Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2025 roku w Warszawie

sprawy A. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o prawo do rekompensaty

na skutek odwołania A. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 12 grudnia 2023 roku, znak:(...)

oddala odwołanie.

Renata Gąsior

UZASADNIENIE

A. G. w dniu 19 stycznia 2024 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Odział w W. z dnia 12 grudnia 2023 r., znak:(...) odmawiającej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez przyznanie skarżącemu prawa do rekompensaty, ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi rentowemu. Nadto, odwołujący się wniósł o zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienia od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego sprawę do dnia zapłaty.

Zaskarżonej decyzji odwołujący się zarzucił:

1. naruszenie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2017 r., poz. 664 z późn. zm., dalej jako: „ustawa o emeryturach pomostowych”) - poprzez uznanie, że skarżący przed dniem 1 stycznia 2009 roku nie wykonywał przez co najmniej 15 lat stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 roku (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm., dalej jako: „ustawa emerytalna”), a zatem skarżącemu nie przysługuje prawo do rekompensaty, w sytuacji w której, skarżący do dnia 1 stycznia 2009 roku wykonywał przez okres co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach na stanowisku mechanika taboru szynowego, na którym to stanowisku charakter wykonywanych przez skarżącego prac odpowiadał charakterowi prac i wykazowi stanowisk wskazanych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku, Dział XIV poz. 16 (Dz. U. nr 8 poz. 43 z 7 lutego 1983 roku, dalej jako: (...)) oraz Zarządzeniu nr 9 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 1 lipca 1983 roku, Wykaz A Dział XIV poz. 16. pkt 1, co w konsekwencji winno doprowadzić do przyznania skarżącemu prawa do rekompensaty;

2. naruszenie art. 32 w zw. z art. 33 ustawy emerytalnej - poprzez uznanie, że wykonywana przez skarżącego praca na stanowisku mechanika taboru szynowego w (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W. przed dniem 1 stycznia 2009 roku przez łączny okres 24 lat, 9 miesięcy i 7 dni tj.:

— od dnia 5 grudnia 1978 roku do dnia 23 kwietnia 1979 roku,

— od dnia 15 maja 1981 roku do dnia 10 maja 1983 roku,

— od dnia 26 maja 1983 roku do dnia 13 maja 1986 roku,

— od dnia 29 maja 1986 roku do dnia 24 października 2001 roku,

— od dnia 4 listopada 2001 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku,

nie była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, ponieważ błędnie, w ocenie organu rentowego, zostało przez pracodawcę wystawione świadectwo pracy z dnia 16 października 2018 roku (pracodawca określił pełnione przez skarżącego stanowisko jako „mechanik taboru szynowego”, zaś w Rozporządzeniu wykazane zostało stanowisko „mechanik zatrudniony wyłącznie w kanałach remontowych” czyli stanowisko skarżącego nie było zgodne z Rozporządzeniem, pomimo faktu tożsamego zakresu obowiązków oraz wykonywanych przez skarżącego prac, co również zostało potwierdzone w świadectwie od pracodawcy), co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania skarżącemu rekompensaty, w sytuacji w której sam fakt świadczenia pracy na stanowisku mechanika oraz wystawienia przez pracodawcę świadectwa pracy w warunkach szczególnych potwierdza, że była to praca wykonywana w takich warunkach, czego nie zmieni fakt rzekomo błędnego wystawienia świadectwa pracy tj. wskazania innej nazwy stanowiska (które obowiązuje u pracodawcy), niż to wskazane w Rozporządzeniu;

3. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez:

a) niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a mianowicie faktu wykonywania przez skarżącego pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze przed dniem 1 stycznia 2009 roku przez okres co najmniej 15 lat,

b) niewskazanie przez organ w uzasadnieniu faktycznym zaskarżonej decyzji dowodów, na których się oparł przy jej wydawaniu, oraz dokładnych przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej,

c) zaniechanie zbadania przez organ, czy skarżący wykonywał stale i w pełnym wymiarze pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz czy pełnione obowiązki, ich charakter i ryzyko, jak również obciążenie dla organizmu skarżącego można było uznać za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze – nie jest bowiem wystarczające ustalenie przez organ, że w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach podano stanowisko „mechanik taboru szynowego” natomiast w rozporządzeniu wykazane zostało stanowisko „mechanik zatrudniony wyłącznie w kanałach remontowych”, co doprowadziło do zaniechania zbadania przez organ charakteru świadczonej przez skarżącego pracy i w konsekwencji odmowę przyznania uprawnień do rekompensaty;

