgodnie z wezwaniem (k.106, 109).

We wniosku o umorzenie z dnia 18 lutego 2019 roku (k.64) podniosły, że w sprawie I C 1292/15 były zwolnione od kosztów procesu. Przywołały pkt III. wyroku z dnia 28 grudnia 2016 roku (k.148): „ustala, że każda z powódek: W. B., H. K. i A. K. ponoszą po 70%, a pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (...) po 30% kosztów procesu, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu”, oraz fragment uzasadnienia tegoż wyroku (k.158): „o kosztach procesu pomiędzy powodami i pozwanym Skarbem Państwa Sąd orzekł na podstawie art. 98 k. p. c. i art. 108 § 1 k. p. c. przyjmując, że roszczenie strony powodowej zostało uwzględnione w 30%. Szczegółowe wyliczenie kosztów procesu Sąd pozostawił jednak referendarzowi sądowemu, rozstrzygając jedynie, że pozwany zobowiązany jest ponieść koszty w 30%, zaś powódki – w 70%”.

Podstawowym zarzutem w stosunku do postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 roku (k.163-166) jest rozliczenie kosztów sądowych między powódkami i Sądem Okręgowym w Warszawie. Powódki podkreślały, że Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 28 grudnia 2016 roku określił, że o kosztach procesu pomiędzy powodami i pozwanym Skarbem Państwa orzekł na podstawie art. 98 k. p. c. Zdaniem powódek koszty procesu, o których mowa w przywołanym przepisie, to koszty sądowe, na które składają się: opłaty i wydatki, opłaty kancelaryjne; koszty strony, która występuje osobiście lub z pełnomocnikiem niebędącym adwokatem oraz koszty związane z reprezentowaniem strony przez adwokata. Z tego względu powódki przyjęły, że skoro ani one, ani Skarb Państwa nie opłacali pozwu czy wynagrodzenia biegłego, to wyliczenie tych kosztów i ich rozliczenie między powódkami a stroną pozwaną miało dotyczyć jedynie kosztów pełnomocnika strony pozwanej w proporcjach ustalonych przez sąd.

Zdaniem powódek (k.5-6) zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności strony pozwanej wynikające z art. 417 ¹ § 2 k. c., albowiem powódki uiściły wyliczone przez referendarza koszty sądowe, przez co nastąpiła szkoda wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie, które pozostaje w normalnym (adekwatnym) związku przyczynowym z działaniem strony pozwanej, a powstaniem szkody.

Zdaniem powódek do szkody związanej z odpowiedzialnością strony pozwanej należy zaliczyć również kwotę po 300,00 złotych na rzecz każdej z nich jako wyrównanie szkody związanej bezpośrednio z dochodzeniem roszczenia odszkodowawczego – powódki uiściły opłaty w sprawie I Co 2311/19.

Na skutek postanowienia z dnia 8 kwietnia 2020 roku Sądu Apelacyjnego w Warszawie VI Wydział Cywilny sprawa III C 234/20 z powództwa W. B., H. K. przeciwko Skarbowi Państwa Prezesowi Sądu Okręgowego w Warszawie o zapłatę została w trybie art. 44 ² pkt 1 k. p. c. przekazana do dalszego prowadzenia przez Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie (k.18).

W odpowiedzi na pozew (k.39-44) Skarb Państwa Prezes Sądu Okręgowego w Warszawie zastępowany przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej wniósł o:

oddalenie powództwa,

zasądzenie od powódek na rzecz Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie zwrotu kosztów postępowania, w tym zasądzenie od powódek na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu swojego stanowiska Skarb Państwa podkreślił, że, po pierwsze, powódki nie wykazały przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarb Państwa, a po drugie, iż nieprawidłowość w działaniu władzy publicznej, której wyrazem jest orzeczenie niezgodne z prawem, ma miejsce jedynie wtedy, gdy działanie to cechuje oczywista sprzeczność z zasadniczymi i niepodlegającymi różniej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane jest w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa.

Pozwany zwrócił uwagę, że powódki nie kwestionowały ustalonego przez Sąd Okręgowy w wyroku z 28 grudnia 2016 roku udziału procentowego, w jakim zobowiązane zostały do ponoszenia kosztów procesu. Nie kwestionowały one również wysokości wyliczonych przez referendarza kosztów sądowych, a wyłącznie fakt obciążenia ich obowiązkiem zwrotu tych kosztów na rzecz Skarbu Państwa.

