Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 lutego 2026 roku

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

Protokolant: st. sekretarz sądowy Anna Tomaszewska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2026 roku w Warszawie

sprawy (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K.

na skutek odwołania (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K.

z 9 listopada 2022 roku, znak: (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje X. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. zwrot nienależnie opłaconych składek w kwocie 963.939,29 zł (dziewięćset sześćdziesiąt trzy tysiące dziewięćset trzydzieści dziewięć złotych dwadzieścia dziewięć groszy) wraz z oprocentowaniem w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, liczonym od dnia 31 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty;

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w K. na rzecz (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. kwotę 10.800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. w dniu 20 grudnia 2022r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. z dnia 9 listopada 2022 roku, znak: (...), wnosząc o:

1.  zmianę zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie zwrotu nienależnie opłaconych składek w wysokości 963.939,29 zł wraz z oprocentowaniem w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek, tj. od 31 sierpnia 2022r., do dnia zapłaty, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ rentowy;

2.  zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Zaskarżonej decyzji odwołująca się zarzuciła:

1.  naruszenie art. 107 § 1 ust. 6 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej decyzji, w szczególności: niewskazanie, dlaczego organ rentowy odmówił zwrotu nienależnie opłaconych składek zgodnie ze złożonym wnioskiem, w tym w szczególności biorąc pod uwagę fakt, iż według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji wszystkie wyroki wskazane przez organ rentowy w decyzji były prawomocne; niewskazanie wysokości kwoty nadpłaty, jaka powinna zostać zwrócona skarżącemu; niewskazanie (z powołaniem podstawy prawnej z uzasadnieniem stanowiska), dlaczego zdaniem organu rentowego, skarżący miałby złożyć ponowny wniosek o zwrot nadpłaty;

2.  naruszenie art. 24 ust. 6c ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 1009 ze zm.) przez błędną wykładnię i niezasadne przyjęcie, iż nadpłata składek na ubezpieczenie społeczne może zostać zwrócona skarżącemu dopiero na jego wniosek złożony po prawomocności wyroków wskazanych przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji;

3.  naruszenie art. 24 ust. 6b ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 1009 ze zm.) poprzez niezastosowanie tego przepisu w sprawie i nie zawiadomienie skarżącego przez organ rentowy o wysokości kwoty nadpłaty, która podlega zwrotowi;

4.  naruszenie art. 24 ust. 6d ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 1009 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie w sprawie i niezwrócenie skarżącemu nienależnie opłaconych składek podlegających zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu do organu rentowego wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek;

5.  naruszenie art. 24 ust. 6e ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r., poz. 1009 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie w sprawie i nie zwrócenie nienależnie opłaconych składek wraz z oprocentowaniem w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek;

6.  sprzeczność zaskarżonej decyzji ze stanem faktycznym sprawy, z dokumentami i danymi znajdującymi się w posiadaniu organu rentowego i w konsekwencji wadliwe przyjęcie, że (...) sp. z o.o. nie należy się zwrot nienależnie opłaconych składek.

Uzasadniając odwołanie, odwołująca się spółka opisała stan faktyczny sprawy, a odnosząc się do zaskarżonej decyzji wskazała, że decyzja zawiera rażące wady polegające na braku jej uzasadnienia faktycznego i prawnego, m.in. poprzez brak wskazania kwoty nadpłaty, o której zwrot zgodnie z treścią uzasadnienia decyzji może wnioskować spółka, co wskazuje, że organ rentowy nie uczynił tego celowo celem przedłużenia postępowania w sprawie zwrotu tej nadpłaty. Wynika to również ze stanowiska organu rentowego prezentowanego w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym Warszawa - Praga, o sygn. akt VII U 933/22, z odwołania spółki od decyzji z 28 czerwca 2022r. o odmowie wydania zaświadczenia o niezaleganiu. W tym postępowaniu organ rentowy podtrzymuje swoje stanowisko, iż w dniu wydania decyzji z 28 czerwca 2022r. (...) sp. z o.o. posiadała zaległości w płatnościach składek, czyli zdaniem organu rentowego spółce nie przysługuje zwrot nienależnie zapłaconych składek, skoro kwota zapłacona tytułem składek była zdaniem organu rentowego zaległością. Ponadto spółka wskazała, iż dziwi fakt, że do dnia dzisiejszego organ rentowy nie wskazał spółce kwoty nadpłaty do zwrotu, pomimo pism z 16 września 2022r. i z 21 października 2021r., z których wynika deklaracja, że przedstawi saldo konta spółki po uprawomocnieniu się wyroków w sprawie napiwków. Dodatkowo, odwołująca się podkreśliła, że jej zdziwienie budzi fakt, iż organ rentowy odmówił zwrotu nadpłaty, biorąc pod uwagę m.in. fakt, iż w dniu wydania zaskarżonej decyzji wszystkie wskazane przez niego wyroki w sprawie napiwków były już prawomocne. Wreszcie dziwi fakt, iż w zaskarżonej decyzji organ rentowy wskazał, że (...) sp. z o.o. może złożyć wniosek o zwrot nadpłaty, biorąc pod uwagę fakt, iż w dniu wydania tej decyzji wyroki w sprawie napiwków były już prawomocne. Natomiast z drugiej strony brak prawomocności tych wyroków nie stanowił dla organu rentowego przeszkody do rozliczenia, zanim wyroki stały się prawomocne, korekt deklaracji rozliczeniowych złożonych przez odwołującą się w 2021r. i w 2022r. (dot. okresu IV - X 2016r.) i bezpodstawnego obciążenia odsetkami. Odwołująca się podkreśliła również, że organ rentowy nie zaliczył nadpłaty na bieżące składki spółki, co zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych musiałby uczynić, gdyby przyjąć za prawidłowe stanowisko organu rentowego (przy czym spółka zaprzecza, iż stanowisko organu rentowego jest prawidłowe), iż może dokonać zwrotu nadpłaty dopiero po złożeniu wniosku o zwrot po prawomocności wyroków w sprawie napiwków (odwołanie z 12 grudnia 2022r., k. 3-18 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w K. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 i 3 k.p.c., a uzasadniając przedstawiony wniosek wskazał, że odwołująca się spółka, jak wynika z dokumentów zgłoszeniowych, prowadzi działalność gospodarczą od 1 stycznia 1999r. do nadal. W dniu 31 sierpnia 2022r. wystąpiła z wnioskiem o zwrot nienależnie opłaconych składek. Pismem z 16 września 2022r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w K. poinformował spółkę, że nie może dokonać zwrotu składek z uwagi na toczące się postępowania sądowe w sprawie odwołania płatnika od decyzji odmawiającej wydania' zaświadczenia o niezaleganiu oraz od decyzji, w których do podstawy wymiaru składek zostały doliczone kwoty otrzymanych napiwków.  Następnie – w związku z wnioskiem płatnika z 29 września 2022r. - w dniu 9 listopada 2022r. wydana został zaskarżona decyzja, którą odmówiono dokonania zwrotu nienależnie opłaconych składek.

