Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2026 roku w Warszawie

sprawy R. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o prawo do rekompensaty

na skutek odwołania R. P.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 8 marca 2024 roku znak: (...) oraz z dnia 12 kwietnia 2024 r. znak: (...)

1.  zmienia zaskarżone decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 8 marca 2024 roku znak: (...) oraz z dnia 12 kwietnia 2024 r. znak: (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się R. P. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych od 1 lutego 2024 r.,

2.  stwierdza, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji,

3.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz R. P. kwotę 720,00 zł (siedemset dwadzieścia złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Renata Gąsior

UZASADNIENIE

R. P. w dniu 4 kwietnia 2024 r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Odział w W. z dnia 8 marca 2024 r., znak: (...). Ubezpieczony wniósł o uwzględnienie odwołania i zmianę decyzji w zaskarżonej części poprzez orzeczenie co do istoty sprawy i powiększenie emerytury o przysługującą odwołującemu rekompensatę za wykonywanie przez wymagany okres 15 lat pracy w szczególnych warunkach oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. – emeryturach pomostowych oraz art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. – o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez ich niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy i uznanie, że odwołującej się nie przysługuje rekompensata za wykonywanie przez ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach, w sytuacji, gdy odwołującemu się takie prawo przysługuje i w konsekwencji emerytura przyznana odwołującemu powinna zostać powiększona o kwotę rekompensaty za świadczenia pracy w szczególnych warunkach.

W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczony wskazał, że jak wynika z zaświadczenia (...) sp. z o.o. oraz świadectwa pracy (...) sp. z o.o. odwołujący świadczył pracę w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w okresach od dnia 1 grudnia 1993 r. do dnia 28 lutego 1994 r. na stanowisku monter gazociągów i instalacji gazowej – spawacz, w okresie od dnia 1 marca 1994 r. do dnia 31 grudnia 1995 r. na stanowisku monter gazociągów i instalacji gazowej, w okresie od dnia 1 grudnia 1996 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. na stanowisku monter gazociągów – spawacz. Dodatkowo wskazał, że pomimo faktu, że już same powyższe okresy spełniająca przesłanki do przyznania odwołującemu rekompensaty, to jak wynika z legitymacji ubezpieczeniowej odwołującego, świadczył on również pracę w warunkach szczególnych we wcześniejszych latach (odwołanie z dnia 4 kwietnia 2024 r. – k. 3-17 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie, a w przypadku rozszerzenia odwołania na decyzję z dnia 12 kwietnia 2024 r., znak: (...) również wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przytoczył treść art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych i wskazał, że w toku postępowania organ rentowy w dniu 12 kwietnia 2024 r. wydał kolejną decyzję, którą odmówił ubezpieczonemu prawa do rekompensaty. ZUS uwzględnił ubezpieczonemu staż w szczególnych warunkach w ilości 3 lat, 9 miesięcy i 13 dni (po wyłączeniu zwolnień lekarskich). Natomiast organ rentowy nie uwzględnił ubezpieczonemu do stażu w szczególnych warunkach na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty okresów zatrudnienia od 1 grudnia 1993 r. do 28 lutego 1994 r. i od 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ pracodawca – (...) sp. z o.o. – w zaświadczeniu wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 23 lutego 2023 r. (załączonym do wniosku o emeryturę pomostową z 2023 roku) wskazał dwa różne działy (wykaz A, dział IV,… oraz wykaz A, dział XIV,…) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., poz. 43). Powyższe oznaczałoby, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w obrębie dwóch różnych działów (odpowiedź na odwołanie z dnia 18 kwietnia 2024 r. – k. 18-19 a.s.).

