Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

14 maja 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie III Wydział Cywilny

w składzie: Przewodniczący sędzia Błażej Domagała

Protokolant Stanisław Modzelewski

po rozpoznaniu 7 maja 2025 r. w W. na rozprawie

sprawy z powództwa A. T. (1) i M. T. (1)

przeciwko (...) Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę i ustalenie

1.  ustala, że umowa nr (...) o kredyt mieszkaniowy N.-H. zawarta 13 czerwca 2009 r. pomiędzy M. T. (1) i A. T. (1) a (...) Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w G. (obecnie (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W.) jest nieważna;

2.  zasądza od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz A. T. (1) i M. T. (1) kwotę 9.769,86 (dziewięć tysięcy siedemset sześćdziesiąt dziewięć 86/100) (...) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 17 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty;

3.  w pozostałym zakresie postępowanie umarza;

4.  zasądza od (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. tytułem zwrotu kosztów procesu na rzecz:

- A. T. (1) kwotę 5.934 (pięć tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych,

- M. T. (1) kwotę 5.934 (pięć tysięcy dziewięćset siedemnaście) złotych,

wraz z odsetkami od tych kwot w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Sygn. akt III C 3287/23

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 22 listopada 2023 r. powodowie A. T. (1) i M. T. (1) wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nr (...) (...) (...) z dnia 13 czerwca 2009 roku zawarta między stroną powodową a poprzednikiem prawnym pozwanego ( (...) Bank (...) S.A.) jest nieważna. Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz łącznie kwot: 115.190,19 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 58.497,95 zł od dnia 27 października 2020 roku do dnia zapłaty a od kwoty 56.692,24 zł od dnia 19 października 2023 roku do dnia zapłaty, oraz kwoty 19.733,34 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27 października 2020 roku do dnia zapłaty. Strona powodowa zawarła także w pozwie żądanie ewentualne oraz wniosek zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów procesu według norm przepisanych (pozew k. 4 i nast.)

Pozwany bank wnosił o oddalenie powództwa, kwestionując je co do zasady i co do wysokości (odpowiedź na pozew – k. 106 i nast.)

W piśmie z dnia 20 marca 2024 roku (data stempla) pozwany podniósł zarzut zatrzymania w razie zasądzenia roszczenia dochodzonego pozwem do czasu zaofiarowania przez powodów zwrotu otrzymanego od pozwanego świadczenia albo nie zabezpieczą roszczenia o jego zwrot (pismo k. 159 i nast.)

Pismem z dnia 23 stycznia 2025 roku (data stempla) pozwany natomiast podniósł ewentualny zarzut wygaśnięcia wierzytelności wobec złożenia przez powodów oświadczenia o potrąceniu (pismo k. 239 i nast.)

Pismem z dnia 18 lutego 2025 roku powodowie cofnęli – bez zrzeczenia się roszczenia – roszczenie o zapłatę, tj.:

a)  co do kwoty 115.190,19 zł oraz 9.963,48 CHF,

b)  co do odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 58.497,95 zł za okres od dnia 27 października 2020 r. do dnia zapłaty,

c)  co do odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 56.692,24 zł za okres od dnia 19 października 2023 r. do dnia zapłaty,

d)  co do odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 19.733,34 CHF za okres od dnia 27 października 2020 r. do dnia 16 stycznia 2025 r.,

e)  co do odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od kwoty 9.963,4 CHF za okres od dnia od dnia 17 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty,

i w związku z tym w ramach pkt 1. pozwu dochodzili zapłaty kwoty 9.769,86 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 17 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty i ustalenia, że umowa nr (...) o kredyt mieszkaniowy N.-H. z dnia 13 czerwca 2009 r. jest nieważna (pismo k. 246 i nast.)

Pozwany nie wyraził zgody na cofnięcie pozwu bez zrzeczenia się roszczenia, wnosząc o przyznanie mu kosztów procesu w zakresie cofniętego powództwa (pismo k. 263 i nast.)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

A. T. (2) i M. T. (2) w dniu 13 czerwca 2009 roku zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w G. umowę kredytu nr (...)09- (...), na mocy której Bank udzielił im kredytu w kwocie 240.000 zł. Celem umowy kredytu było finansowanie części kosztów nabycia lokalu mieszkalnego położonego w L. przy ul. (...). Okres kredytowania obejmował od 13 czerwca 2009 r. do 15 maja 2039 r. (§ 1 ust. 1-4 Części Szczególnej Umowy – (...)).

Oprocentowanie kredytu wynosiło 3,395% p.a. w przypadku uruchomienia środków w dniu podpisania (...). Marża banku wynosiła w dniu udzielenia kredytu 3% w stosunku rocznym z możliwością jej obniżenia lub podwyższenia. Spłata kredytu miała następować w równych ratach kapitałowo-odsetkowych. Oprocentowanie kredytu miało być zmienne. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania kredytu została określona na 3,30% (§ 1 ust. 4-8 (...)), zaś szacowany całkowity koszt kredytu w dniu zawarcia umowy określono na kwotę 107.083,63 zł (§ 2 ust. 1 (...)).

Szczegółowe postanowienia umowy zostały zawarte w Części Ogólnej Umowy ( (...)).

Zgodnie z § 1 ust. 1 (...) kredyt mieszkaniowy (...) jest udzielany w złotych.

W § 1 ust. 2 (...) wskazano, że w przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej kwota udzielonego kredytu określona jest w (...) w złotych z zastrzeżeniem, że kwota ta jest indeksowana do waluty obcej, przy czym zobowiązanie kredytobiorcy do spłaty wyrażone jest w walucie obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany, a ostateczna wysokość tego zobowiązania określona miała zostać po wypłacie całej kwoty kredytu oraz po przeliczeniach na walutę po kursie kupna danej waluty, zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniach i momentach poszczególnych uruchomień środków. Na wysokość kwoty zobowiązania kredytobiorcy oraz wysokość raty kapitałowo-odsetkowej, wpływ miały zmiany kursów walut oraz zmiany spreadu walutowego w trakcie okresu kredytowania, tj. różne kursy w dniach kolejnych wypłat transz. Wskazano, iż ryzyko związane ze zmianą kursu waluty oraz zmianą wysokości spreadu walutowego ponosi kredytobiorca. Aktualne Tabele kursów oraz informacje o wysokości spreadów walutowych, udostępniane są klientom Banku poprzez zamieszczenie na stronie internetowej Banku, wywieszenie na tablicy ogłoszeń w Banku oraz na życzenie klienta podawane telefonicznie lub mailem. Kredytobiorca miał możliwość zapoznania się z kursami archiwalnymi na stronie internetowej i na życzenie telefonicznie lub mailem.