a w konsekwencji,

d) błąd w ustaleniach faktycznych stanowiący podstawę wydania odmownej decyzji, a polegający na błędnym ustaleniu przez organ, że skarżący nie wykonywał przed dniem 1 stycznia 2009 roku pracy w szczególnych warunkach przez okres co najmniej 15 lat, bowiem zakład pracy ( (...) Sp. z o.o. z siedzibą w W.) błędnie w ocenie organu wystawił skarżącemu świadectwo pracy w warunkach szczególnych, bowiem wskazał, że Skarżący świadczył pracę na stanowisku „mechanika taboru szynowego”, natomiast w Rozporządzeniu wskazane zostało stanowisko „mechanik zatrudniony wyłącznie w kanałach remontowych”, co w ocenie organu przesądzać miało, że praca ta nie była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych przed dniem 1 stycznia 2009 roku, w sytuacji w której z dokumentacji zgromadzonej w toku niniejszego postępowania, jednoznacznie wynika, że Skarżący wykonywał pracę w szczególnych warunkach na stanowisku mechanika taboru szynowego, którego to stanowisko odpowiadało i odpowiada charakterem wykonywanych prac, pracy na stanowisku mechanika zatrudnionego wyłączenie w kanałach remontowych zgodnie z Rozporządzeniem, a zatem sam fakt, iż stanowisko skarżącego, mimo że w zakładzie pracy nosi inną nazwę - odpowiada stanowisku wskazanemu w Rozporządzeniu.

W uzasadnieniu swojego stanowiska odwołujący się wskazał, że w kwestionowanym przez organ rentowy okresie wykonywał stale i w pełnym wymiarze czasu pracy pracę na stanowisku mechanika, o którym mowa w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w wykazie A dziale XIV poz. 16, czyli prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych (odwołanie z dnia 19 stycznia 2024 r. – k. 3-8 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ zacytował treść art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych oraz § 2 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zm.). Organ rentowy wskazał, że ubezpieczony nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy odmówił przyznania rekompensaty do emerytury, ponieważ w świadectwie pracy w szczególnych warunkach podane jest stanowisko „mechanik taboru szynowego”, natomiast w rozporządzeniu wykazane zostało stanowisko „mechanik zatrudniony wyłączenie w kanałach remontowych” (odpowiedź na odwołanie z dnia 16 lutego 2024 r. – k. 14 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

A. G., ur. (...), w okresie od 5 grudnia 1978 r. do dnia 23 listopada 2023 r. zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanika taboru szynowego w (...) sp. z o.o. w W. (świadectwo pracy z dnia 23 listopada 2023 r. – k. 11 a.s.).