W piśmie z 30 listopada 2021 roku (prezentata: 6 grudnia 2021 roku) strona powodowa podtrzymała swoje stanowisko w sprawie (k.62-65).

Z treści aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego 22 lutego 2022 roku przez A. Ł. – zastępcę notariusza w W. A. T. – zarejestrowanego za Repertorium A Nr 839/2022 wynika, że H. K. z d. R., powódka w niniejszej sprawie, zmarła w trakcie postępowania tj. w dniu 13 stycznia 2022 roku w O.. Jej następcami prawnymi są: M. B. oraz K. K. (k.80). Dlatego Sąd, zawiesił postępowanie na podstawie art. 174 § 1 pkt 1 k. p. c. z powodu śmierci powódki H. K. oraz podjął je z udziałem wskazanych spadkobierców zmarłej powódki, to jest M. B. i K. K. (k.83).

Stanowiska procesowe stron nie uległy zmianie do czasu zamknięcia rozprawy (k.184).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W toku procesu toczącego się przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie o sygnaturze akt I C 1292/15 z powództwa W. B., H. K., A. K. przeciwko pozwanemu Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...) wydano postanowienia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych.

W dniu 24 listopada 2015 roku referendarz sądowy wydał postanowienie zwalniające powódkę W. B. od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty sądowej od pozwu ponad kwotę 1.000,00 zł; zwalniające powódkę H. K. od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty sądowej od pozwu ponad kwotę 500,00 zł; zwalniające powódkę A. K. od kosztów sądowych w części, tj. od opłaty sądowej od pozwu ponad kwotę 1.000,00 zł. W punkcie 4. postanowienia oddalono wniosek powódek w pozostałej części. W uzasadnieniu tegoż postanowienia zwrócono uwagę, że w świetle ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych instytucja całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych stanowi szczególną pomoc państwa dla najbiedniejszych osób, które ze względu na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić żadnych kosztów sądowych bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ponadto podkreślono, że powódki w tamtym czasie nie były zobowiązane do ponoszenia innych kosztów sądowych niż opłata od pozwu, nie można było wówczas przewidzieć, czy takowe koszty powstałyby i kto byłby obowiązany do ich uiszczenia, stąd – konkludował – brak było podstaw do zwolnienia powódek od kosztów sądowych niezwiązanych z opłatą sądową od pozwu (k.130-132 postanowienie referendarza sądowego z 24 listopada 2015 roku I C 1292/15).

W dniu 17 grudnia 2015 roku Sąd Okręgowy wydał – postanowienie zmieniające punkt 4. zaskarżonego postanowienia z dnia 24 listopada 2015 roku. W ten sposób, że powódki zostały zwolnione od kosztów sądowych w części, to jest od opłat sądowych od pozwu w całości. W pozostałym zakresie utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie. Uzasadniając to orzeczenie, sąd wskazał, że strona powodowa nie została na dzień wydania omawianego postanowienia zobowiązana do ponoszenia innych kosztów sądowych poza opłatami od pozwu. Zwrócił uwagę, że trudno było przewidzieć, czy w toku procesu doszłoby do powstania innych kosztów, w jakiej byłyby one wysokości i czy strona powodowa zostałaby nimi obarczona. W ocenie sądu w tamtym okresie rozstrzyganie tych kwestii było przedwczesne (k.133-135 postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z 17 grudnia 2015 roku I C 1292/15).

W dniu 20 maja 2016 roku Sąd Okręgowy w Warszawie wydał – postanowienie dopuszczające dowód z opinii biegłego specjalisty ds. wyceny nieruchomości na okoliczność ustalenia aktualnej wartości rynkowej prawa własności części nieruchomości; zobowiązujące każdą z powódek do uiszczenia zaliczki na poczet opinii biegłego w kwocie po 150 złotych (k.136).