Oprocentowanie kredytu uregulowano w § 2 (...), było ono ustalane według zmiennej stopy procentowej, stanowiącej sumę odpowiedniej stopy bazowej oraz marży Banku. Ryzyko, związane ze zmienną stopą procentową, miał ponosić kredytobiorca. Stopa bazowa, w przypadku kredytów indeksowanych do (...), odpowiadała obowiązującej w ostatnim dniu roboczym przed dniem uruchomienia środków stawce LIBOR 3M.

W myśl § 5 (...) rzeczywista roczna stopa procentowa miała uwzględniać należności w wysokości z dnia zawarcia umowy, w tym opłaty, prowizje i koszty związane z udzieleniem kredytu, koszty ustanowienia hipoteki, zastawu rejestrowego, ubezpieczenia składników majątkowych (związanych z udzieleniem kredytu) oraz inne, ponoszone przez kredytobiorcę koszty, związane z zabezpieczeniem ryzyka kredytowego.

§ 11 (...) dotyczył prawnych zabezpieczeń umowy kredytu, w tym w ust. 1 wymieniając hipotekę ustanowioną na nieruchomości określonej w § 3 (...).

W § 16 (...) odnośnie wypłaty środków z kredytu indeksowanego do waluty obcej wskazano, że w przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej, uruchomienie środków miało nastąpić w złotych lub w walucie, do jakiej kredyt jest indeksowany z zastrzeżeniem, że warunki uruchomienia są zgodne z warunkami transakcji, dotyczącymi waluty oraz celu kredytowania. Wyboru waluty wypłaty dokonywał kredytobiorca. W przypadku wypłat w złotych, kwota transzy po wypłaceniu przeliczana była przez Bank na walutę, do jakiej kredyt jest indeksowany, według kursu kupna tej waluty, zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniu i w momencie wypłaty środków.

W myśl § 19 (...), w przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej harmonogram spłat kredytu wyrażony miał być w walucie, do jakiej kredyt jest indeksowany. Spłata mogła nastąpić w złotych lub w zadeklarowanej przez kredytobiorcę walucie kredytu, wskazanej w (...) na swój rachunek osobisty prowadzony przez Bank lub bezpośrednio na wskazany w (...) bankowy rachunek obsługi kredytu.

Umowę aneksowano w dniu 16 kwietnia 2013 roku, zmieniając wysokość rocznej stopy oprocentowania dla zadłużenia przeterminowanego oraz wprowadzając warunek utrzymania promocyjnej marży banku.

Dowód: umowa k. 52-65, aneks k. 66

W dniu 28 stycznia 2013 roku strony zawarły porozumienie do umowy kredytu, na mocy którego bank otworzył bezpłatny rachunek do spłaty kredytu bezpośrednio w walucie (...) oraz umożliwiono kredytobiorcom spłatę kredytu bezpośrednio w walucie (...).

Dowód: porozumienie k. 67-67v

Przy zawarciu Umowy powodowie występowali w charakterze konsumentów. Przedmiotem kredytowania był zakup lokalu, w którym powodowie mieli zamieszkać. Konsumentom przedstawiono ofertę kredytu w (...) oraz w walucie polskiej, przy czym rekomendowano kredyt w (...) jako korzystniejszy i bardziej opłacalny. W zakresie spornych klauzul związanych z denominacją Umowa nie była w żaden sposób negocjowana przez strony. Bezpośrednio przed podpisaniem umowy powodowie zostali zapoznani z jej treścią, wcześniej jej zapisy nie były omawiane z nimi. Zawarcie Umowy nastąpiło w oparciu o wzorzec powszechnie stosowany przez (...) Bank (...) S.A. Powodowie mogli zaakceptować przedłożony projekt, albo zrezygnować z zwarcia umowy. Ani przed ani przy zawieraniu Umowy powodom nie wyjaśniono istoty denominacji. Nie poinformowano ich o sposobach ustalania kursu walut w tabelach stosowanych przez bank. Zawarciu umowy nie towarzyszyły jakiekolwiek szczegółowe wyjaśnienia przez osoby występujące w imieniu kredytodawcy. Nie przedstawiano powodom jakichkolwiek symulacji dotyczących możliwych zmian kursu franka oraz wpływu tego na wysokość rat oraz saldo kredytu. Wręcz przeciwnie, konsumentów zapewniano o jego stabilności, podkreślano znacznie większą korzystność tego produktu w porównaniu z innymi dostępnymi w banku.

Dowody: zeznania powodów – k. 275v-276

Kwota kredytu została wypłacona powodom w złotych polskich w łącznej wysokości 240.000 zł, co bank przeliczył na 80.536,91 CHF. Powodowie uiścili w wykonaniu umowy na rzecz banku kwoty 115.190,19 zł i 19.733,34 CHF.

Dowody: zaświadczenie – k. 84-89, 197-201v, wyciąg z rachunku k. 254-255

W dniu 19 marca 2020 roku powodowie skierowali do Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w W. wniosek o zawezwanie pozwanego do próby ugodowej w zakresie zapłaty kwot: 58.497,95 zł, 20.283,34 CHF, 1.854,72 zł w związku z nieważnością umowy kredytu tytułem uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych oraz kosztów okołokredytowych. Na posiedzeniu w dniu 26 października 2020 roku do zawarcia ugody nie doszło.

Dowód: kopia wniosku k. 68-73v, kopia protokołu k. 74-74v

Następnie pismem z dnia 9 października 2023 roku, doręczonym pozwanemu w dniu 11 października 2023 roku, powodowie wezwali do zapłaty kwoty 115.190,19 zł i 19.733,34 CHF w terminie 7 dni od otrzymania wezwania – z uwagi na nieważność umowy kredytu. Pozwany nie uczynił zadość wezwaniu.

Dowód: wezwanie do zapłaty z oświadczeniami i zpo k. 75-80

Pismami z dnia 28 lutego 2024 r. pozwany skierował do powodów oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania. Oświadczenie to dotarło do każdego z nich w dniu 6 marca 2024 roku.