Do obowiązków ubezpieczonego w ww. zakładzie pracy należało przede wszystkim wykonywanie prac mechanicznych i elektrycznych nadwozia, szkolenie pracowników młodocianych, spawanie gazowe i elektryczne (od dnia 19.12.1987 r. - 02.01.1988 r.), montaż i demontaż podzespołów tramwajowych, prace konserwacyjno - naprawcze wagonów, pilotowanie i ustawianie wagonów tramwajowych, wykonywanie czynności hakowego - współpraca z aparatem żurawia samochodowego, wykonywanie prac na wysokości, wykonywanie czynności transportu wewnętrznego, praca w kanale przeglądowy, praca wewnątrz i na zewnątrz hal. Odwołujący się spawał m.in. różnego rodzaju wsporniki do błotników, tarany, czyli zderzaki na tramwajach. Miał do dyspozycji fartuch, maskę, specjalne osłony na nogi. Miejscem pracy ubezpieczonego była zajezdnia przy ul. (...) w W. – tam znajdowała się hala i kanały remontowe, pracował w dziale przeglądu technicznego. Ubezpieczony pracował od godz. 6:00 do 14:00. Na zewnątrz pracował na nadwoziu, wymieniał maszyny, natomiast wewnątrz wagonu robił przegląd całego wagonu w środku jako nadwoziarz: przegląd pulpitu, przegląd maszyn drzwiowych, wymiana maszyn drzwiowych, wymieniał świetlówki, zdarzało się także, że odwołujący się zajmował się czyszczeniem wagonów (zaświadczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do wykonywania pracy na stanowisku mechanika taboru szybowego + praca na wysokości: z 10 października 2006 r. – k. 20 a.o., z dnia 20 października 2005 r. – k. 19 a.o., z dnia 23 października 2003 r. – k. 17 a.o.; z dnia 27 listopada 2000 r. – k. 16 a.o.; z dnia 24 października 2002 r. – k. 15 a.o.; orzeczenie o posiadaniu przez odwołującego predyspozycji do kierowania wózkami akumulatorowymi z dnia 1 października 2005 r. – k. 18 a.o; zaświadczenie o ukończeniu kursów w celu uzyskania uprawnień kierowców wózków z dnia 31 lipca 1997 r. – k. 6 a.o.; zaświadczenie o ukończeniu kursu „monter-pilot wagonów tramwajowych” z dnia 11 maja 1990 r. – k. 86 a.o.; umowa z pracownikiem szkolącym młodocianych z dnia 4 września 1989 r. – k. B.78 a.o.; z dnia 20 grudnia 1998 r. – k. B.72 a.o.; z dnia 1 września 1987 r. – k. B.62 a.o., z dnia 1 września 1986 r. – k. B.53 a.o., z dnia 1 września 1984 r. – k. B.36 a.o.; zaświadczenie z dnia 18 marca 1988 r. o ukończeniu kursu przyuczającego pracowników zajezdni tramwajowych w zakresie prac konserwacyjno-naprawczych wagonów – k. B.67 a.o.; zakres zadań i obowiązków pracownika szkolącego młodocianych – B.61, B.51, B.35 a.o.; książka spawacza: kurs spawacza gazowego z dnia 19 grudnia 1987 r.; elektryczne z dnia 2 stycznia 1988 r.. – k. B.58, B.174 a.o.; zeznana A. G. – k. 71-72 a.s.; zeznania A. D. – k. 69-71 a.s.; zeznania W. C. – k. 47-49 a.s.).

Pracodawca w dniu 16 października 2018 r. wystawił odwołującemu się świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w którym wskazał, że odwołujący od dnia 5 grudnia 1978 r. do 23 kwietnia 1979 r. oraz od dnia 15 maja 1981 r. do dnia 10 maja 1983 r. oraz od dnia 26 maja 1983 r. do dnia 13 maja 1986 r., oraz od dnia 29 maja 1986 r. do dnia 24 października 2001 r. oraz od dnia 4 listopada 2001 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych wymienione w wykazie A Dział XIV poz. 16 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - na stanowisku mechanik taboru szybowego wymienionym w wykazie A dział XIV poz. 16 pkt 1 zawartym w załączniku nr 1 do Zarządzenia nr 9 Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 1 lipca 1983 r. w sprawie stanowisk pracy w zakład pracy resortu administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach, uprawniające do niższego wieku emerytalnego oraz do wzrostu emerytury lub renty inwalidzkiej (świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z dnia 16 października 2018 r. – k. 5 a.r.).

A. G. w dniu 27 listopada 2023 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. wniosek o przyznanie emerytury wraz z przyznaniem prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach . Decyzją z dnia 12 grudnia 2023 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. przyznał A. G. prawo do emerytury od 9 listopada 2023 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Organ rentowy nie uwzględnił wniosku ubezpieczonego o przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych (decyzja z dnia 12 grudnia 2023 r., a.r.).

Ubezpieczony odwołał się od ww. decyzji, a Sąd postanowieniem z dnia 14 maja 2025r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego specjalisty ds. BHP celem ustalenia, czy praca wykonywana przez A. G. w okresie zatrudnienia do 5 grudnia 1978 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) Sp. z o.o. w W., była wykonywana w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w innych Rozporządzeniach Rady Ministrów i zarządzaniach właściwych ministrów, ewentualnie w ustawie o emeryturach pomostowych (postanowienie – k. 73 a.s.).