Jednocześnie organ rentowy wyjaśnił, że na koncie płatnika Wydział Ubezpieczeń i Składek sukcesywnie sporządza korekty dokumentów rozliczeniowych zgodnie z wracającymi aktami z sądu wraz z prawomocnymi wyrokami. W zaistniałej sytuacji na dzień dzisiejszy brak jest możliwości ustalenia bezspornego salda. Po sporządzeniu wszystkich korekt dokumentów rozliczeniowych będzie możliwa analiza stanu salda, przy czym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 9 listopada 2022r., na koncie płatnika figurowała nadpłata na FUS za styczeń 2022r. i za okres od sierpnia 2022r. do września 2022r. w kwocie 2.280,36 zł. Natomiast według stanu na dzień 27 grudnia 2022r. na koncie płatnika figuruje zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na:



ubezpieczenia społeczne za okres od 08/2010r. do 12/2014r. w łącznej kwocie 60.831,49 zł plus odsetki za zwłokę w wysokości 50.750,00 zł,



ubezpieczenie zdrowotne za okres od 08/2010r. do 12/2014r. w łącznej kwocie 14.711,05 zł plus odsetki za zwłokę w wysokości 12.289,00 zł,



Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 11/2022r. w łącznej kwocie 10.237,53 zł plus odsetki za zwłokę w wysokości 56,00 zł (odpowiedź na odwołanie z dnia 19 stycznia 2023r., k. 88-89 a.s.).

W piśmie procesowym z 14 marca 2023r. organ rentowy dodatkowo wskazał, że w związku z wracającymi z sądu aktami wraz z prawomocnymi wyrokami na koncie płatnika zostały sporządzone przez ZUS poprawne korekty dokumentów rozliczeniowych (...) i (...). W dniu 12 grudnia 2022r. został sporządzony wniosek o odpisanie przedawnionych należności z tytułu składek za okres od stycznia 2010r. do grudnia 2014r. Ponadto Zakład w okresie od 7 lutego 2023r. do 10 lutego 2023r. sporządził ostatnie poprawne korekty dokumentów rozliczeniowych (...) i (...) i w dniu 27 lutego 2023r. został sporządzony kolejny wniosek o odpisanie należności przedawnionych za okres od stycznia 2010r. do kwietnia 2014r. W wyniku dokonanych rozliczeń oraz wpłat dokonanych w styczniu 2023r. przez płatnika, według stanu na 13 marca 2023r. na jego koncie figuruje nadpłata z tytułu składek za styczeń 2023r. w kwocie 547.127,98 zł (pismo procesowe organu rentowego z dnia 14 marca 2023r., k. 113-114 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. prowadzi działalność gospodarczą od 1 stycznia 1999r. (odpis z KRS, k. 79-87 a.s.).

W 2019r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzje, w których w stosunku do osób zatrudnionych przez (...) sp. z o.o. do podstawy wymiaru składek wliczył kwoty otrzymywanych napiwków oraz umorzył postępowanie za okres, za który płatnik składek wykazywał prawidłowe podstawy wymiaru składek, które uwzględniały napiwki. Od powyższych decyzji (...) sp. z o.o. złożyła odwołania. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokami z: 19 lutego 2021r. (sygn. akt VII U 4055/19, VII U 4057/19, VII U 4059/19), 7 kwietnia 2021r. (sygn. akt VII U 4073/19, VII U 4083/19) oraz 8 kwietnia 2021r. (sygn. akt VII U 4058/19, VII U 4103/19) zmienił zaskarżone decyzje organu rentowego w ten sposób, że stwierdził, iż podstawę wymiaru składek za okresy wymienione w zaskarżonych decyzjach, stanowi kwota wynagrodzenia zadeklarowana przez płatnika składek, tj. nie uwzględniająca otrzymanych kwot napiwków. Od powyższych wyroków organ rentowy wniósł apelacje (bezsporne).

W związku z ww. wyrokami, jakie wydał Sąd Okręgowy Warszawa – Praga, (...) sp. z o.o. w maju 2021r. i w kolejnych miesiącach zaczęła sukcesywnie składać w organie rentowym korekty deklaracji rozliczeniowych za okres od kwietnia do października 2016r., wyłączając z podstawy oskładkowania kwoty napiwków (zestawienie deklaracji złożonych przez odwołującego za okres IV-X 2016r., korekty tych deklaracji złożonych w 2021r. oraz w 2022r. – k. 54, deklaracje rozliczeniowe złożone przez odwołującego za IV-X 2016r., k. 55-76 a.s.).

W dniach 13 maja 2021r. i 25 czerwca 2021r. (...) sp. z o.o. złożyła w organie rentowym wnioski o informację o stanie konta płatnika składek, na które nie uzyskała odpowiedzi (pisma z 13 maja 2021r. i 25 czerwca 2021r., k. 40-41 a.s.).

Następnie w piśmie z dnia 7 października 2021r. (...) sp. z o.o. wystąpiła do organu rentowego o zwrot nienależnie opłaconych składek, wskazując iż nadpłata powstała z powodu złożenia przez płatnika korekt rozliczeniowych za okres 04/2016-10/2016, wyłączających z podstawy wymiaru składek kwoty napiwków otrzymanych przez pracowników i współpracowników spółki w tych miesiącach (wniosek z dnia 7 października 2021r., k. 42-43 a.s.).

Pismem z dnia 27 października 2021r. organ rentowy poinformował (...) sp. z o.o., że odmawia dokonania zwrotu nienależnie opłaconych składek. Powołał się na toczące się postępowania w sprawie odwołań (...) sp. z o.o. od decyzji wydanych przez ZUS, w których do podstaw wymiaru składek od stycznia 2015r. zostały doliczone kwoty otrzymanych napiwków. Organ rentowy wskazał, iż po uprawomocnieniu się wyroków niezwłocznie ustali właściwe saldo na koncie (...) sp. z o.o. i po złożeniu przez spółkę nowego wniosku o zwrot, dokona stosownego zwrotu (pismo organu rentowego z dnia 27 października 2021r., k. 46 a.s.).