Pismem z dnia 10 czerwca 2024 r. ubezpieczony podtrzymał wniesione odwołanie i jednocześnie precyzując stanowisko w sprawie o wydaną w toku niniejszej sprawy decyzję ZUS z dnia 12 kwietnia 2024 r. uzupełniającej zaskarżoną decyzję ZUS z dnia 8 marca 2024 r., wniósł o:

1.  zmianę zaskarżonej decyzji ZUS z dnia 8 marca 2024 r. i uzupełniającej ją decyzji ZUS z dnia 12 kwietnia 2024 r. poprzez przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury wraz z rekompensatą z tytułu pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, od dnia przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury i zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do przeliczenia emerytury ubezpieczonego przy uwzględnieniu przysługującego mu prawa do rekompensaty;

2.  zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (pismo z dnia 10 czerwca 2024 r. – k. 26 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie z dnia 12 kwietnia 2024 r., znak: (...) wniósł o jego oddalenie (pismo procesowe z dnia 15 lipca 2024 r. – k. 34 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

R. P., ur. (...), ukończył kurs i uzyskał uprawnienia spawalnicze w dniu 4 kwietnia 1984 r. W okresie od 1 grudnia 1993 r. do 31 października 2012 r. zatrudniony był w (...) sp. z. o.o. z siedzibą w W. w pełnym wymiarze czasu pracy, w tym od 1 grudnia 1993 r. do 28 lutego 1994 r. i od 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 2008 r., na stanowisku spawacza. Do jego obowiązków należało: budowa sieci gazowej, naprawy awarii sieci gazowych w rurach stalowych i w zakresie spawania. Odwołujący był brygadzistą. Brygady składały się z trzech osób – ze spawacza i dwóch pomocników. Odwołujący spawał spawarką L.. Praca była jednozmianowa od godz. 7:00 do 15:00. Spawacze byli kierowani tylko do prac spawalniczych, niezależnie od pory roku. Pracodawca w dokumentach wpisał stanowisko monter-spawacz, bo dzięki temu ubezpieczony otrzymywał wyższą pensję (świadectwo pracy z dnia 31 października 2012 r. – k. 6 a.s.; książeczka spawacza – k. 27 a.s.; legitymacja ubezpieczeniowa – k. 8-16 a.s.; zeznania W. W. – k. 81 a.s.; zeznania M. B. – k. 81-82 a.s.; zeznania R. P. – k. 82-83 a.s.).

Pracodawca w dniu 23 lutego 2023 r. wystawił odwołującemu się świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, w którym wskazał, że R. P. był zatrudniony w (...) sp. z o.o. od dnia 1 grudnia 1993 r. do 31 października 2012 r., w tym w niżej wymienionych okresach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace:

1.  od 1 grudnia 1993 r. do 28 lutego 1994 r. wymienione w wykazie A, Dziale IV, poz. 30 „wytwarzanie i oczyszczanie gazu syntezowego oraz produkcja amoniaku i metanolu” wg wykazu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. – Dz. U. nr 8 poz. 43 z późn. zmianami, na stanowisku monter gazociągów i instalacji gazowej – spawacz,

stanowisko to pod względem wykonywanych czynności i zakresu obowiązków odpowiada stanowisku: montera sieci gazowej wymienionym w wykazie A, dziale IV, poz. 30, pkt 16 „wytwarzanie, oczyszczanie i przesyłanie gazu węglowe i ziemnego/przemysł gazowniczy” oraz montera instalacji gazowej wymienionym w wykazie A, dziale IV, poz. 30 pkt 15 „wytwarzanie, oczyszczanie i przesyłanie gazu węglowego i ziemnego/przemysł gazowniczy” oraz w wykazie A, dziale XIV, poz. 12 „prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym” wg wykazy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. – Dz. U. nr 8, poz. 43 z późn. zmianami ww. stanowiska pod względem wykonywania czynności i zakresu obowiązków odpowiadają stanowisku spawacz gazowy wymienionym w wykazie A, dziale XIV, poz. 12, pkt 9 „prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym”;

2.  od 1 marca 1994 r. do 31 grudnia 1995 r. wymienione w wykazie A, dziale IV, poz. 30 „wytwarzanie i oczyszczanie gazu syntezowego oraz produkcja amoniaku i metanolu” wg wykazu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. – Dz. U. nr 8, poz. 43 z późń. zmianami na stanowisku monter gazociągów i instalacji gazowej - stanowisko te pod względem wykonywanych czynności i zakresu obowiązków odpowiada stanowisku: montera sieci gazowej wymienionym w wykazie A, dziale IV, poz. 30 pkt 16 „wytwarzanie, oczyszczanie i przesyłanie gazu węglowego i ziemnego/przemysł gazowniczy” oraz montera instalacji gazowej wymienionym w wykazie A, dziale IV, poz. 30, pkt 15 „wytwarzanie, oczyszczanie i przesyłanie gazu węglowego i ziemnego/przemysł gazowniczy”;