W opinii z dnia 10 czerwca 2025 r. z zakresu (...) wskazał, że na podstawie zapisów znajdujących się w aktach sprawy można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że odwołujący się w spornym okresie czasu pracy wykonywał swoje obowiązki na stanowisku - ślusarz/mechanik taboru szynowego - w wymiarze: tj. 24 lata, 9 miesięcy i 7 dni. Praca odwołującego na powyższym stanowisku obejmowała przede wszystkim wykonywanie prac mechanicznych i elektrycznych nadwozia, szkolenie pracowników młodocianych, spawanie gazowe i elektryczne (od dnia 19.12.1987r. - 2.01.1988r.), montaż i demontaż podzespołów tramwajowych, prace konserwacyjno - naprawcze wagonów, pilotowanie i ustawianie wagonów tramwajowych, wykonywanie czynności hakowego - współpraca z aparatem żurawia samochodowego, wykonywanie prac na wysokości, wykonywanie czynności transportu wewnętrznego, praca w kanale przeglądowy, praca wewnątrz i na zewnątrz hal.

Prace wykonywane przez odwołującego:

- przy czynnościach spawania gazowego/elektrycznego są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych - Wykaz A, Dział XIV, poz. 12, R.R.M.,

- w kanałach przeglądowych przy naprawie pojazdów szynowych są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.- Wykaz A, Dział XIV, poz. 16,

- przy wykonywaniu prac mechanicznych i elektrycznych nadwozia (poza kanałem remontowym) - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.,

- na wysokości - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.,

- pilotowanie i ustawianie wagonów tramwajowych - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.,

- wykonywanie czynności hakowego - współpraca z aparatem żurawia samochodowego - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.,

- wykonywanie czynności transportu wewnętrznego - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.,

- szkolenie pracowników młodocianych - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.,

- prace wykonywane na zewnątrz hali i z poziomu „o„ związane z remontem i konserwacją wagonów tramwajowych - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.,

- czynności przeglądu (w tym urządzeń elektrycznych; przegląd pulpitu, maszyn drzwiowych) wewnątrz wagonu - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.,

- czyszczenie wagonów - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.

Tym samym praca odwołującego na stanowisku: ślusarz/mechanik taboru szynowego, w spornym okresie czasu pracy nie może być uznana jako wykonywana w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M., ponieważ nie został spełniony wymóg ujęty w § 2.1 tj. wykonywanie tylko czynności będących pracami w warunkach szczególnych - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. Całość dokumentacji załączonej do akt sprawy, pozwala na stwierdzenie, że odwołujący w spornym okresie (tj. od 5 grudnia 1978 r. do 23 kwietnia 1979 r., od 15 maja 1981 r. do 10 maja 1983 r., od 26 maja 1983 r. do 13 maja 1996 r., od 29 maja 1986 r. do 24 października 2001 r. oraz od 4 listopada 2001 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) sp. z o.o. w W. – nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach w oparciu o wymagania R.R.M. Tym samym, nie ma podstaw do uznania, że praca odwołującego się w spornym okresie czasu pracy może być uznana jako spełniająca wymagania prawa do rekompensaty (opinia biegłego sądowego z dnia 10 czerwca 2025 r. – k. 76-85 a.s.).

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, obejmującego przede wszystkim dowody z dokumentów wchodzących w skład akt rentowych, akt osobowych ubezpieczonego oraz zeznań świadków: A. D. i W. C. oraz odwołującego A. G.. Wiarygodność dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez strony postępowania, w związku z czym Sąd dał im wiarę w całości. Sąd dał wiarę zeznaniom ww. świadków co do charakteru pracy odwołującego się w (...) sp. z o.o. z siedzibą w W., co znajduje również potwierdzenie w zeznaniach odwołującego się. Zeznania A. G. Sąd uznał za wiarygodne w zakresie jakim ubezpieczony opisał swoje obowiązki, ponieważ jego twierdzenia były spójne i uzupełniały się z tym, co wynikało z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych odwołującego.

Ponadto w toku postępowania Sąd przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu (...) (k. 76-85 a.s.) na okoliczność ustalenia, czy praca wykonywana przez odwołującego w spornym okresie była wykonywana w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze. Sporządzoną przez biegłego opinię Sąd ocenił jako fachową i rzetelną. Biegły odniósł się do dokumentacji widniejącej w aktach rentowych i osobowych odwołującego i przedstawił ocenę spornego okresu zatrudnienia pod kątem oceny, czy praca wykonywana przez odwołującego była pracą w warunkach szczególnych.