W tym czasie Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rozpoznawał już apelacje organu rentowego od wyroków zmieniających, jakie wydał Sąd Okręgowy Warszawa – U.. I tak:



wyrokiem z dnia 21 grudnia 2021r. (sygn. akt III AUa 819/21) uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VII U 4058/19 i oddalił odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji dotyczących ubezpieczonych C. D. (2), C. T., J. U., T. M., Ś. Ś. (1), D. J. i K. K.. Wskazany wyrok Sądu Apelacyjnego wraz z aktami wpłynął do organu rentowego w dniu 25 października 2022r.;



wyrokiem z dnia 30 maja 2022r. (sygn. akt III AUa 524/21) uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VII U 4057/19 i oddalił odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) dotyczących ubezpieczonych C. O., T. U., L. U., G. I., W. T. (1), L. S. oraz Ś. W.. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego wraz z aktami wpłynął do organu rentowego w dniu 8 grudnia 2022r.;



wyrokiem z dnia 31 maja 2022r. (sygn. akt III AUa 739/21) uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - U. w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VII U 4073/19 i oddalił odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. dotyczących ubezpieczonych N. J., W. T. (2), T. I., Ś. T., D. A. (2) i M. V.. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego wraz z aktami wpłynął do organu rentowego w dniu 16 marca 2023r.;



wyrokiem z dnia 8 lipca 2022r. (sygn. akt III AUa 551/21) uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa – Praga w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VII U 4055/19 i oddalił odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń (...) Oddział w K. dotyczących ubezpieczonych C. N., N. R., J. K., J. Ś., W. J., T., T. W., T. T., Ś. G., Ś. Ś. (2) i G. K.. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego wraz z aktami wpłynął do organu rentowego w dniu 2 marca 2023r.;



wyrokiem z dnia 8 lipca 2022r. (sygn. akt III AUa 532/21) uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VII U 4059/19 i oddalił odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w K. dotyczących ubezpieczonych M. I., V. Ś., G. G., Ł. G. i W. U.. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego wraz z aktami wpłynął do organu rentowego w dniu 8 grudnia 2022r.;



wyrokiem z dnia 20 lipca 2022r. (sygn. akt III AUa 818/21) uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - U. w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VII U (...)/19 i oddalił odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. dotyczących ubezpieczonych C. Ś. (1), J. T., Ś. B., Ś. U. (2), G. D. i G. Ż.. Powyższy wyrok wraz z aktami wpłynął do organu rentowego w dniu 19 stycznia 2023r.;



wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2022r. (sygn. akt III AUa 820/21) uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa-U. w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VII U 4103/19 i oddalił odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. dotyczących ubezpieczonych C. D. (1), C. Ś. (2), J. N., Ś. Z., V. S., U. Ś. i D. A. (1). Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego wraz z aktami wpłynął do organu rentowego w dniu 16 lutego 2023r.;



wyrokiem z dnia 13 października 2022r. (sygn. akt III AUa 809/21) uwzględnił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie wydanego w sprawie o sygn. akt VII U (...) i oddalił odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w K. dotyczących ubezpieczonych C. S., T. Ś., Ś. N., U. T., E. D. i K. N.. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego wraz z aktami wpłynął do organu rentowego w dniu 2 lutego 2023r.

(informacja organu rentowego z 5 maja 2023r., k. 118-120 a.s.).

W piśmie z dnia 31 grudnia 2021r., skierowanym do odwołującej się spółki, ZUS wskazał, iż na dzień 31 grudnia 2021r. ustalił na koncie (...) sp. z o.o. nadpłatę w wysokości 1.964.155,39 zł i wskazał, iż zaliczy ją na poczet bieżących należności, chyba że (...) sp. z o.o. wystąpi o jej zwrot (pismo organu rentowego z dnia 31 grudnia 2021r., k. 45 a.s.).

Pod koniec maja 2022 roku – w związku z wpływającymi do (...) sp. z o.o. od marca 2022 roku zawiadomieniami z ZUS dotyczącymi zaliczenia napiwków do podstaw oskładkowania oraz wyrokami Sądu Apelacyjnego w Warszawie – spółka zaczęła składać ponowne korekty deklaracji ZUS za miesiące od kwietnia do października 2016r., w których przywracała stan pierwotny dokumentacji rozliczeniowej złożonej w 2016r. (zestawienie deklaracji złożonych przez odwołującego za okres IV-X 2016r., korekty tych deklaracji złożonych w 2021r. oraz w 2022r. – k. 54, deklaracje rozliczeniowe złożone przez odwołującego za IV-X 2016r., k. 55-76 a.s.).

W dniu 23 czerwca 2022r. (...) sp. z o.o. złożyła w ZUS (...) Oddział w K. wniosek o wydanie zaświadczenia o niezaleganiu w płatnościach składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzją z dnia 28 czerwca 2022r. organ rentowy odmówił wydania żądanego zaświadczenia, uzasadniając decyzję tym, że na podstawie dokumentacji zgromadzonej w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS oraz po rozliczeniu składek za okres od stycznia 1999r. do nadal, konto płatnika składek wykazuje zadłużenie z tytułu składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 554.168,46 zł plus odsetki w wysokości 2.961,00 zł (za 05/2022r.), Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego w wysokości 299.147,34 zł plus odsetki w wysokości 2.466,00 zł (za 01/2021r., 05/2022r.), Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w wysokości 99.532,49 zł plus odsetki w kwocie 1.774,00 zł (za 01/2021r. i 05/2022r.) (decyzja z dnia 28 czerwca 2022r., k. 32-33 a.s.).

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła (...) sp. z o.o., a Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie w sprawie o sygn. akt VII U 933/22, wyrokiem z dnia 18 grudnia 2023r. oddalił odwołanie (wyrok z dnia 18 grudnia 2023r., k. 443 a.s.). Od powyższego wyroku spółka złożyła apelację (bezsporne).

Po wydaniu decyzji odmawiającej wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek, ZUS przekazał (...) sp. z o.o. „Rozliczenie wpłat przekazanych na (...) wg stanu na 30 czerwca 2022r.”. Wynika z niego, iż po złożeniu przez (...) sp. z o.o. korekt deklaracji za miesiące kwiecień – październik 2016r., przywracających stan pierwotny dokumentacji rozliczeniowej złożonej w 2016r., organ rentowy dokonał zaliczenia bieżących wpłat dokonywanych przez spółkę w 2022r. na poczet składek za okres kwiecień – październik 2016r. i na poczet naliczonych przez organ rentowy odsetek za zwłoką począwszy od kwietnia 2016r. (zestawienie deklaracji złożonych przez odwołującego za okres IV-X 2016r., korekt tych deklaracji złożonych w 2021r. oraz w 2022r. – k. 54 a.s.; Rozliczenie wpłat przekazanych na (...) wg stanu na 30 czerwca 2022r. – k. 51-53 a.s.).

W dniu 8 lipca 2022r. (...) sp. z o.o. – w związku z zaległością wskazaną przez Zakład w decyzji z dnia 28 czerwca 2022r. - dokonała przelewu na konto ZUS kwoty 963.939,29 zł (potwierdzenie przelewu z dnia 8 lipca 2022r., k. 36 a.s.). Następnie w dniu 31 sierpnia 2022r. spółka złożyła wniosek o zwrot nadpłaty (nienależnie opłaconych składek) w ww. kwocie (wniosek z dnia 31 sierpnia 2022r., k. 19-26 a.s.).