Dowód: oświadczenia z wydrukiem z trackingu k. 163-168

Pozwany w dniu 5 grudnia 2024 r. skierował do powodów wezwanie do zapłaty kwoty 570.940,89 zł (mimo, że na podstawie umowy wypłacił im kwotę 240.000 zł) tytułem zwrotu świadczenia w postaci kwoty wypłaconej w wykonaniu nieważnej według pozwanego Umowy. Wobec powyższego, powodowie złożyli pozwanemu wezwanie do zapłaty. Następnie pismem nadanym do banku 16 stycznia 2025 roku, doręczonym mu w dniu 17 stycznia 2025 r. powodowie złożyli oświadczenie o potrąceniu wierzytelności pozwanego w kwocie 240.000 zł tytułem wypłaconego kapitału z dochodzonymi przez nch wierzytelnościami, stanowiącymi spłaty z tytułu kredytu, w łącznej wysokości 125.672,45 zł oraz 19.733,34 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od: kwoty 58.497,95 zł za okres od dnia 27 października 2020 r. do dnia 16 stycznia 2025 r., kwoty 56.692,24 zł za okres od dnia 19 października 2023 r. do dnia 16 stycznia 2025 r., kwoty 19.733,34 CHF za okres od dnia 27 października 2020 r. do dnia 16 stycznia 2025 r. Powodowie wskazali, że w wyniku potrącenia, wierzytelność banku umarza się w całości, zaś ich wierzytelność pozostaje nieumorzona do kwoty 9.769,86 CHF.

Dowód: oświadczenie z kopią koperty i wydruk z trackingu k. 243-244v, 257, wezwanie do zapłaty z zpo k. 250-252, wezwanie do zapłaty k. 259-260

Wskazany stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów prywatnych, wydruków złożonych przez strony do akt postępowania, wskazanych w treści uzasadnienia, których autentyczności oraz mocy dowodowej żadna ze stron nie podważała oraz zeznań powodów.

Sąd oparł się na zeznaniach powodów, które uznał za w pełni wiarygodne i logiczne. Na tej podstawie poczynił ustalenia dotyczące okoliczności zawarcia Umowy, braku uzgadniania jej postanowień, faktycznego niespełnienia przez bank obowiązku informacyjnego wobec powodów. Jakkolwiek z racji upływu czasu powodowie nie byli w stanie zrekonstruować ze wszystkimi szczegółami przebiegu zawierania spornych umów oraz zakresu otrzymanych przez nich od pozwanego informacji, to możliwym było ustalenie, iż umowa była zawierana na wzorcu banku, a zakres udzielanych im informacji dotyczących produktu bankowego nie obejmował szczegółowego wytłumaczenia mechanizmu denominacji kredytu i jego możliwego wpływu na wysokość zarówno raty oraz salda kredytu.

Wysokość dochodzonych przez powodów kwot tytułem zapłaty nie została przy tym w sposób skuteczny przez pozwany Bank zakwestionowana i została wykazana przedłożonym zaświadczeniem, pochodzącym od Banku. Pozwany nie wykazał błędów w podanych przez powodów kwotach, ograniczając się do ogólnego zaprzeczenia. Podkreślenia wymaga, że ogólne zaprzeczenie pozwanego twierdzeniom powództwa nie było skuteczne i nie spowodowało, że wszystkie fakty istotne dla rozstrzygnięcia sporu stały się sporne i jako takie wymagały dowodu (art. 127 § 1 k.p.c., art. 227 k.p.c. w zw. z art. 229 i 230 k.p.c., patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2012 roku, sygn. II CSK 744/11, dostępny w LEX).

Niemające wpływu na rozstrzygnięcie były złożone przez pozwanego dokumenty w postaci ekspertyz i opinii prywatnych, umowa ramowa, informacja o ryzyku walutowym oraz zarządzenie Prezesa pozwanego wprowadzające procedury kredytowe. Wymienione powyżej dowody w zakresie okoliczności faktycznych nic nie wnosiły do postępowania. W przypadku natomiast wykładni prawa, w żaden sposób nie wiązały Sądu rozpoznającego przedmiotowe powództwo. Zawierały one w większości bowiem oceny prawne związane z problematyką umów kredytu indeksowanego i denominowanego w ogólności bądź dotyczyły wykładni postanowień umowy, które to czynności były zastrzeżone dla orzekającego Sądu, w żaden sposób nie przyczyniały się do wyjaśnienia okoliczności rozpatrywanego przypadku. Również ekspertyzy prawne potraktować można było wyłącznie jako rozwinięcie stanowiska procesowego pozwanego. Część tych dowodów dotyczyło kwestii irrelewantnych dla rozstrzygnięcia, wykraczających poza ramy stosunku zobowiązaniowego stron oraz odnoszących się do wykonywania umowy kredytu – podczas gdy badaniu podlegać może stan z chwili zawarcia umowy, a nie jej wykonywania. Również sam fakt wprowadzenia w pozwanym banku pewnych procedur związanych z udzielaniem kredytobiorcom informacji w razie udzielania kredytów hipotecznych indeksowanych kursem (...) nie może stanowić o tym, że procedury te prawidłowo zastosowano przy zawieraniu kwestionowanej niniejszym pozwem umowy. Pozwany nie przedstawił dowodu, że instrukcja ta została przez Bank w praktyce zastosowana w procesie zawierania Umowy – tym bardziej, że dokument stanowiący informację o ryzyku walutowym nie zawiera podpisów powodów, a wiarygodne i spójne informacje co do przebiegu jej zawierania i zakresu uzyskanych od Banku informacji przekazała strona powodowa.

Pozostałe złożone w sprawie do akt dokumenty niewskazywane we wcześniejszej części uzasadnienia nie były przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd zważył co następuje:

Powództwo główne w ostatecznym kształcie zasługiwało na uwzględnienie w całości, a w zakresie w jakim skutecznie cofnięto pozew musiało dojść do umorzenia postępowania.

Powodowie sformułowali pozew w ten sposób, że zgłosili żądanie główne zasądzenia kwot wynikających z uzyskania przez Bank nienależnego świadczenia od powodów wskazując na bezwzględną nieważność umowy o kredyt. Powodowie opierając się na przepisie art. 189 k.p.c. zgłosili także żądanie ustalenia, że umowa kredytu jest nieważna. Zgodnie z powołanym przepisem powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Jedną z przesłanek badanych przy rozważaniu celowości wykorzystania powództwa o ustalenie (art. 189 k.p.c.) jest znaczenie, jakie wyrok ustalający wywarłby na sytuację prawną zainteresowanego takim rozstrzygnięciem. O występowaniu interesu prawnego świadczy możliwość stanowczego zakończenia na tej drodze sporu, natomiast przeciwko jego istnieniu - możliwość uzyskania pełniejszej ochrony praw w drodze innego powództwa. Innymi słowy interes prawny zachodzi, jeżeli sam skutek, jaki wywoła uprawomocnienie się wyroku ustalającego, zapewni stronie powodowej ochronę jej prawnie chronionych interesów, czyli definitywnie zakończy spór istniejący lub prewencyjnie zapobiegnie powstaniu takiego sporu w przyszłości. Postępowanie cywilne oparte jest bowiem na założeniu, że realizacja praw na drodze sądowej powinna być celowa i możliwie prosta, udzielana bez mnożenia postępowań. Założenie to realizuje wymaganie wykazania interesu prawnego w wypadku żądania ustalenia istnienia (nieistnienia) stosunku prawnego lub prawa i przyjęcie jako zasady, że możliwość uzyskania skuteczniejszej ochrony w drodze innego powództwa podważa interes prawny w żądaniu ustalenia.