W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania orzeczenia.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie skupił się na kwestii prawa odwołującego
do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Warunki przyznania tej rekompensaty zostały określone w ustawie z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 164) oraz ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 504 – dalej jako ustawa emerytalna). I tak, zgodnie z art. 2 ust. 5 u.e.p. rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Warunki nabycia prawa do rekompensaty określa art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p., w myśl którego rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przesłankami uprawniającymi do rekompensaty są więc:

1)  utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., a przed dniem 1 stycznia 1969 r. – podstawy prawnej przewidującej takie uprawnienie;

2)  niespełnienie przez ubezpieczonego warunków uprawniających go do emerytury pomostowej na zasadach wynikających z przepisów o emeryturach pomostowych;

3)  legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15 letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS;

4)  nieuzyskanie przez ubezpieczonego prawa do emerytury według zasad przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS;

Odesłanie ustawowe zawarte w art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych wymaga przedstawienia przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych regulujących kwestię okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia w podmiotach, w których obowiązują wykazy stanowisk ustalone na podstawie przepisów dotychczasowych. Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki. Jako przykłady takiej pracy można wymienić: pracę w narażeniu na hałas przekraczający dozwolone normy, w zapyleniu, w oparach chemicznych, w wysokich temperaturach lub zmiennych warunkach atmosferycznych.

W analizowanej sprawie A. G. domagał się przyznania emerytury z uwzględnieniem rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych w związku z okresami pracy w (...) sp. z o.o. w W.. Wydając zaskarżoną decyzję organ rentowy odmówił przyznania odwołującemu prawa do rekompensaty wskazując, że w świadectwie pracy w szczególnych warunkach podane jest stanowisko „mechanik taboru szynowego”, natomiast w rozporządzeniu wykazane zostało stanowisko „mechanik zatrudniony wyłącznie w kanałach remontowych”.

Ponieważ art. 21 ust. 1 i 2 u.e.p. odnosi się do pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, konieczne jest wskazanie, że na gruncie tej ustawy tego rodzaju praca jest definiowana inaczej, niż na tle ustawy o emeryturach pomostowych. W szczególności wykaz prac zaliczanych do prac w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze zamieszczony został w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm. – dalej jako „rozporządzenie RM z 7 lutego 1983 r.”). Wyjątkowy charakter prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, możliwość zakwalifikowania pracy na danym stanowisku jako pracy wykonywanej w szczególnych warunkach u pracodawcy, którego podstawowa działalność nie należy do branży, do której przyporządkowane jest dane stanowisko pracy, jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wykonywanie tej pracy oznacza narażenie na tożsame szkodliwe czynniki właściwe branży przypisanej do stanowiska wymienionego w wykazie A rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2017., II UK 672/15). Co więcej okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczenia są tylko te lata, gdy ubezpieczony wykonywał pracę w szczególnych warunkach stale i w wymiarze czasu pracy, obowiązującym na danym stanowisku pracy (§ 2 ust. 1 ww. rozporządzenia) (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2013 r., I UK 184/13).

Okresy pracy określone w ust. 1 § 2 rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 7 lutego 1983 r. stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy, przy czym nieprzedstawienie tego dokumentu nie oznacza braku możliwości wykazania faktu wykonywani pracy w warunkach szczególnych przy użyciu innych środków dowodowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyrażano ugruntowany już pogląd, zgodnie z którym ze względu na powyższe okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach może być dowodzona wszelkimi środkami dowodowymi, przy czym sąd nie jest związany środkami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organem rentowym. W postępowaniu przed sądem odwoławczym dopuszczalne jest więc dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie wykazać tej okoliczności jedynie w oparciu o dokumenty (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 1984 r., III UZP 6/84; z dnia 21 września 1984 r., III UZP 48/84; a także wyroki: Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 1999 r., II UKN 619; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 grudnia 2004 r. III AUa 2474/03; Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 4 października 2013 r., IV U 1284/13).