Pismem z dnia 16 września 2022r., znak: (...), ZUS poinformował spółkę o odmowie dokonania zwrotu nadpłaty z uwagi na toczące się postępowanie sądowe dotyczące odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji odmawiającej wydania zaświadczenia o niezaleganiu oraz od decyzji, w których do podstaw wymiaru składek zostały doliczone kwoty otrzymanych napiwków. Wobec powyższego organ rentowy wskazał, że nie ma możliwości ustalenia bezspornego salda na koncie spółki. Wyjaśnił zarazem, że po uprawomocnieniu się wyroków niezwłocznie ustali właściwe saldo na koncie (...) sp. z o.o. i w przypadku wystąpienia nadpłaty oraz po złożeniu przez spółkę nowego wniosku o zwrot, dokona stosownego zwrotu (pismo z dnia 16 września 2022r., tom I a.r.).

Pismem z dnia 29 września 2022r. spółka odpowiedziała na pismo organu rentowego z dnia 16 września 2022r., wskazując iż toczące się postępowania sądowe nie mogą stanowić przyczyny odmowy zwrotu przez ZUS nadpłaty, gdyż przedmiot tych postępowań nie jest tożsamy z przedmiotem sprawy zainicjowanej wnioskiem (...) sp. z o.o. z dnia 31 sierpnia 2022r. o zwrot nienależnie opłaconych składek i nie ulega wątpliwości, iż sprawa dotycząca tego wniosku może zostać rozstrzygnięta samodzielnie, tj. niezależnie od wyniku wskazanych przez ZUS postępowań sądowych (pismo z dnia 29 września 2022r., tom I a.r.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. decyzją z dnia 9 listopada 2022r., numer (...), znak: (...), odmówił (...) sp. z o.o. dokonania zwrotu nienależnie opłaconych składek. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że pismem z dnia 16 września 2022r. poinformował spółkę o odmowie dokonania zwrotu nadpłaty z uwagi na brak prawomocnego sądowego rozstrzygnięcia w sprawie odwołań od 54 decyzji, w których do podstawy wymiaru składek od stycznia 2015 roku zostały doliczone kwoty napiwków. Dalej wymienił sprawy, w których toczyły się postępowania sądowe i dodał, iż wyroki Sądu Apelacyjnego na dzień wydania decyzji są już prawomocne i spółka może ponownie wystąpić z wnioskiem o zwrot nadpłaty (decyzja ZUS z dnia 9 listopada 2022r., tom I a.r.).

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dokumentów, które zostały złożone w toku postępowania sądowego oraz zgromadzone w aktach organu rentowego. Zdaniem Sądu wymienione dokumenty w zakresie, w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia, są wiarygodne. Niemal wszystkie pochodzą od stron i nie były przez nie kwestionowane tak w zakresie ich autentyczności, jak i zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Wobec tego wynikające z nich okoliczności Sąd przyjął za podstawę ustaleń faktycznych, szczególnie że te okoliczności faktyczne nie są sporne. Spór dotyczy interpretacji przepisów i w związku z tym sposobu, w jaki organ rentowy rozliczył wpłaty, których dokonała (...) sp. z o.o., co wymagało analizy prawnej i wiadomości specjalnych, posiadanych przez biegłego sądowego z zakresu finansów i rachunkowości. To jednak będzie przedmiotem dalszej, kompleksowej analizy w części obejmującej rozważania prawne.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Analizując sporne zagadnienie, należy rozpocząć od wskazania, że problematykę zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne reguluje art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1230) – dalej jako ustawa systemowa. Zgodnie z tym przepisem nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d (ust. 6a). Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, jeżeli kwota nienależnie opłaconych składek przekracza dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 6b). Po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot (ust. 6c). Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c. Zwrot następuje w formie bezgotówkowej na rachunek bankowy płatnika składek zewidencjonowany na koncie płatnika składek. W przypadku braku płatnika składek nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi następcy prawnemu w terminie i na zasadach określonych dla płatnika składek (ust. 6d). Jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c (ust. 6e). W przypadku braku płatnika składek lub jego następcy prawnego Zakład zawiadamia ubezpieczonego o kwocie nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej przez ubezpieczonego i na jego wniosek zwraca nienależnie opłacone składki na rachunek bankowy wskazany we wniosku. Przepisy ust. 6c-6e stosuje się odpowiednio (ust. 6f).

Jeśli chodzi natomiast o składki na ubezpieczenie zdrowotne, to regulację dotycząca rozpatrywanego w sprawie zagadnienia zawiera art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r. poz. 2561). Przewiduje on, że zwrot nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne następuje na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei w przypadku składek na FGŚP trzeba sięgnąć do ustawy z dnia 13 lipca 2006r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (tekst jedn. Dz. U. z 2023r., poz. 1087). Art. 30 tego aktu prawnego wskazuje, że poboru składek na Fundusz dokonuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych i przekazuje na rachunek bankowy Funduszu niezwłocznie, nie później jednak niż w ciągu 3 dni roboczych od ich rozliczenia (ust. 1). W zakresie poboru składek na Fundusz, egzekucji tych składek, wymierzania odsetek za zwłokę oraz dodatkowej opłaty i grzywny z tytułu nieopłacenia składek w terminie stosuje się przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (ust. 2). Także ustawa z dnia 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. 2023r., poz. 735) w art. 107 odsyła do trybu i zasad przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne. Takie odesłanie zawiera również art. 32 ustawy systemowej. Stanowi on, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W analizowanej sprawie, w toku postępowania organ rentowy, choćby w piśmie procesowym z 14 marca 2023r. (k. 113-114 a.s.), potwierdził, że została ustalona nadpłata na koncie płatnika składek, ale jej kwota jest inna niż ta, której zwrotu żąda (...) sp. z o.o. Poza tym brak wcześniejszego ustalenia przez ZUS kwoty nadpłaty tłumaczony był przez Zakład tym, że wyroki Sądu Apelacyjnego w Warszawie, które spowodowały konieczność uporządkowania konta spółki i ustalenia takiej nadpłaty nie były do organu rentowego przekazywane niezwłocznie po ich wydaniu. Dodatkowo – w toku tego postępowania – organ rentowy powołał się na toczące się wciąż i niezakończone postępowanie w sprawie wydania (...) sp. z o.o. zaświadczenia o niezaleganiu z zapłatą składek.