W dniu 14 lipca 2016 roku referendarz sądowy wydał w sprawie w I C1292/15 – postanowienie w przedmiocie wynagrodzenia biegłego, w którego punkcie 1. Przyznano wynagrodzenie biegłemu sądowemu za sporządzenie pisemnej opinii; w punkcie 2. Przyznano biegłemu zwrot wydatków poniesionych w związku ze sporządzeniem opinii; w punkcie 3. Polecono kasie Sądu Okręgowego w Warszawie wypłatę biegłemu wynagrodzenia określonego w pkt. 1 i 2, z czego 450,00 złotych z zaliczek wpłaconych przez powódki, zaś w pozostałym zakresie – tymczasowo ze środków Skarbu Państwa; w punkcie 4. Zobowiązano każdą z powódek do wpłacenia kwoty po 805,53 złotego tytułem uzupełnienia zaliczki na poczet nieopłaconej należności z tytułu wynagrodzenia biegłego (k.137-140).

W dniu 22 sierpnia 2016 roku referendarz sądowy wydał – postanowienie w przedmiocie wniosku wszystkich powodów o zwolnienie od kosztów sądowych w całości w związku z wezwaniem do uzupełnienia zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego. W tym postanowieniu: 1. zwolniono wszystkich powodów od kosztów sądowych w części, tj. w zakresie całej uzupełniającej zaliczki na poczet wynagrodzenia biegłego wynikającej z postanowienia referendarza sądowego wynikającej z postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2016 roku; 2. oddalono wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu ponownie wskazano, że w dniu orzekania nie można było przewidzieć, czy dodatkowe koszty powstałyby i kto byłby obowiązany do ich uiszczenia, stąd uznano, że brak było podstaw do zwolnienia powódek od kosztów sądowych w całości. (k.142-143)

W dniu 30 września 2016 roku referendarz sądowy wydał – postanowienie przyznające biegłemu sądowemu wynagrodzenie za sporządzenie pisemnej uzupełniającej opinii z dnia 22 września 2016 roku i polecające kasie Sądu Okręgowego w Warszawie wypłatę tegoż wynagrodzenia tymczasowo ze środków Skarbu Państwa. (k.144-146)

W dniu 28 listopada 2016 roku referendarz sądowy wydał – postanowienie ustanawiające dla wszystkich powódek, to jest W. B., H. K. i A. K., jednego radcę prawnego z urzędu (k.147).

W dniu 28 grudnia 2016 roku Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok w sprawie I C 1292/15, z powództwa W. B., H. K. i A. K., w którego punkcie III. ustalił, że każda z powódek: W. B., H. K. i A. K. ponoszą po 70%, a pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Wojewodę (...) po 30% kosztów procesu, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu (k.148). W uzasadnieniu tegoż wyroku wskazał, że o kosztach procesu pomiędzy powodami i pozwanym Skarbem Państwa Sąd orzekł na podstawie art. 98 k. p. c. i art. 108 § 1 k. p. c. przyjmując, że roszczenie strony powodowej zostało uwzględnione w 30%. Szczegółowe wyliczenie kosztów procesu Sąd pozostawił referendarzowi sądowemu, rozstrzygając jedynie, że pozwany zobowiązany jest ponieść koszty w 30%, zaś powódki – w 70% (k. 158). Ten wyrok w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu stał się prawomocny w dniu 12 stycznia 2018 roku po wydaniu wyroku przez Sąd Apelacyjny w Warszawie I ACa 440/17 (k.162).

Postanowieniem z dnia 15 maja 2018 roku starszy referendarz sądowy w Sądzie Okręgowym w Warszawie I Wydział Cywilny w sprawie I C 1292/15:

1. Zasądził od Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego w Warszawie na rzecz r.pr. D. M. kwoty po 7.200 zł oraz kwotę 3.600,00 zł powiększone o 23% VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu powódkom W. B., H. K. oraz A. K.,

2. Nakazał pobrać od Skarbu Państwa – Wojewody (...) na rzecz Skarbu Państwa – kasa Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę 5.400,00 zł powiększoną o 23% VAT tytułem kosztów pomocy prawnej udzielonej powódkom z urzędu,

3. Nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego w Warszawie:

- od powódki W. B. kwotę 18532,30 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych

- od powódki H. K. kwotę (...),30 tytułem zwrotu kosztów sądowych

- od powódki A. K. kwotę (...),20 tytułem zwrotu kosztów sądowych,

4. zasądził od powódek W. B. oraz H. K. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwoty po 5040 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

5. zasądził od powódki A. K. na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 2520 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego”.