Odnosząc się do wskazanej okoliczności należy podnieść, że w sprawie o prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z uwagi na wykonywanie pracy szczególnych warunkach – analogicznie w sprawie o prawo do rekompensaty – należy ustalić faktyczny rodzaj i zakres powierzonych do wykonywania czynności (obowiązków) pracowniczych i to one podlegają każdorazowo ocenie, a nie rodzaj stanowiska, jaki w dokumentach podał pracodawca. Ponadto, choć wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00), to dokumenty te podlegają każdorazowo weryfikacji. Są to bowiem dokumenty prywatne w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowią dowodu tego co zostało w nich odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). W konsekwencji oznacza to, że nawet jeśli pracodawca ww. dokument pracownikowi wystawił, to i tak podlega on kontroli ZUS i Sądu i nie oznacza automatycznie, że praca w danym okresie była wykonywana w warunkach szczególnych. Z drugiej zaś strony, brak takiego dokumentu bądź jego wadliwości nie przesądzają o tym, że praca nie była wykonywana w warunkach szczególnych. Kwestia ta każdorazowo podlega badaniu przy uwzględnieniu tego, jakie czynności i rodzaj prac faktycznie wykonywał wnioskodawca i co ważne, w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do emerytury w wieku obniżonym (także w sprawie o rekompensatę), dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. Wynika to z tego, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego, a nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych.

Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe w oparciu o dowody z dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego, akta osobowych i tych załączonych w toku procesu przez odwołującego z całego okresu zatrudnienia. Tak przeprowadzone postępowanie nie prowadziło jednak do ustaleń mogących stanowić podstawę kwalifikowania wskazanego przez odwołującego okresu za okres pracy warunkach szczególnych, o którym w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w wykazie A dziale XIV poz. 16, prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych. Z dokonanych przez Sąd wynika, że w spornym okresie odwołujący wykonywał swoje obowiązki na stanowisku ślusarz/mechanik taboru szynowego w wymiarze 24 lata, 9 miesięcy i 7 dni.

Sąd dokonując ustaleń w sprawie, w celu rozstrzygnięcia kwestii czy praca wykonywana przez odwołującego w spornym wykonywana była w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze, oparł się też na opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy i przyjął, że prace wykonywane przez odwołującego: przy czynnościach spawania gazowego/elektrycznego są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych - Wykaz A, Dział XIV, poz. 12, R.R.M. oraz w kanałach przeglądowych przy naprawie pojazdów szynowych są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.- Wykaz A, Dział XIV, poz. 16. Natomiast prace przy wykonywaniu prac mechanicznych i elektrycznych nadwozia (poza kanałem remontowym), na wysokości, pilotowanie i ustawianie wagonów tramwajowych, wykonywanie czynności hakowego - współpraca z aparatem żurawia samochodowego, wykonywanie czynności transportu wewnętrznego, szkolenie pracowników młodocianych, prace wykonywane na zewnątrz hali i z poziomu „o„ związane z remontem i konserwacją wagonów tramwajowych, czynności przeglądu ( w tym urządzeń elektrycznych; przegląd pulpitu, maszyn drzwiowych) wewnątrz wagonu, czyszczenie wagonów - nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.

W ocenie Sądu, zakres czynności A. G. nie daje podstaw do zakwalifikowania jego pracy, jako pracy wykonywanej w warunkach szczególnych określonych w ww. pozycji załącznika do rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Wymaga podkreślenia, że pracami w szczególnych warunkach są prace o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości, co oznacza, że oba te elementy (znaczna szkodliwość dla zdrowia i znaczny stopień uciążliwości) muszą występować równocześnie. Praca w warunkach szkodliwych nie jest zatem tożsama z pracą w szczególnych warunkach. Konieczne jest bowiem, aby praca ta była równocześnie pracą o znacznej uciążliwości, a takie zostały rodzajowo wymienione w załączniku do rozporządzenia RM z 7 lutego 1983 r. Oznacza to, że pracą o znacznej szkodliwości dla zdrowia i o znacznym stopniu uciążliwości są prace, które były wykonywane – jako podstawowe – wymienione w wykazie A, nie zaś wykonywanie innych prac, choćby w tych samych szkodliwych warunkach (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 2014 r., I UK 388/13, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 marca 2017 r., III AUa 1042/16).

Z tych też względów, choć Sąd nie neguje, że część czynności służbowych A. G. polegała na spawaniu gazowym/elektrycznym oraz odbywała się w kanałach przeglądowych przy naprawie pojazdów szynowych, lecz wskazać należy, że stanowiła ona tylko część jego obowiązków. Zatem ocenić należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do przyjęcia, że odwołujący pracował w tak sprecyzowanych warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Dlatego też w świetle powyższych rozważań, nie było w ocenie Sądu podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, a odwołanie ubezpieczonego podlegało oddaleniu, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., o czym Sąd Okręgowy orzekł w sentencji wyroku.

Renata Gąsior