Odnosząc się najpierw do kwestii trwającego sporu między (...) sp. z o.o. i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w związku z odmową wydania ww. zaświadczenia, Sąd wskazuje, że spór ten nie ma bezpośredniego wpływu na możliwość prowadzenia i zakończenia postępowania w sprawie o zwrot nadpłaty. Również treść rozstrzygnięcia, jakie Sąd wydał w przedmiotowej sprawie nie jest zależna od tego, w jaki sposób zostanie rozpoznane odwołanie (...) sp. z o.o. od decyzji wydanej 28 czerwca 2022r. Powyższe wynika z tego, że w sprawie dotyczącej odmowy wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek, znaczenie ma jedynie istnienie zaległości składkowych na chwilę wydania decyzji. Znajduje to potwierdzenie w utrwalonych poglądach orzecznictwa oraz doktryny. Prawna formuła instytucji zaświadczenia oparta jest na rozwiązaniu, zgodnie z którym stanowi ono potwierdzenie (pochodną) istniejących faktów lub stanu prawnego. Wraz z ich zmianą zaświadczenie staje się nieaktualne i może być wydane nowe, odpowiadające aktualnemu stanowi prawnemu lub aktualnym faktom. Zatem skarżący po uregulowaniu należności składkowych może wystąpić o wydanie kolejnego zaświadczenia bez oczekiwania na prawomocne zakończenie postępowania w tej sprawie. Zaświadczenie nie rozstrzyga bowiem żadnej kwestii (sprawy) co do jej istoty. Nie tworzy, nie uchyla i nie zmienia istniejących stosunków prawnych. Postępowanie o wydanie zaświadczenia nie stanowi rozstrzygnięcia sprawy, nie poprzedza go żadne postępowanie, co najwyżej postępowanie wyjaśniające. Równolegle z nim może toczyć się postępowanie w sprawie sensu stricto. Zaświadczenie jest więc przejawem wiedzy, nie zaś woli organu rentowego. Innymi słowy to, że organ rentowy odmówił decyzją wydania skarżącemu zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek oznacza tylko odmowę wydania takiego zaświadczenia ze względu na wiedzę wynikającą z posiadanych danych. W sprawie takiej chodzi bowiem tylko o wydanie zaświadczenia jako swoistej fotografii stanu faktycznego lub prawnego na daną chwilę (decyzji), a nie o rozstrzyganie, czy i jaki stan zaległości składkowych lub nadpłaty występował.

W przedmiotowej sprawie organ rentowy odmówił wydania (...) sp. z o.o. zaświadczenia w dniu 28 czerwca 2022r., a więc potwierdził na tę datę, że spółka posiadała zaległości. Po tej dacie w stanie faktycznym zaszły istotne zmiany – po pierwsze, (...) sp. z o.o. zapłaciła w dniu 8 lipca 2022r. kwotę 963.939,29 zł, co musi mieć wpływ na ocenę, czy powstała nadpłata; po drugie, doszło do skorygowania deklaracji rozliczeniowych składanych przez spółkę w związku z wyrokami, które wydawał sukcesywnie Sąd Apelacyjny w Warszawie, co jest kluczowe dla oceny stanu salda na koncie spółki. Wreszcie po trzecie, spółka wystąpiła o zwrot nadpłaty w sierpniu 2022r., a więc ocena, jakiej dokonał ZUS, a potem Sąd w sprawie dot. wydania zaświadczenia, gdzie istotny jest stan na dzień wydania decyzji odmownej, a więc 28 czerwca 2022r., nie jest w przedmiotowej sprawie istotna. Po tej dacie mogły nastąpić zmiany, jeśli chodzi o stan salda, dlatego nie było obowiązkiem Sądu oczekiwanie w toczącym się sporze na prawomocne zakończenie postępowania w sprawie odwołania od decyzji wydanej w dniu 28 czerwca 2022r. Te postępowania mogą, a nawet powinny toczyć się odrębnie i niezależnie od siebie, ponieważ wynik jednego nie ma wpływu na rozstrzygnięcie drugiego z nich, a już na pewno rozstrzygnięcie w sprawie dotyczącej odmowy wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacie składek nie jest prejudykatem w sprawie o zwrot nadpłaty.

W ocenie Sądu, bezzasadne jest również stanowisko organu rentowego, jakoby brak było podstaw do rozliczenia konta płatnika składek z uwagi na oczekiwanie na doręczenie odpisów wyroków Sądu Apelacyjnego wraz ze stwierdzeniem ich prawomocności. Organ rentowy powinien mieć na uwadze – co zresztą sam zaznaczył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - że wyroki Sądu II instancji są prawomocne z chwilą ich wydania. W analizowanym przypadku wszystkie wyroki Sądu Apelacyjnego z wyjątkiem jednego, na które organ rentowy powoływał się, zapadły zanim (...) sp. z o.o. wystąpiła o zwrot nienależnie opłaconych składek. Ostatni zapadł w październiku 2022r., a więc zanim została wydana zaskarżona decyzja. Powinny być one więc uwzględnione na potrzeby ustalenia, czy (...) sp. z o.o. rzeczywiście nadpłaciła składki. Tymczasem organ rentowy oczekiwał na przekazanie akt wraz z orzeczeniami przez Sąd Apelacyjny, co w kilku przypadkach nastąpiło po wielu miesiącach od daty wydania prawomocnego rozstrzygnięcia. Takie oczekiwanie, zdaniem Sądu, nie miało żadnej podstawy prawnej. Organ rentowy – posiadając wiedzę o prawomocnych wyrokach Sądu II instancji, które albo zostały doręczone pełnomocnikowi, albo zapadły na rozprawie – mógł i powinien ustalić, czy faktycznie w przypadku (...) sp. z o.o. wystąpiła nadpłata.

W uzasadnieniu wyroku z 4 czerwca 2019r. (III UK 155/18) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że stan nadpłaty składek powstaje nawet wtedy, gdy nie potwierdzają go deklaracje rozliczeniowe składane przez płatnika składek na podstawie art. 46 ust. 3 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stanowią one wprawdzie podstawę do ustalania na bieżąco stanu konta płatnika ( art. 45 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), niemniej jednak zarówno deklaracje rozliczeniowe, jak i ustalony na ich podstawie stan konta płatnika nie kreują ani obowiązku ubezpieczenia, ani nie decydują o wysokości "należności z tytułu składek" zdefiniowanych w art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata). O tytule (obowiązku) ubezpieczenia oraz o wysokości "należności z tytułu składek" rozstrzygają bowiem ex lege przepisy zawarte w rozdziale 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a wydana w tym przedmiocie decyzja organu rentowego ma jedynie charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Tym bardziej więc stan konta płatnika wynikający z rozliczenia dokonywanych wpłat nie może prawotwórczo przesądzać o nadpłacie lub niedopłacie należności składkowych powstałych na skutek zadeklarowania i opłacenia nienależnych (z braku obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym) lub zaniżonych albo zawyżonych składek. Innymi słowy, o nadpłacie lub niedopłacie składek nie przesądza stan konta płatnika prowadzonego przez organ rentowy na podstawie art. 45 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na którym prowadzone są rozliczenia należnych składek, wypłacanych przez płatnika zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających zaliczeniu na poczet składek oraz innych składek pobieranych przez Zakład. Stan nadpłaty składek może zatem istnieć, mimo że nie potwierdza go stan konta płatnika. Ustalenie rzeczywistego stanu należności składkowych, jeśli jest on niezgodny ze stanem konta płatnika (na jego korzyść), wymaga wprawdzie jego korekty (przez złożenie przez płatnika deklaracji korygujących bądź sporządzenia deklaracji korygujących z urzędu), ale ta niezgodność nie może być podstawą odmowy zwrotu nadpłaconych składek. Dodać też trzeba, że przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie uzależniają zwrotu nadpłaconych składek od prawidłowego wywiązywania się płatnika z obowiązków składania deklaracji rozliczeniowych, a to oznacza, że jedynym warunkiem zwrotu nienależnie opłaconych składek (nieprzedawnionych) jest nadwyżka zewidencjonowanych wpłat z tytułu składek nad należną z tego tytułu kwotą. Organ rentowy nie może zatem odmówić zwrotu nadpłaty, powołując się wyłącznie na stan konta płatnika, bowiem ma on charakter wyłącznie ewidencyjny, a nie prawotwórczy. Przedstawione zasady działają także w sytuacji odwrotnej, gdy stan konta płatnika ustalony na podstawie składanych deklaracji rozliczeniowych i wpłat nie wykazuje istnienia zaległości składkowych. Także i w tym przypadku nie ma znaczenia stan konta płatnika, ale rzeczywisty stan rzeczy odniesiony do obowiązków wynikających z przepisów prawa, co zwykle organ rentowy ustala w protokole kontrolnym ( art. 86 i następne ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) wykazującym np. niezgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych czy zaniżenie składek na ubezpieczenia społeczne. Poza przedstawionymi argumentami należy zauważyć, że nie do zaakceptowania jest praktyka, zgodnie z którą z jednej strony, gdy chodzi o zaległości składkowe, organ rentowy nie czuje się związany stanem konta płatnika, z drugiej zaś uznaje go za wiążący, gdy płatnik żąda zwrotu nadpłaconych składek.