W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że koszty procesu w niniejszej sprawie stanowią: koszty sądowe czyli opłaty i wydatki na wynagrodzenia biegłych, koszty zastępstwa procesowego strony powodowej i pozwanej. Na koszty sądowe złożyły się opłata od pozwu powódki W. B. w kwocie 25370 zł, opłata od pozwu powódki H. K. w kwocie 25370 zł, opłata od pozwu trzeciej powódki A. K. 9537 zł, łączna kwota wynagrodzeń biegłych 3314,15 zł po podzieleniu na 3 powódki stanowiło po 1104,72 zł na wynagrodzenia biegłych od każdej z powódek. Powódki W. B. oraz H. K. powinny ponieść po 70% kosztów sądowych z kwoty 26474,72 zł (25370 zł +1104,72 zł) to jest kwoty po 18532,30 zł pomniejszone o wpłacone przez nich po 150 zł zaliczki na wynagrodzenia biegłych, co ostatecznie stanowi kwotę po 18382,30 zł tytułem nie uiszczonych kosztów sądowych przez obie powódki W. B. i H. K. (k.163-166 postanowienie referendarza z uzasadnieniem w sprawie I C 1292/15).

Na to postanowienie referendarza powódki wniosły skargę (k.168-170), w wyniku której Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 25 września 2018 roku utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy wskazał, że fakt zwolnienia powódek w części od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w toku postępowania nie daje podstaw do automatycznego nie obciążenia ich nimi w orzeczeniu kończącym sprawę zgodnie z artykułem 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zwolnienie stron od kosztów sądowych w toku postępowania ma charakter tymczasowy i nie rozciąga się na etap końcowego rozliczenia kosztów procesu, nie oznacza zatem nieponoszenia przez stronę zwolnioną od kosztów sądowych w ostatecznym rozliczeniu kosztów sądowych na rzecz Skarbu Państwa, w przypadku gdy w wyroku sąd nie wskazał expresis verbis, iż odstępuje od obciążenia strony nieuiszczonymi kosztami sądowymi na rzecz Skarbu Państwa ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn.. akt III CZP 142/07).

(k.174-177 postanowienie Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 25 września 2018 roku sygnatura akt I C 1292/15).

Na początku 2019 roku H. K. i W. B. otrzymały wezwania do zapłaty na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie XV Wydziału Wykonywania Orzeczeń kwoty po 18.532,30 złotego z tytułu nieuiszczonych kosztów sądowych (k.115-116). Powódki H. K. oraz W. B. reprezentowana przez pełnomocnika siostrę H. K. złożyły do Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie wniosek o umorzenie tych kosztów sądowych (k.66-67). Zarządzeniem z dnia 15 marca 2019 roku Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Warszawie odmówił umorzenia kosztów sądowych w kwotach po 18.532,30 zł (k.68). W konsekwencji H. K. i W. B. dokonały wpłaty zgodnie z wezwaniem w kwotach po 18.532,30 zł na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie z tytułu kosztów sądowych (k.106, 109 dowody wpłat).

W. B. oraz H. K. pismem z dnia 30 maja 2019 roku złożyły do Sądu Rejonowego dla Warszawy W. w W. w sprawie o sygnaturze akt I Co 2311/19 wniosek o zawezwanie do próby ugodowej wobec przeciwnika Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie, w którym wniosły o zawarcie ugody na podstawie której przeciwnik miał zapłacić każdej wnioskodawczyni kwoty po 18532,30 zł jako odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem (art.417(1) k.c. w zw. z art. 424(1b) k.p.c. W sprawie o zawezwanie do próby ugodowej każda wnioskodawczyni uiściła opłatę od wniosku w kwotach po 300 zł (dowód: załączone akta sprawy Sądu Rejonowego dla Warszawy woli W W. o sygnaturze akt I Co 2311/19).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W ocenie Sądu powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Strona powodowa w działaniu Sądu Okręgowego w Warszawie, który wydał postanowienie z dnia 25 września 2018 roku – utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 roku w przedmiocie wyliczenia kosztów procesu – upatruje rażącego naruszenia prawa, w wyniku którego powstała w jej majątku szkoda. Jako podstawę swojego roszczenia wobec Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Okręgowego w Warszawie - wskazała przepis art. 417 ¹ § 2 k. c. regulujący odpowiedzialność organów władzy publicznej za szkodę wyrządzoną ich działaniem oraz art. 424 ^1b k. p. c.