Zawarta pomiędzy stronami umowa wygenerowała długoterminowy stosunek prawny, który nie został dotychczas wykonany w całości. Nawet ewentualne uwzględnienie roszczeń kredytobiorców o zapłatę (zwrot) należności spełnionych dotychczas na rzecz banku, nie reguluje w sposób definitywny wzajemnych relacji stron. Wniosek przeciwny byłby zasadny tylko przy przyjęciu, że prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko w zakresie sentencji, ale również motywów rozstrzygnięcia, co do czego nie ma jednak zgody w orzecznictwie i doktrynie, na co stanowczo wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z 9 stycznia 2019 roku w sprawie I CZ 112/19 zapadłego w podobnej sprawie. Tymczasem stwierdzenie nieważności umowy przesądza nie tylko o możliwości domagania się zwrotu już spełnionych świadczeń (z uwzględnieniem wcześniejszego wywodu). Rozstrzyga również w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania na rzecz banku świadczeń w przyszłości, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Ustalające orzeczenie sądu znosi więc wątpliwości stron i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia banku wynikające z umowy. Na tym zaś polega interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c.

Podzielić należy pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Katowicach (wyrok z 8 marca 2018 r., sygn. I ACa 915/17, Legalis 1760241), który trafnie stwierdził, że powód ma prawo do uzyskania odpowiedzi na pytanie, czy umowa kredytu ich wiąże, jeśli tak to w jakim zakresie i na jakich warunkach powinien ją wykonywać. Najlepszą drogą prawną uzyskania odpowiedzi na te pytania, rozwiania istniejących wątpliwości, jest powództwo o ustalenie.

Reasumując, zdaniem Sądu powodowie mimo wystąpienia z powództwem o świadczenie (a zatem powództwem dalej idącym), posiadają interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z kwestionowanej umowy.

Bezwzględnej nieważności Umowy kredytu upatrywać można nie tylko w oparciu o regulacje prawne Unii Europejskiej, ale również w oparciu o ustawodawstwo krajowe. Nieważność tą należy brać pod uwagę z urzędu, biorąc jednak pod uwagę stanowisko i sytuację konsumenta.

W pierwszym rzędzie podstawę do stwierdzenia nieważności umowy kredytu stanowi art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, przy czym zastosowanie znajduje także w tym zakresie art. 385 ¹ k.c., który powinien być interpretowany w zgodzie z dyrektywą, umożliwiając sankcję nieważności całej umowy (por. Preambułę dyrektywy oraz art. 8 dyrektywy). Na możliwość taką wskazał (...) w uzasadnieniu wyroku wydanym w sprawie C-260/18, jak też Sąd Najwyższy w wyroku wydanym w dniu 11 grudnia 2019 roku w sprawie V CSK 382/18.

Wskazać należy, iż z okoliczności sprawy wynika, że zawierając umowę kredytu strona powodowa występowała w roli konsumenta w rozumieniu art. 2 lit. b dyrektywy Rady 93/13/EWG oraz art. 22 ¹ k.c. Zawarła ona bowiem umowę kredytu w celu niezwiązanym bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Z umowy kredytu nie wynika, by powodowie działali jako przedsiębiorcy, w skredytowanej nieruchomości zamieszkali, w dacie zawarcia umowy byli zatrudnieni na podstawie umowy o pracę i nie prowadzili działalności gospodarczej. Rozważając kwestię ważności umowy kredytu należy uwzględniać szczególną ochronę konsumenta wynikającą z prawa unijnego, jak i polskiego.

W myśl art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG, Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

Zgodnie z art. 2 a) wskazanej dyrektywy, do celów dyrektywy „nieuczciwe warunki” oznaczają warunki umowne zdefiniowane w art. 3, który z kolei w ust. 1 stanowi, że warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W art. 3 ust. 3 dyrektywy wskazano przy tym, że przykładowy katalog nieuczciwych warunków umownych znajduje się w załączniku do dyrektywy. W załączniku tym wskazano, że nieuczciwe są między innymi warunki umowy, których celem lub skutkiem jest: 1.j) umożliwienie sprzedawcy lub dostawcy według własnego uznania jednostronnej zmiany warunków bez uzasadnionego powodu wymienionego w umowie; 1.k) umożliwienie sprzedawcy lub dostawcy dokonywania jednostronnych zmian w cechach dostarczanego produktu lub usługi bez uzasadnionego powodu.

Z kolei art. 4 dyrektywy wskazuje, że nie naruszając przepisów art. 7, nieuczciwy charakter warunków umowy jest określany z uwzględnieniem rodzaju towarów lub usług, których umowa dotyczy i z odniesieniem, w czasie wykonania umowy, do wszelkich okoliczności związanych z wykonaniem umowy oraz do innych warunków tej umowy lub innej umowy, od której ta jest zależna. Ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy ani określenia głównego przedmiotu umowy, ani relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług, o ile warunki te zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem.

Jak wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przywołanego trafnie w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie XXV C 2514/19 Sądu Okręgowego w Warszawie:

1) przez umowę kredytu kredytodawca zobowiązuje się głównie udostępnić kredytobiorcy określoną kwotę pieniężną, zaś kredytobiorca - głównie spłacać tę sumę w przewidzianych terminach, zasadniczo z odsetkami. Świadczenia podstawowe tej umowy odnoszą się zatem do kwoty pieniężnej, która musi być określona w stosunku do waluty wypłaty i określonej spłaty. W konsekwencji okoliczność, że kredyt musi zostać spłacony w określonej walucie, nie ma związku z posiłkowym sposobem płatności, lecz związana jest z samym charakterem zobowiązania dłużnika, przez co stanowi podstawowy element umowy kredytowej (pkt 37 wyroku C-186/16),

2) wyrażenie "określenie głównego przedmiotu umowy" obejmuje wprowadzony do zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem umowy kredytu denominowanego w walucie obcej warunek, który nie był przedmiotem indywidualnych negocjacji, zgodnie z którym to warunkiem do celów obliczenia rat kredytu stosowany jest kurs sprzedaży wspomnianej waluty, jedynie pod warunkiem, że zostanie ustalone, iż wspomniany warunek określa podstawowe świadczenie w ramach danej umowy, które jako takie charakteryzuje tę umowę, przy czym ustalenia tego powinien dokonać sąd odsyłający (pkt 59 wyroku C-26/13),

3) klauzule dotyczące ryzyka wymiany walut określają główny przedmiot umowy kredytu (pkt 44 wyroku C-260/18).