W cytowanym orzeczeniu Sąd Najwyższy wskazał także, że z przywołanych przepisów art. 24 ustawy systemowej wynika, że zwrot nadpłaconych składek następuje na wniosek płatnika, co jednocześnie określa datę, na którą należy ustalić, czy nadpłata taka istnieje. Decydujący jest zatem aktualny na datę wniosku stan rozliczenia zapłaconych składek. Jeśli we wniosku o zwrot składek płatnik powołuje się na zapłacenie nienależnych składek w danym okresie, to obowiązkiem organu rentowego jest, po pierwsze, zajęcie stanowiska, czy składki te były opłacone nienależnie. Po drugie, w przypadku podzielenia takiej kwalifikacji, konieczne jest wyjaśnienie, czy zostały one rozliczone w myśl zasad wynikających z przepisów dotyczących rozliczania składek, wypłaconych zasiłków z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego, zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz kolejności zaliczania wpłat składek na poszczególne fundusze i w konsekwencji, czy na dzień wniosku napłata składek nadal istnieje.

W taki sposób, jak wskazany, powinien postąpić Zakład Ubezpieczeń Społecznych również w przedmiotowej sprawie. Po złożeniu w dniu 31 sierpnia 2022r. wniosku przez (...) sp. z o.o. o zwrot nadpłaty, powinien – zamiast powoływać się na stan konta, którego podał, że nie może wciąż poprawnie ustalić – dokonać weryfikacji, czy składki zostały zapłacone w sposób nienależny, jak wskazywała spółka. W celu takiej weryfikacji powinien odwołać się do już prawomocnych wyroków Sądów Apelacyjnych – choć nie miały one przesądzającego znaczenia, gdyż spółka przynajmniej za okres kwiecień – październik 2026r. zapłaciła składki zgodnie z tym, co ostatecznie ustalił Sąd Apelacyjny - i na tej podstawie dokonać weryfikacji stanu konta płatnika. Nie mógł poprzestać na tym tylko co takie konto wskazywało na datę, kiedy płatnik wystąpił z wnioskiem o zwrot nadpłaty.

Uwzględniając powyższe, Sąd podzielił stanowisko (...) sp. z o.o. w zakresie, w jakim płatnik negatywnie ocenił postępowanie organu rentowego, zarzucając naruszenie przepisów wskazanych w odwołaniu. Zdaniem Sądu, słuszne jest i nawet niekwestionowane przez ZUS, że rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego w Warszawie były ważne z perspektywy ustalenia kwot składek, jakie płatnik powinien uiścić. Oprócz tego istotna jest jednak również okoliczność, że (...) sp. z o.o. opłacała wszystkie bieżące składki, a w lipcu 2022r. – po odmowie wydania zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek – zapłaciła także kwotę 963.939,29 zł. Po to jednak, by w toczącym się sporze można było dokładnie ustalić kwotę nadpłaconych składek, potrzebne były wiadomości specjalne, dlatego Sąd skorzystał z opinii dwóch biegłych sądowych z dziedziny finansów i rachunkowości. Jako pierwsza opinię sporządziła Ś. U. (1) (k. 160-167 a.s.), ale Sąd na opinii przez tą biegłą wydanej nie oparł się, bowiem zawiera istotne braki i niejasności. Biegła zaznaczyła, że nie posiadała części dokumentów. Poza tym opinia jest niekompletna, gdyż biegła pominęła kilka istotnych okoliczności, a także w sposób niewystarczający wyjaśniła mechanizm naliczenia odsetek w kontekście dokonanych w 2022r. korekt deklaracji obejmujących okresy od kwietnia do października 2016r. Biegła w konsekwencji wadliwie wskazała w opinii, że według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. 9 listopada 2022r., spółka posiadała nadpłatę wyłącznie w wysokości 2.280,36 zł, wskazując jednocześnie, że nadpłata nie obejmowała okresu od kwietnia do października 2016r. Jak już zostało wskazane, biegła pominęła obciążanie (...) sp. z o.o. odsetkami za zwłokę w łącznej wysokości 923.057 zł, natomiast - jak wynika z pisma organu rentowego z dnia 30 czerwca 2022r. - organ rentowy naliczył i obciążył (...) sp. z o.o. odsetkami za zwłokę w ww. kwocie, a stało się to już po dokonaniu przez spółkę w 2022r. korekt deklaracji rozliczeniowych za okres kwiecień - październik 2016r., które to korekty przywracały stan pierwotny rozliczeń z tego okresu.

Kwestia naliczenia ww. odsetek i inne kwestie sporne zostały jasno i klarownie przeanalizowane i opisane w opiniach biegłej sądowej Ł. T., która – po uzupełnieniu dokumentów przez organ rentowy, choć nie w pełni oddającym żądania odwołującej się spółki – w sposób szerszy niż poprzedniczka i uwzględniający wszystkie istotne aspekty, oceniła czy i jaka nadpłata wystąpiła na koncie (...) sp. z o.o.