3.  od 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 2008 r. wymienione w wykazie A, dziale IV, poz. 30 „wytwarzanie i oczyszczanie gazu syntezowego oraz produkcja amoniaku i metanolu” wg wykazu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. – Dz. U. nr 8, poz. 43 z późn. zmianami na stanowisku monter gazociągów – spawacz, stanowisko to pod względem wykonywanych czynności i zakresu obowiązków odpowiada stanowisku: montera sieci gazowej wymienionym w wykazie A, dziale IV, poz. 30, pkt 16 „wytwarzanie, oczyszczanie i przesyłanie gazu węglowego i ziemnego/przemysł gazowniczy” oraz w wykazie A, dziale XIV, poz. 12 „Prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym” wg wykazu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. – Dz. U. nr 8, poz. 43 z późn. zmianami ww. stanowiska pod względem wykonywanych czynności i zakresu obowiązków odpowiadają stanowisku spawacz gazowy wymienionym w wykazie A, dziale XIV, poz. 12 pkt 9 „prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym, gazowym, atomowodorowym”

wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 MGIE z dnia 12 sierpnia 1983 r., sporządzonego na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. (Dz. U. nr 8 poz 43 a późn. zmianami) w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których są wykonywane prac w szczególnych warunkach.

Pracodawca wskazał, że R. P. podczas zatrudnienia na stanowiskach monter gazociągów i instalacji gazowej – spawacz, monter gazociągów – spawacz – wykonywał prace, stale w pełnym wymiarze czasu pracy, naprzemiennie w zależności od potrzeb zakładu pracy. Pracodawca nie jest w stanie określić konkretnych dat prac na poszczególnych stanowiskach pracy. Wszystkie wymienione prace znajdują się w wykazie prac w szczególnych warunkach (zaświadczenie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 23 lutego 2023 r. – k. 7 a.s.).

R. P. w dniu 23 lutego 2024 r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o przyznanie emerytury wraz z przyznaniem prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach (wniosek o emeryturę z dnia 23 lutego 2024 r., a.r.).

Decyzją z dnia 8 marca 2024 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Odział w W. przyznał R. P. emeryturę od 1 lutego 2024 r., tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Jednocześnie organ rentowy wskazał, że odwołujący się nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach (decyzja ZUS z dnia 8 marca 2024 r. – a.r.).

Następnie, decyzją z dnia 12 kwietnia 2024 r., znak: (...), organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do przyznania emerytury z rekompensatą. Do pracy w warunkach szczególnych Zakład uwzględnił okresy od 1 lutego 1979 r. do 6 marca 1981 r. oraz od 1 marca 1994 r. do 31 grudnia 1995 r. z wyłączeniem zwolnień lekarskich, tj. 3 lata, 9 miesięcy i 13 dni. Do pracy wykonywanej w warunkach szczególnych nie zostały zaliczone okresy zatrudnienia od 1 grudnia 1993 r. do 28 lutego 1994 r. i od 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ pracodawca w świadectwach wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z 23 lutego 2023 r. wskazał, że R. P. wykonywał pracę na stanowisku monter gazociągów i instancji gazowej – spawacz, monter gazociągów – spawacz, powołując się na różne działy, tj. dział IV oraz jednocześnie XIV (decyzja ZUS z dnia 12 kwietnia 2024 r. – a.r.).