Podobne stanowisko, wskazujące iż klauzule odnoszące się do ryzyka wymiany walut określają główny przedmiot umowy kredytu, zostało również wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego wydanym w dniu 11 grudnia 2019 roku w sprawie V CSK 382/18. Tutejszy Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela to stanowisko.

Umowa kredytu, której dotyczy niniejsza sprawa została ukształtowana jako tzw. kredyt indeksowany, którego wartość została wyrażona w walucie polskiej z zastrzeżeniem, że ostateczna wysokość zobowiązania kredytobiorcy do spłaty, wyrażona w (...), określona będzie po wypłacie całej kwoty kredytu i po przeliczeniu na tą walutę po kursie jej kupna, zgodnie z Tabelą kursów obowiązującą w Banku w dniach i w momentach poszczególnych uruchomień środków.

Kredytobiorcy wypłacono należność w walucie polskiej, a księgowo pozwany rozliczał kredyt w walucie obcej poprzez ustalenie salda, jak też rat w walucie obcej, które spłacane były poprzez określenie równowartości raty wyrażonej w (...) na złote polskie według kursy sprzedaży waluty z daty spłaty. Do rozliczeń z klientem bank stosował kurs (...) ustalany samodzielnie w oparciu o własne wewnętrzne procedury. Ponadto, w umowie stosowany był innego rodzaju kurs dla wypłaty kredytu (kurs kupna), a innego rodzaju dla spłaty kredytu (kurs sprzedaży).

W ocenie Sądu, w kwestionowanej umowie kredytu znajdują się wskazywane przez stronę powodową nieuczciwe warunki umowne, składające się na klauzulę waloryzacyjną.

Niewątpliwie postanowienia umowy w tym zakresie nie były indywidualnie negocjowane, zostały sporządzone przez Bank wcześniej w postaci wzoru umowy, zaś kredytobiorca w żaden sposób nie miał wpływu na ich treść – co potwierdziły zeznania powodów.

Postanowienia te zaliczyć należy do głównego przedmiotu umowy w rozumieniu art. 4 dyrektywy 93/13. Dotyczą one głównych świadczeń stron umowy kredytu związanych z oddaniem przez bank do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, regulując wysokość kwoty jaka zostanie ostatecznie wypłacona oraz walutę wypłaty, jak też kwestię spłaty przez kredytobiorcę otrzymanej kwoty na warunkach określonych w umowie, wpływając na wysokość rat kredytu, wysokość odsetek oraz prowizji. Stosownie do art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach, spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu.

Zdaniem Sądu, wskazane wyżej postanowienia umowne nie zostały sformułowane prostym i zrozumiałym językiem. Nie wyjaśniono bowiem kredytobiorcy w sposób prosty mechanizmu ustalania kursu waluty przez bank, jak też nie poinformowano jego dostatecznie o ryzyku walutowym, oraz o całkowitych możliwych kosztach kredytu. Nie były wystarczające w tym zakresie przygotowane przez Bank standardowe formularze informacji o ryzykach, podpisane przez kredytobiorców. W umowie nie przedstawiono nawet orientacyjnego sposobu ustalania kursu przez Bank oraz choćby podstawowych okoliczności, które mogą mieć wpływ na zmianę kursu waluty, zatem dokonanie samodzielnie obliczenia kursu oraz oszacowanie rzeczywistego zakresu ryzyka kursowego dla przeciętnego odbiorcy było niemożliwe. Brak było możliwości jakiejkolwiek weryfikacji ustaleń banku, bo nie były znane zasady ustalenia kursu. Konsument nie miał zatem możliwości podjęcia świadomie decyzji odnośnie tego, czy godzi się na ryzyko walutowe, ustalanie przez bank samodzielnie kursu waluty obcej, jak też na zastosowanie przez bank „spreadu walutowego”.

Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie XXV C 2514/19 Sądu Okręgowego w Warszawie: „wymogu przejrzystości warunków umownych nie można zawężać do zrozumiałości tych warunków pod względem formalnym i gramatycznym, lecz przeciwnie, z uwagi na to, że ustanowiony przez wspomnianą dyrektywę system ochrony opiera się na założeniu, iż konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca, między innymi ze względu na stopień poinformowania, ów wymóg wyrażenia warunków umownych prostym i zrozumiałym językiem i w konsekwencji przejrzystości musi podlegać wykładni rozszerzającej. Wobec powyższego wymóg, aby warunek umowny był wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, należy rozumieć w ten sposób, iż powinien być on rozumiany jako nakazujący także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Kredytobiorca musi zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu indeksowanego do obcej waluty, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia w przypadku dewaluacji waluty, w której otrzymuje wynagrodzenie. Przedsiębiorca musi przedstawić ewentualne wahania kursów wymiany i ryzyko wiążące się z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej, zwłaszcza w przypadku, gdy konsument będący kredytobiorcą nie uzyskuje dochodów w tej walucie. Kwestia ta powinna zostać rozpatrzona w świetle całokształtu istotnych okoliczności faktycznych, do których zaliczają się formy reklamy i informacji stosowane przez kredytodawcę w procesie negocjacji umowy kredytu”.

W przywołanych postanowieniach umownych nie opisano prostym językiem zwłaszcza tego, na jakich podstawach i przy zastosowaniu jakich reguł (metod) bank będzie samodzielnie dokonywał ustalenia kursu (...). Metody te nie zostały zaprezentowane kredytobiorcy. Zostały one przy tym poddane możliwości swobodnej zmiany przez bank, bez obowiązku zmiany postanowień umowy kredytu. Skutkiem tego było, że Bank w każdej chwili i dowolnie mógł zmienić jednostronnie sposób ustalania kursu.