Zgodnie z art. 417 ¹ § 2 zd. 1 k. c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 424 ^1b k. p. c. w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie przysługuje, odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.

W niniejszej sprawie strona powodowa, w świetle przepisu art. 424 ^1b k. p. c., nie musiała uzyskać prejudykatu stwierdzającego niezgodność tego orzeczenia z prawem. Jednakże strona ta, zgodnie z art. 6 k. c., zobowiązana była do wykazania, że w sprawie zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej, do których zalicza się: wydanie niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia, szkodę i związek przyczynowy pomiędzy wydaniem danego orzeczenia, a szkodą.

Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa (..) – art.417§1 k.c. Odpowiedzialność ta oparta jest warunku niezgodności z prawem, co oznacza, że poszkodowany nie musi wykazywać, że działanie lub zaniechanie, które stanowiło przyczynę szkody, było zawinione - wystarczające jest, by było ono niezgodne z obowiązującym prawem. Wydanie niezgodnego z prawem prawomocnego orzeczenia, a więc aktu o charakterze indywidualnym, w rozumieniu art. 417 ¹ k. c., to wydanie orzeczenia niewątpliwie sprzecznego z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku szczególnie rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa (por. wyrok SN z 7.7.2006 r., I CNP 33/06).

Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest kolejna kontrola wyliczeń kosztów sądowych – których zresztą strona powodowa nie kwestionowała – lecz ocena potencjalnej, rażącej niezgodności z prawem zapadłego orzeczenia.

Osią sporu jest kwestia wykładni prawa. Strona powodowa bowiem twierdzi, że referendarz sądowy i następnie Sąd utrzymując w mocy orzeczenie referendarza sądowego dokonał rażąco błędnej wykładni przepisów regulujących koszty procesu i koszty sądowe oraz relacji zachodzących między nimi.

Referendarz sądowy, zgodnie z art. 108 § 1 k. p. c., rozlicza rachunkowo wszelkie poniesione przez strony w toku postępowania koszty procesu według zasad ustalonych przez sąd, uwzględniając art. 98 i od 100 do 103 k. p. c. Zastosowanie art. 108 k. p. c. nie jest ograniczone jedynie do relacji pomiędzy stronami: „Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Sąd może jednak rozstrzygnąć jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu”. W sentencji orzeczenia zapadłego w sprawie pod sygn. akt I C 1292/15 (k.148) Sąd Okręgowy w Warszawie rozstrzygnął o zasadzie, wyrokując, że: „każda z powódek: W. B., H. K. […] ponoszą po 70% […] kosztów procesu, pozostawiając ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu”.

Koszty procesu strony reprezentowanej przez adwokata obejmują opłaty i wydatki adwokata, koszty sądowe oraz nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa (art.98§3 k.p.c.). Zgodnie z art. 108§1 k.p.c. Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę w instancji. Sąd może jednak rozstrzygnąć jedynie o zasadach poniesienia przez strony kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu; (..).

Z art. 100 ust. 1 w zw. z art. 100 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wynika, iż strona w całości zwolniona od kosztów sądowych nie uiszcza opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które obciążają tymczasowo Skarb Państwa.

W świetle brzmienia tych przepisów dopuszczalna jest wykładnia tych przepisów, iż zwolnienie od kosztów sądowych udzielone stronie w toku postępowania sądowego, ma charakter tymczasowy i w orzeczeniu kończącym, sąd może obciążyć stronę zwolnioną od kosztów sądowych, kosztami procesu, w tym także tymi kosztami sądowymi od których była uprzednio zwolniona, jeżeli ustały przesłanki do zwolnienia od kosztów. Na gruncie rozpatrywanej sprawy, gdzie powódki uzyskały odszkodowanie od Skarbu Państwa - Wojewody (...) w kwotach po 152.727,40 zł, każda z powódek, taka wykładnia jest dopuszczalna.

I w zgodzie z taką wykładnią referendarz sądowy rozliczył koszty procesu w 70%, dokonując szczegółowego wyliczenia kosztów procesu, w tym kosztów sądowych od powódek. Zaś Sąd Okręgowy w Warszawie utrzymał w mocy to orzeczenie referendarza sądowego, wyraźnie w uzasadnieniu wskazując na taki sposób wykładni.

Należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądów dominuje wprawdzie drugi sposób wykładni tych przepisów, tj. zaprezentowany przez stronę powodową. Polegający na tym, iż zwolnienie kosztów sądowych strony powodowej skutkuje, tym, iż w rozliczeniu kosztów procesu między stronami powodową i pozwaną, nie rozlicza się kosztów sądowych od uiszczenia której strona powodowa była zwolniona. Rozlicza się między stronami tylko te koszty procesu, które strony rzeczywiście poniosły.

Natomiast w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji, Sąd może obciążyć przeciwnika kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu zgodnie z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

O rażącym naruszeniu prawa nie może być jednak mowy, jeżeli możliwa jest inna wykładnia przepisów. Nieprawidłowość w działaniu władzy publicznej polegającej na wydaniu orzeczenia niezgodnego z prawem ma miejsce jedynie wtedy, gdy wydane orzeczenie jest oczywiście sprzeczne z zasadniczymi nie podlegającymi różnej wykładni przepisami prawa, z ogólnie przyjętymi standardami rozstrzygnięć albo wydane w wyniku rażąco błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 czerwca 2019 roku V CSK 137 18 wskazał, że „Kategoria bezprawności judykacyjnej z art. 417(1) §1 k.c. jest węższa od bezprawności z art. 417 §1 k.c., które obejmuje każdą obiektywną sprzeczność działania lub zaniechania z przepisami prawa. Wzgląd na specyfikę władzy sądowniczej obdarzonej w atrybut niezawisłości sędziowskiej sprzeciwia się przyjęciu, że każde obiektywnie niezgodne z prawem orzeczenie niezależnie od stopnia tej niezgodności, stanowi działanie które może być źródłem odpowiedzialności Skarbu Państwa. Działalność orzecznicza sądów wymaga bowiem zapewnienia sędziom pewnego zakresu władzy dyskrecjonalnej, ponadto polega ona na konieczności interpretacji i stosowanie przepisów zawierających pojęcia ostre i ocenne co może prowadzić do przyjmowania różnych interpretacji przez sądy tych samych przepisów w podobnych stanach faktycznych.”.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie ze względu na możliwość dokonania różnej wykładni przepisów prawa.

Żądanie przez powódki dodatkowo zwrotu kwot po 300 zł z tytułu poniesionych kosztów próby ugodowej nie mogło zostać także uwzględnione jako odszkodowanie dochodzone przez powódki z tych samych przyczyn.

Wobec powyższego, powództwo podlegało oddaleniu w całości.

Odnośnie żądania o zapłatę zwrotu kosztów zawezwania do próby ugodowej, to koszty te nie mogły zostać uwzględnione w kosztach procesu, bowiem po pierwsze przeciwnik stawił się na posiedzeniu pojednawczym– art. 186§2 k.p.c., po drugie wzywający reprezentowany na posiedzeniu pojednawczym przez pełnomocnika będącego radcą prawnym nie zgłosił żądania zwrotu kosztów próby ugodowej – art. 186§2 k.p.c., po trzecie stronę powodowa (wzywający) przegrał proces i brak jest przesłanek z art. 98§1 k.p.c. do obciążenia pozwanego tymi kosztami.

Na podstawie art. 102 k. p. c. Sąd nie obciążał powodów kosztami procesu pomimo, że są stroną przegrywającą proces, biorąc pod uwagę ich sytuację osobistą, zawodową i finansową oraz fakt, że dopuszczalna była inna wykładnia przepisów prezentowana przez powodów.

Sędzia SO Piotr Rempoła

ZARZĄDZENIE

1. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć oddzielnie każdemu z trzech powodów – pocztą – wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia apelacji w terminie trzech tygodni na podstawie art. 369§1(1) k.p.c. z uwagi na przedłużenie terminu do sporządzenia uzasadnienia przez Prezesa Sądu.

2. Odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć Prokuratorii Generalnej RP – przez portal informacyjny z pouczeniem, iż Prezes Sądu przedłużył termin do sporządzenia uzasadnienia.

3. W odpowiedzi na pismo z Sądu Rejonowego dla Warszawy W. w W. I Wydział Cywilny o zwrot akt I Co 2311/19 poinformować, iż akta obecnie nie mogą być zwrócone do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. Zostaną zwrócone niezwłocznie po prawomocnym zakończeniu sprawy.

Sędzia SO Piotr Rempoła