Biegła wskazała, a potwierdza to pismo ZUS z 31 grudnia 2021r., że na wskazaną datę na koncie spółki – z uwagi na złożenie korekt deklaracji (...) zmniejszających podstawę wymiaru składek – powstała nadpłata w wysokości 1.964.155,39 zł. W tym czasie spółka – mimo tej nadpłaty – wciąż opłacała wszystkie bieżące składki. W okresie od 14 stycznia 2022r. do 15 czerwca 2022r. zapłaciła łącznie 7.853.713,66 zł i wpłaty te – zgodnie z danymi z deklaracji – dotyczyły okresu od grudnia 2021r. do maja 2022r. Z powyższej kwoty na poczet bieżących składek została jednak rozliczona tylko kwota 4.954.653,81 zł, gdyż pozostałą część ZUS zaliczył na poczet składek za okres od kwietnia do października 2016r. w wysokości 1.976.002,85 zł oraz na poczet odsetek za zwłokę od tych składek w kwocie 923.057,00 zł. To z kolei spowodowało w konsekwencji, że w decyzji ZUS z 28 czerwca 2022r. wykazana została niedopłata składek za styczeń 2021r. i za maj 2022r. Jeśli chodzi zaś o kwotę nadpłaty składek na dzień 9 listopada 2022r., to biegła wskazała kwotę 968.892,35 zł (k. 352-366 a.s.).

W opinii uzupełniającej (k. 487-489 a.s.) – wydanej w związku z zastrzeżeniami, jakie zgłosił organ rentowy – biegła Ł. T. podkreśliła, że zastrzeżenia ZUS są niekonkretne i nie wskazują błędów czy nieścisłości w dokonanym przez biegłą rozliczeniu, które zostało przedstawione w załącznikach do opinii. Ponadto biegła nie zgodziła się ze stanowiskiem ZUS dotyczącym nieprawidłowego, wielokrotnego korygowania przez płatnika deklaracji rozliczeniowych. Wyjaśniła, że płatnik ma prawo dokonywać korygowania deklaracji, co może wynikać z różnych przyczyn.

Organ rentowy złożył również zastrzeżenia do opinii uzupełniającej biegłej sądowej Ł. T., wnosząc o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z kolejnej opinii uzupełniającej celem odniesienia się do uwag organu rentowego przedstawionych w piśmie procesowym, przy uwzględnieniu dokumentów rozliczeniowych sporządzonych przez Zakład z urzędu za lata 2010-2014. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że zarzuty Zakładu, do których biegła miałaby odnieść się po raz kolejny, sprowadzają się wyłącznie do ogólnego zakwestionowania wniosków biegłej oraz powtórzenia dotychczasowej argumentacji prezentowanej w toku postępowania. Organ rentowy nie przedstawił żadnych pytań, na które biegła miałaby udzielić odpowiedzi, nie podał również danych, z którymi biegła miałaby skonfrontować swoje wyliczenia. W tej sytuacji, z uwagi na brak merytorycznej polemiki z wnioskami biegłej oraz niewskazanie konkretnych uchybień, Sąd na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. pominął wniosek organu rentowego, zgłoszony w piśmie z 9 września 2025 roku (k. 621 a.s.).

W ocenie Sądu dwie opinie sporządzone przez biegłą Ł. T. mają przymiot fachowych, rzetelnych i zrozumiałych, a zastrzeżenia organu rentowego stanowią tylko polemikę, która przedłużałaby – w razie skorzystania z kolejnej opinii – trwające postępowanie ponad potrzebną miarę. Biegła dokonała analizy z odwołaniem do konkretnych dokumentów i danych liczbowych. ZUS nie zakwestionował tego, co zostało przez biegłą zaprezentowane w sensie rachunkowym, a tylko powielał wciąż tę samą argumentację, wskazując na niezasadność przeprowadzonych wyliczeń. Część argumentów Zakładu została już omówiona, ale w ich kontekście istotna jest jeszcze kwestia rozliczenia przez ZUS uiszczonej przez odwołująca się w okresie od 14 stycznia 2022r. do 15 czerwca 2022r. kwoty 7.853.713,66 zł. Jak wynika z deklaracji składanych przez spółkę ww. kwota została zapłacona na poczet składek za okres od grudnia 2021r. do maja 2022r. Tymczasem ZUS należność tę rozliczył na składki za okres od kwietnia do października 2016r. w wysokości 1.976.002,85 zł oraz na poczet odsetek za zwłokę od tych składek w kwocie 923.057,00 zł. Wobec takiego rozliczenia powstała niedopłata składek za maj 2022r., wskazana w decyzji z 28 czerwca 2022r., którą to niedopłatę (...) sp. z o.o. uiściła w lipcu 2022r.

Oceniając opisane działanie ZUS, w wyniku którego doszło do powstania niedopłaty, uiszczonej przez spółkę, Sąd podziela stanowisko odwołującej się spółki, potwierdzone przez biegłą Ł. T.. Odsetki za zwłokę, które ZUS naliczył w odniesieniu do należności za okres od kwietnia do października 2016r., zostały naliczone nieprawidłowo. N. odsetek za zwłokę jest nierozerwalnie związany z istnieniem zaległości, natomiast – choć w przedmiotowej sprawie ZUS stwierdził zaległość składkową za okres od kwietnia do października 2016r. na skutek rozliczeń dokonywanych w wyniku składanych przez spółkę korekt deklaracji rozliczeniowych i od tego naliczył odsetki za zwłokę – rzeczywiście i ostatecznie takiej zaległości po stronie spółki nie było. Taka zaległość została „technicznie” wykreowana w wyniku składanych korekt deklaracji, ale jak wynika z wcześniej przywołanego wyroku Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. III UK 155/18, o nadpłacie lub niedopłacie składek nie przesądza stan konta płatnika prowadzonego przez organ rentowy, na którym prowadzone są rozliczenia należnych składek, wypłacanych przez płatnika zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających zaliczeniu na poczet składek oraz innych składek pobieranych przez Zakład. Stan konta płatnika ma charakter wyłącznie ewidencyjny, a nie prawotwórczy. Inaczej mówiąc, istotny jest stan rzeczywisty, a w przedmiotowej sprawie sytuacja wyglądała tak, że – bez względu na deklaracje, które płatnik korygował, a organ rentowy adekwatnie do tego dokonywał rozliczeń na koncie – składki za kwiecień – październik 2016r. zostały zapłacone w prawidłowej kwocie. ZUS dysponował wpłaconą przez (...) sp. z o.o. kwotą składek na te ubezpieczenia i nie miał podstaw do przyjęcia, że wystąpiła zwłoka w zapłacie tych składek. Dalej, skoro zwłoki nie było i nie było zaległości, to nie było podstaw do naliczenia odsetek, jak uczynił to ZUS, powołując się na obowiązujące organ rentowy zasady rozliczeń. W dalszej kolejności nieprawidłowe było ustalenie, że spółka ma zaległość za maj 2022r. i styczeń 2021r. Składki za te miesiące – zgodnie z deklaracjami – co potwierdziła biegła sądowa Ł. T., były opłacane na bieżąco, a ich brak, który spowodował wydanie decyzji z 28 czerwca 2022r. był skutkiem wadliwego przyjęcia, że spółka nie zapłaciła składek za miesiące od kwietnia do października 2016r. i stąd bieżące wpłaty, które miały obejmować m.in. wskazane miesiące styczeń 2021r. i maj 2022r., zostały zaliczone na poczet rzekomej zaległości z okresu od kwietnia do października 2016r. Raz jeszcze trzeba jednak podkreślić, że rzeczywisty stan – nie zaś będący skutkiem operacji dokonywanych na koncie przez ZUS – jest taki, że spółka nie miała zaległości i kwota, którą uiściła po wydaniu decyzji z 28 czerwca 2022r., a więc 963.939,29 zł, była nadpłacona. Oczywiście nie można zapominać, że operacje na koncie płatnika były dokonywane, gdyż płatnik po kolejnych wyrokach, najpierw Sądu Okręgowego, a potem Sądu Apelacyjnego, dokonywał korekt deklaracji. Z tytułu takich korekt, które zostały dokonane w 2021r. domagał się zwrotu nadpłaty, ale po odmowie ZUS, nie podejmował dalszych kroków prawnych. O taką nadpłatę po raz kolejny wystąpił dopiero w roku 2022, kiedy organ rentowy przeprowadził wcześniej opisane rozliczenie i naliczył odsetki za zwłokę. Poza tym nie można zapomnieć, że niezależnie od działań płatnika i ZUS, dla ustalenia czy płatnik nadpłacił składki, czy może ma zaległość istotne jest nie to, jakie kolejne, niepoprawne rozliczenia były przeprowadzane i jakie kolejne korekty – także w pewnym zakresie niepoprawne – składał płatnik, lecz to, jaki jest stan rzeczywisty, a ten jest taki, jak przedstawiła biegła sądowa i jaki wynika z wcześniej przedstawionych rozważań Sądu. Obiektywnie spółka posiada na koncie nadpłatę składek w kwocie 963.939,29 zł, która powinna być zwrócona. Co prawda, z opinii biegłej wynika, że według stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji, tj. na 9 listopada 2022r., (...) sp. z o.o. posiadała nadpłatę w płatnościach składek w wysokości 986.892,35 zł, na którą składa się w całości kwota wpłacona tytułem decyzji ZUS z dnia 28 czerwca 2022r. oraz nadpłata rozliczanych na bieżąco składek ZUS, ale spółka zażądała zwrotu tylko tej części, jaką zapłaciła w dniu 8 lipca 2022r., a więc 963.939,29 zł i tę kwotę Sąd nakazał spółce zwrócić.