Nie przedstawiono także przyczyn zastosowania dla wypłaty kredytu kursu kupna waluty, zaś do spłaty kredytu kursu sprzedaży. Brak jest w tych zapisach wprost informacji, która wskazywałby kredytobiorcy, iż różnica między kursem sprzedaży i kursem kupna stanowi tzw. „spread walutowy”, jak też nie wskazano jaka jest wysokość tej różnicy (tj. o ile kurs sprzedaży różni się od kursu kupna). Nie wyjaśniono, że zastosowanie kursu kupna do wypłaty kredytu a kursu sprzedaży do spłaty kredytu stanowi zysk Banku. Ponadto, nie przedstawiono kredytobiorcy jak może kształtować się zmiana kursu waluty obcej na przestrzeni okresu porównywalnego z okresem, na jaki umowa została zawarta. Nie podano także rzetelnie całkowitych realnych kosztów kredytu, przy uwzględnieniu, iż kurs (...) w przeciągu kilkudziesięciu lat może ulec znacznej zmianie. Nie wyjaśniono, że w skład kosztu kredytu będzie wchodziła różnica kursów kupna i sprzedaży, natomiast zgodnie z postanowieniami Umowy, ryzykiem kursowym został obciążony konsument.

Bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, że w zawartym kilka lat po dacie zawarcia umowy aneksie przewidziano możliwość spłaty rat kredytu w walucie obcej na określonych warunkach, jako że stosownie do orzecznictwa (...) art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że postanowienie umowy, które ze względu na warunki wykonania niektórych przewidzianych w nim zobowiązań danego konsumenta należy uznać za nieuczciwe, nie może utracić takiego charakteru z powodu innego postanowienia tej umowy, które przewiduje możliwość wykonania przez tego konsumenta tych zobowiązań na innych warunkach (patrz wyrok (...) z dnia 21 września 2023 r., sygn. C-139/22, Legalis nr 2984685), przytoczone wyżej postanowienia umowne, stanowią w dalszym ciągu należy więc ocenić jako nieuczciwe warunki umowne, bowiem powodujące znaczącą nierównowagę wynikającą z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta.

Znacząca nierównowaga praw i obowiązków stron, skutkująca istotną szkodą dla konsumenta, przejawia się w Umowie w ten sposób, że:

1) bank jest uprawniony do jednostronnego, samodzielnego ustalania kursu kupna i sprzedaży (...), czym może wpływać jednostronnie i dowolnie (bez zastrzeżonego ograniczenia co do wysokości) na wysokość zobowiązania konsumenta, zaś konsument nie ma wpływu na wysokość kursu, co skutkuje tym, że bank uzyskuje dodatkową korzyść stosując kurs wyższy od kursu banku narodowego,

2) bank ma ograniczone ryzyko walutowe (maksymalnie do kwoty wypłaconej konsumentowi), zaś konsument jest obarczony nieograniczonym ryzykiem kursowym (powodującym nieograniczoną możliwość zysku banku) bez dostatecznego rozeznania co do mechanizmów kształtowania się tego ryzyka, zaś bank nie proponuje kredytobiorcy żadnych rozwiązań minimalizujących ryzyko kursowe (np. ubezpieczenia od ryzyka w tym zakresie), co w sytuacji konsumenta spowodowało w ciągu kilku lat wzrost wysokości raty kredytu o kilkaset złotych miesięcznie (wzrost o kilkadziesiąt procent),

3) bank bez szczególnej potrzeby i uzasadnienia ustala dodatkowy koszt kredytu w postaci różnicy pomiędzy kursem sprzedaży i kursem kupna (tzw. spread walutowy), o którym to dodatkowym koszcie nie informuje wprost kredytobiorcy („ukryty koszt kredytu”), co skutkuje tym, że już z chwilą wypłaty kredytu wiadome jest, iż świadczenie banku z tytułu kapitału kredytu nie jest ekwiwalentem świadczenia konsumenta. Sprawiedliwe i możliwe do zastosowania wydaje się zastosowanie do rozliczeń przy wypłacie i spłacie kredytu tego samego kursu (...) (np. kursu średniego, kursu kupna, czy też kursu sprzedaży waluty),

4) bank przerzuca na kredytobiorcę ryzyko wystąpienia różnic kursowych między kursem z dnia zawarcia umowy a kursem przy wypłacie kredytu, zaś sam nie ponosi jakiegokolwiek ryzyka z tym związanego, co skutkuje tym, że przy wypłacie kredytu kredytobiorca może nie otrzymać wnioskowanej kwoty i ponieść szkodę z tego tytułu.

Sąd stwierdził, że po wyeliminowaniu z przedmiotowej Umowy kredytu opisanych wyżej nieuczciwych warunków umownych, umowa kredytu nie może funkcjonować. Pozbawiona została bowiem istotnych postanowień umowy odnoszących się do głównych świadczeń stron i indeksacji, przy czym nie ulega wątpliwości, że strony nie zawarłyby Umowy w wypadku braku elementu indeksacji.

Na gruncie prawa konsumenckiego i skutków jakie pociąga za sobą posłużenie się przez przedsiębiorcę klauzulami abuzywnymi wyjaśnione zostało także w krajowym orzecznictwie, że stwierdzenie niedozwolonego charakteru postanowienia w umowie kredytu uzasadnia uznanie jej za nieważną w całości. W uchwale całej Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) wyjaśniono, że:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

W konsekwencji analizowana umowa kredytu okazała się w całości bezwzględnie nieważna w oparciu o art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i art. 385 ¹ k.c., który powinien być interpretowany w zgodzie z dyrektywą, umożliwiając sankcję nieważności całej umowy.

W ocenie Sądu brak jest przepisów dyspozytywnych, które mogłyby zastąpić analizowane postanowienia umowy stron. Zaznaczyć należy, że (...) w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie o sygn. akt C-260/18 uznał, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy. (...) stwierdził też, iż art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 sprzeciwia się wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w czynności prawnej są uzupełniane przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, jeżeli strony umowy wyrażą na to zgodę.

Sąd nie ma możliwości uzupełniania, czy modyfikacji umowy, zarówno przez zastosowanie regulacji art. 358 § 2 k.c. czy art. 65 k.c., czy też przez wyeliminowanie z kursu waluty stosowanego przez Bank jedynie marży. Po wyeliminowaniu z umowy mechanizmu indeksacji, umowa byłaby sprzeczna z intencją stron, a nie jest możliwe zastosowanie rozwiązania polegającego na uznaniu umowy za kredyt udzielony w polskich złotych i zastosowanie oprocentowanie przyjętego w umowie.

W uchwale Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 6/21 wskazano, że niedozwolone postanowienie umowne (art. 385 ¹ § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną. Strona powodowa jednoznacznie domagała się stwierdzenia nieważności umowy kredytu oraz godziła się na skutki z tą nieważnością związane, polegające w szczególności na obowiązku zwrotu całej otrzymanej od banku kwoty. Strona powodowa nie godziła się na dalsze obowiązywanie umowy. Mając na uwadze powyższe, umowa kredytu okazała się być w całości bezwzględnie nieważną, wskutek czego pomiędzy stroną powodową i pozwanym nie istnieje stosunek prawny, jaki miałby wynikać z przedmiotowej umowy kredytu.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 2 k.c. jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Jest to jednak możliwe jedynie wówczas, gdy umowa może obowiązywać bez abuzywnych postanowień. Art. 6 ust.1 dyrektywy 93/13 stanowi, iż nieuczciwe postanowienia w umowie zawartej przez przedsiębiorcę z konsumentem nie są wiążące dla konsumentów, na warunkach określonych w prawie krajowym państw członkowskich, oraz że umowa pozostaje wiążąca dla stron na tych samych warunkach, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych postanowień. Interpretacja tego przepisu została dokonana przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 roku C-19/20 w taki sposób, iż: 1)Trybunał uznał za dopuszczalne, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, w wypadku gdy odstraszający cel tej dyrektywy jest realizowany przez krajowe przepisy ustawowe regulujące korzystanie z niego, o ile element ten stanowi odrębne zobowiązanie umowne, które może być przedmiotem indywidualnej kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru, 2) Trybunał uznał za niedopuszczalne, by sąd krajowy usunął jedynie nieuczciwy element warunku umowy zawartej pomiędzy przedsiębiorcą a konsumentem, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku poprzez zmianę jego istoty.

Ponadto, uzupełnianie czy modyfikacja umowy byłaby sprzeczna z celem odstraszającym dyrektywy 93/13, gdyż przedsiębiorca mógłby zawsze domagać się zastąpienia klauzul niedozwolonych klauzulami dozwolonymi.

Bezskuteczność, która prowadzi do tego, że przy jej uwzględnieniu umowa nie może być w całości wykonana od początku, niewątpliwie powoduje, że jej treść i cel sprzeczne są z właściwości (naturą) stosunku prawnego, jakim jest umowa kredytu bankowego (art. 353 ¹ k.c.). Tym samym przy jej zawarciu doszło do naruszenia zasady swobody umów, to zaś powodowało, że była ona sprzeczna z prawem (art. 58 § 1 k.c.).

Stwierdzenie, że umowa jest nieważna nie prowadzi do istotnego pogorszenia sytuacji konsumentów i naruszenia ich interesów. Ewentualna spłata kwoty przekazanej do dyspozycji kredytobiorcom, musi uwzględniać dokonane przez nich na rzecz banku wpłaty. Dalsze trwanie zobowiązania prowadziłoby do konieczności ponoszenia przez konsumentów zwiększonych, nieograniczonych i nieadekwatnych do wysokości oddanej im do dyspozycji kwoty, kosztów wynikających z waloryzacji, przy uwzględnieniu znacznego ryzyka wzrostu kursu waluty obcej. Stwierdzenie nieważności umowy było korzystniejsze dla konsumentów, niż jej utrzymanie w mocy.

Mając na uwadze powyższe argumenty odnoszące się do bezwzględnej nieważności umowy kredytu, Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

Konsekwencją nieistnienia stosunku prawnego z Umowy kredytu, jest przysługujące powodom roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia za wskazany przez nich okres, bowiem spełnione było ono bez podstawy prawnej. Dotyczy to całości kwot uiszczonych przez powodów na rzecz pozwanego w związku z Umową kredytu, tak tytułem rat kredytu, jak i wszelkich opłat dodatkowych, przy czym podkreślenia wymaga, że pozwany skutecznie nie zakwestionował faktu uiszczenia przez powodów wskazanych przez nich kwot. Przepis art. 410 § 2 k.c. stanowi, że świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. W sprawie niniejszej spełniona została dyspozycja zawarta w art. 410 § 2 k.c. Świadczenie to w związku z nieistnieniem zobowiązania podlega zatem zwrotowi w całości. Pogląd ten jest zbieżny z uchwałą SN z dnia 16 lutego 2021 roku, sygn. III CZP 11/20.

Nie znajdował w tym przypadku zastosowania art. 411 k.c. Kredytobiorcy zawierali umowę, jako nieświadomi abuzywnych praktyk banku konsumenci. Spełnianiu przez nich świadczeń nie towarzyszyła więc wiedza, że nie byli do nich zobowiązany. Spełnianie przez konsumenta świadczeń, których wysokość określana jest przez przedsiębiorcę na podstawie postanowień uznanych za niedozwolone, nie można uznać za czyniące zadość zasadom współżycia społecznego. To, że doszło do ustalenia abuzywności klauzul umownych było wynikiem wzorca narzuconego przez instytucję bankową kredytobiorcom działającym w zaufaniu do prawidłowości jej działań. Z tych samych względów skorzystanie przez konsumentów z prawa do żądania zwrotu nienależnego świadczenia nie stanowiło nadużycia prawa. Wierzytelność w chwili zamknięcia rozprawy była wymagalna, co wiązało się z wezwaniem banku do zapłaty. Pozwany był niewątpliwie wzbogacony i nie doszło do „zużycia” bezpodstawnego wzbogacenia (art. 409 k.c.). Dotyczyło bowiem środków pieniężnych, a podmiotem, który uzyskał je nienależnie była instytucja finansowa, zajmująca się obrotem pieniędzmi.

Podkreślenia wymaga, że na końcowym etapie postępowania powodowie cofnęli roszczenie ponad kwotę 9.769,86 CHF wobec potrącenia wierzytelności przysługujących im z tytułu nienależnego świadczenia z wierzytelnością banku o zwrot kapitału. Wskazać należy, że wobec wezwania powodów przez bank do zapłaty kwoty udostępnionej im z tytułu nieważnej umowy, wierzytelność banku stała się wymagalna. Z tego względu powodowie mogli potrącić przysługujące im wierzytelności z wierzytelnością banku wynikającą z nienależnego świadczenia, spełnionego przez bank bez podstawy prawnej wobec nieważności umowy, tj. z wierzytelnością o zwrot kapitału, stosownie do art. 498 k.c.