Przyjmując konieczność zwrotu (...) sp. z o.o. wskazanej kwoty Sąd miał na uwadze również i to, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy systemowej od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325, 1423, 2122, 2123 i 2320 oraz z 2021 r. poz. 72) z wyłączeniem art. 56a. W uzasadnieniach wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnych w Gliwicach zwrócono uwagę, że należy zaniechać naliczania odsetek, ale tylko za te okresy, w których Skarb Państwa nie ponosił uszczerbku (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 listopada 2019r., I SA/GI 563/19, Z. nr (...)). Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał również, że wymaga rozważenia sposób zastosowania art. 53 § 1 i 2 o.p. (ściśle związanego w analizowanej sprawie z zastosowanymi regulacjami art. 76 § 1, art. 76a § 1 i art. 76b o.p.), gdy chodzi o zasadę proporcjonalności. Wskazane unormowania należy tak interpretować, aby nie powodowały zachwiania symetrii między interesami Skarbu Państwa i podatników. Wynika to z faktu, że mogą one prowadzić do skutku, iż podatnik mimo, że w rzeczywistości uiścił należny podatek ma naliczane odsetki od zaległości, pomimo tego, że Skarb Państwa został już przysporzony i nie ponosi żadnego uszczerbku finansowego. W ocenie Sądu zasada proporcjonalności znajduje zastosowanie także w sytuacji, kiedy prawo do zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym dotyczy wprawdzie okresu późniejszego w stosunku do okresu, w którym powstała zaległość podatkowa, ale jednak, wskutek późniejszego złożenia korekty, Skarb Państwa dysponował wcześniej środkami wynikającymi z nadwyżki aniżeli faktycznie zaliczył je na powstałą zaległość podatkową (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 lutego 2020r., (...) (...), Legalis nr (...)).

Sąd Okręgowy, podzielając wskazane poglądy, zwraca uwagę, że w związku z tym, że odwołująca się spółka płaciła i płaci na bieżąco składki, nie można przyjąć, że powinna zostać obciążona odsetkami zgodnie z art. 53 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa ( Dz. z U. z 2022r., poz. 1009 ze zm.) w związku z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, szczególnie że biegła Ł. T. potwierdziła, że organ rentowy nie był „zubożony” w środkach finansowych z tytułu składek opłaconych przez spółkę, gdyż pomimo nadpłaty w płatnościach składek, powstałej wskutek dokonania przez (...) sp. z o.o. w 2021r. korekt deklaracji za kwiecień – październik 2016r., wyłączających z podstawy oskładkowania tzw. napiwki, spółka cały czas do dnia wydania zaskarżonej decyzji, tj. do 9 listopada 2022r., płaciła na bieżąco, w pełnej wysokości należne składki. To oznacza, że nie zalegała ze spłatą należnych składek, a zatem nie powinna zostać obciążona odsetkami za zwłokę.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał X. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K. zwrot nienależnie opłaconych składek w kwocie 963.939,29 zł wraz z oprocentowaniem w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, liczonym od dnia 31 sierpnia 2022 roku do dnia zapłaty.

W kwestii oprocentowania, którego spółka się domagała, Sąd miał na względzie brzmienie art. 24 ust. 6e ustawy systemowej, zgodnie z którym jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c (ust. 6e). Sąd przyjął, że oprocentowanie powinno być liczone od daty złożenia wniosku o zwrot nadpłaty, czyli 31 sierpnia 2022r. To wówczas spółka wystąpiła o zwrot nadpłaty i organ rentowy nie wydał wówczas decyzji, a tylko przesłał do spółki pismo z odpowiedzią. Po tym spółka ponownie wystąpiła z wnioskiem o dokonanie zwrotu nadpłaconych składek, ale nie był to nowy wniosek, tylko konsekwencja odpowiedzi ZUS. Ta odpowiedź nie może przesuwać w czasie obowiązku dokonania zwrotu nadpłaty, a tym samym naliczenia oprocentowania. Z tego względu Sąd przyjął, że kwota 963.939,29 zł powinna zostać zwrócona wraz z oprocentowaniem w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, liczonym od dnia złożenia wniosku – czyli od 31 sierpnia 2022 roku - do dnia zapłaty.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 k.p.c., mając na względzie brzmienie § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r. poz. 118), zgodnie z którym w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu mieści się w przedziale od 200.000 zł do 2.000.000 zł, stawka minimalna kosztów zastępstwa procesowego wynosi 10.800 zł. Wskazaną kwotę – z uwagi na wartość przedmiotu sporu w rozpatrywanej sprawie – Sąd zasądził od organu rentowego na rzecz (...) sp. z o.o. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (art. 98 § 1 ¹ k.p.c.).

sędzia Agnieszka Stachurska