Powodowie cofnęli powództwo częściowo bez zrzeczenia się roszczenia. Bank nie wyraził na powyższe zgody. Podkreślić jednak należy, że zgodnie z treścią art. 203 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Zgodnie zaś z § 3 ww. art. w razie cofnięcia pozwu poza rozprawą przewodniczący odwołuje wyznaczoną rozprawę i o cofnięciu zawiadamia pozwanego, który może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów. Cofnięcie pozwu w sprawie niniejszej było dopuszczalne w świetle art. 203 § 4 k.p.c. Strona powodowa cofnęła pozew przed rozpoczęciem rozprawy i w związku z tym na dokonanie tej czynności nie była wymagana zgoda pozwanego.

Wobec powyższego, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę bezpodstawnie przez nich uiszczoną, która nie została umorzona wskutek potrącenia, tj. 9.769,86 CHF.

Sąd uznał za zasadne roszczenie powodów o zapłatę odsetek ustawowych za opóźnienie od wskazanej kwoty na podstawie art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Powodowie domagali się zasądzenia odsetek od kwoty wskazanej w oświadczeniu o potrąceniu od dnia doręczenia pozwanemu tego oświadczenia tj. od 17 stycznia 2025 roku. Podstawa i wysokość roszczeń powodów była już pozwanemu znana wcześniej, wobec czego uznać należy, że w dacie potrącenia powodowie sprecyzowali wysokość roszczenia, którego domagają się od pozwanego, a pozwany z tym dniem popadł w opóźnienie.

Wobec cofnięcia powództwa ponad zasądzoną kwotę, Sąd na podstawie art. 355 k.p.c. umorzył postępowanie w pozostałym zakresie (pkt 3 wyroku).

Nie można było uznać, że powołując się na nieważność umowy i żądając zwrotu spełnionego świadczenia powodowie nadużywali prawa podmiotowego (art. 5 k.c.). To bank był autorem umowy i to on sformułował postanowienia umowne, które okazały się abuzywne. Bank miał możliwość jednostronnego kształtowania obowiązków drugiej strony umowy. To bank naruszył dobre obyczaje, wykorzystał silniejszą pozycję względem konsumentów. Nie może zatem w takiej sytuacji powoływać się na nadużycie przez powodów prawa podmiotowego. Powodowie skorzystali przy tym z przepisów prawa krajowego i unijnego, które nakazują przedsiębiorcom dbać o interesy konsumentów, zaś sądom przyznanie konsumentom ochrony prawnej w szerokim zakresie. Zwrócić należy uwagę, że bank nie poinformował należycie kredytobiorców o nieograniczonym ryzyku związanym z umową kredytu, naraził ich na dodatkowe koszty, jak również nie starał się na przestrzeni ostatnich lat złagodzić negatywnych skutków zawartej umowy kredytu. W takiej sytuacji, kredytobiorcy są uprawnieni do domagania się ustalenie nieważności umowy kredytu, jak też do żądania zwrotu wszelkich świadczeń uiszczonych w związku z umową.

W zakresie podniesionego przez pozwanego zarzutu zatrzymania, na gruncie umowy kredytu nie ma możliwości uwzględnienia takiego zarzutu, który znajduje podstawę w art. 497 w zw. z art. 496 k.c. Zatrzymanie ma na celu przede wszystkim zabezpieczenie interesów wierzyciela wzajemnego, ma sens wtedy, gdy istnieje realna obawa zagrożenia niewypłacalnością kredytobiorcy. W niniejszej sprawie nie wykazano istnienia takiej obawy. Bank powinien i mógł bowiem skorzystać z potrącenia, które doprowadziłoby do umorzenia obu wierzytelności w sposób definitywny, bez konieczności podejmowania dodatkowych czynności przez konsumenta. Skorzystanie z zarzutu zatrzymania pozbawione jest w takiej sytuacji jakiejkolwiek celowości, nie istnieje wykazane zagrożenie związane np. z niewypłacalnością. Wyraz temu dał jednoznacznie Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 19 czerwca 2024 r. (III CZP 31/23) stwierdzając, że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony.

Jedyną przesłanką jaka mogła przemawiać w niniejszej sprawie za zgłoszeniem przez pozwanego zarzutu zatrzymania mógł być tylko skutek jego uwzględnienia w postaci niepozostawania przez bank w opóźnieniu i co za tym idzie brak po jego stronie obowiązku zapłacenia konsumentom odsetek. Uwzględnienie tego zarzutu stałoby w oczywistej sprzeczności z powoływaną wielokrotnie przez (...) zasadą skuteczności dyrektywy 93/13, która przewiduje przywrócenie takiej sytuacji konsumenta, jaka istniałaby, gdyby zawarta umowa nie zawierała niedozwolonych postanowień. Nie może dojść do pogorszenia jego sytuacji przez pozbawienie go odsetek za opóźnienie.

Zatrzymanie było również bezprzedmiotowe, ponieważ na skutek potrącenia wierzytelność banku o zwrot kapitału umorzyła się w całości (art. 498 § 2 k.c.).

O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c.. Co prawda zasadą jest (art. 203 § 2 k.p.c.), że w wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. Jednakże dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady, jeżeli powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia powództwa. Obowiązek zwrotu kosztów może wyjątkowo nie obciążać strony cofającej pozew, lecz stronę przeciwną, jeśli wystąpienie z pozwem było niezbędne do celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, a ciężar dowodu wystąpienia tych okoliczności obciąża cofającego pozew (post. SN: z 10.2.2011 r., IV CZ 111/10, L.; z 8.2.2012 r., V CZ 109/11, L.).

W ocenie Sądu powodowie wykazali, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla dochodzenia ich praw. Pozwany praktycznie do końca procesu stał na stanowisku, że umowa jest ważna i skuteczna. Wyłącznie w wyniku wystosowanego przez bank wezwania do zapłaty – co nastąpiło długo po wniesieniu pozwu - powodowie dokonali potrącenia i częściowo cofnęli powództwo, które było od początku zasadne co do zasady i co do wysokości.

Wobec tego kosztami procesu należało w całości obciążyć stronę pozwaną. Łączną ich sumę ustalono na kwotę 11.817 zł, na które składały się opłata od pozwu (1.000 zł), wynagrodzenie pełnomocnika wg stawek minimalnych (10.800 zł), opłata skarbowa od dokumentów pełnomocnictwa (2 x 34 zł). Według stanowiska wyrażonego w Uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada2023 roku (III CZP 54/23), Sąd orzekł zwrot kosztów postępowania w częściach równych na rzecz każdego z powodów, w kwocie po 5.934 zł. O odsetkach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.