Ubezpieczony odwołał się od ww. decyzji, a Sąd postanowieniem z dnia 17 września 2024 r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego specjalisty ds. BHP celem ustalenia, czy praca wykonywana przez odwołującego R. P. w okresie od 1 grudnia 1993 r. do 28 lutego 1994 r. oraz od 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 2008 r. w (...) sp. z o.o. wykonywana była w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w innych Rozporządzeniach Rady Ministrów dotyczących I Kategorii Zatrudnienia i zarządzeniach właściwych ministrów, ewentualnie w ustawie o emeryturach pomostowych (postanowienie z dnia 17 września 2024 r. – k. 44).

W opinii z dnia 3 października 2024 r. biegły sądowy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy Z. C. wskazał, że na podstawie zapisów znajdujących się w aktach sprawy można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że odwołujący się w spornym okresie wykonywał swoje obowiązki na stanowisku montera gazociągów i instalacji gazowej – spawacz (w wymiarze 3 miesięcy – okres próbny) i monter gazociągów- spawacz – (w wymiarze 13 lat: w tym: 270 dni = 9 miesięcy, choroba).

Praca odwołującego na powyższym stanowisku obejmowała przede wszystkim poniższe czynności: montowanie instalacji gazowych oraz powiązanych z nimi urządzeń, takich jak liczniki gazu czy gazomierze, zapoznawanie się z dokumentacją projektową oraz przestrzeganie zaleceń nadzoru technicznego, przecinanie i obróbka rur oraz ich łączenie i gwintowanie, naprawiania/usunięcie awarii i konserwacja uzbrojeń sieci gazowych, wykrywanie miejsc uchodzenia gazu, dokonywanie pomiarów, wyłączenie dopływu gazu, wymiana gazomierzy i reduktorów, wykonywanie prac spawalniczych, przy zgrzewaniu, regulacja i malowanie skrzynek ulicznych, zabezpieczanie sieci gazowej przed korozją i uszkodzeniami, kontrola szczelności.

Zdaniem biegłego, prace spawalnicze wykonywane przez odwołującego w spornym okresie czasu pracy mogą być uznane jako wykonywane w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ujęte w Wykazie A, Dziale XIV, poz. 12 R.R.M.

Pozostałe czynności wykonywane przez odwołującego w spornym okresie czasu pracy, zdaniem biegłego, nie są pracami wykonywanymi w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M.

Tym samym, zdaniem biegłego, praca odwołującego na stanowisku: monter gazociągów i instalacji gazowej – spawacz oraz monter gazociągów – spawacz, nie może być uznana jako wykonywana w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M., bowiem czynności realizowane w warunkach szczególnych (prace spawalnicze) nie były jedynymi czynnościami wykonywanymi stale i w pełnym wymiarze czasu pracy na danych stanowiskach pracy.

Zdaniem biegłego, całość dokumentacji załączonej do akt sprawy pozwala na stwierdzenie, że odwołujący w spornym okresie czasu pracy nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. (opinia biegłego z dnia 3 października 2024 r. – k. 48-55 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wymienionych dokumentów oraz w oparciu o zeznania świadków i ubezpieczonego. Dokumentom w pełni należało dać wiarę, tym bardziej, że strony sporu ich nie kwestionowały. Również zeznania świadków W. W. oraz M. B. zostały ocenione jako wiarygodne, gdyż świadkowie przez wiele lat pracowali razem z ubezpieczonym w (...) sp. z o.o. wobec czego posiadali wiedzę na temat specyfiki pracy wykonywanej przez ubezpieczonego, będąc zatrudnionym u ww. pracodawcy. Świadkowie potwierdzili, że ubezpieczony wykonywał wyłącznie prace spawalnicze. Poza tym treść zeznań świadków i ubezpieczonego jest spójna i logiczna. W związku z tym zarówno zeznania ubezpieczonego R. P., jak i zeznania świadków, Sąd ocenił jako zasługujące na wiarę.

Sąd nie oparł się natomiast na opinii biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Opinia ta została sporządzona wyłącznie na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, na etapie postępowania poprzedzającym przeprowadzenie dowodów z zeznań świadków oraz ubezpieczonego. W konsekwencji biegły nie miał możliwości odniesienia się do pełnego i ostatecznie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Opinia nie uwzględniała okoliczności ujawnionych dopiero w toku postępowania dowodowego, które miały istotne znaczenie dla oceny faktycznie wykonywanych przez ubezpieczonego czynności. Z zeznań świadków i ubezpieczonego wynika, że ubezpieczony wykonywał jedynie prace spawalnicze. Z tych względów Sąd uznał, że przedmiotowa opinia nie mogła stanowić miarodajnej podstawy od dokonania ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie R. P. zasługiwało na uwzględnienie.

Regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegał się ubezpieczony, została wprowadzona do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 164). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III „Rekompensata”. Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Skoro jednak, zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Przyjąć tym samym należy, że rekompensata nie przysługuje tym ubezpieczonym, którzy zostali objęci ubezpieczeniem społecznym lub rozpoczęli służbę po 31 grudnia 1998 r. Słuszność wskazanej interpretacji potwierdził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 grudnia 2015 r. (III AUa 717/15, Lex nr 1964970).

Jeśli chodzi o wskazane wyżej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, ubezpieczony legitymuje się wymaganym okresem 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy w zaskarżonych decyzjach oraz odpowiedzi na odwołania wskazał, że nie uwzględnił ubezpieczonemu do stażu w szczególnych warunkach na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty okresów zatrudnienia od 1 grudnia 1993 r. do 28 lutego 1994 r. i od 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 2008 r., ponieważ pracodawca – (...) sp. z o.o. – w zaświadczeniu wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 23 lutego 2023 r. (załączonym do wniosku o emeryturę pomostową z 2023 roku) wskazał dwa różne działy (wykaz A, dział IV,… oraz wykaz A, dział XIV,…) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 r., poz. 43). Powyższe, zdaniem organu rentowego, oznaczałoby, że ubezpieczony stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w obrębie dwóch różnych działów

Świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest jednak dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowi dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). Poza tym w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przed Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie wykonywał tego rodzaju pracę. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 4 listopada 2008 roku (III AUa 3113/08, Lex nr 552003) „Świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, że okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W sytuacji, kiedy brak jest wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach nr 1 lub 2 do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.” Takie też postępowanie należy prowadzić, kiedy organ rentowy zakwestionuje fakty wskazane w tego rodzaju świadectwie (wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2009 r., I UK 77/09, Lex nr 558288). Jeśli chodzi natomiast o zajmowane przez wnioskodawcę stanowiska, to podkreślić trzeba, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235).

Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, Sąd ustalając czy R. P. wykonywał pracę w warunkach szczególnych w spornym okresie przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe, podczas którego przesłuchał odwołującego się oraz świadków, którzy pracowali z ubezpieczonym w (...) sp. z o.o. z siedzibą w W.. Świadkowie w podobnym, co ubezpieczony okresie, byli zatrudnieni u ww. pracodawcy ubezpieczonego na stanowisku spawacza. Sąd dopuścił również dowód z akt osobowych. Cały ten materiał dowodowy potwierdził, że ubezpieczony świadczył pracę w okresach od 1 grudnia 1993 r. do 28 lutego 1994 r. i od 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 2008 r. i zajmował się tylko i wyłącznie spawaniem, ale też, że wykonywał pracę w pełnym wymiarze czasu pracy.

Prace spawalnicze zaliczane są do pracy w szczególnych warunkach w myśl załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze – wykazu A, działu XIV, poz. 12, gdzie ujęto prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym.

W ocenie Sądu przeprowadzone w sprawie dowody zgromadzone w aktach sprawy oraz w aktach rentowych układają się w logiczną całość i pozwalają na zmianę zaskarżonych decyzji, gdyż po doliczeniu okresów od 1 grudnia 1993 r. do 28 lutego 1994 r. i od 1 stycznia 1996 r. do 31 grudnia 2008 r. do niespornego okresu uznanego dotychczas przez organ rentowy w wymiarze 3 lata, 9 miesięcy i 13 dni, R. P. na dzień 1 stycznia 1999 r. legitymuje się ponad 15-letnim stażem pracy w szczególnych warunkach. Poza tą przesłanką, w przypadku ubezpieczonego spełnione są także inne warunki, o których była mowa tj. R. P. nie nabył prawa do emerytury pomostowej czy emerytury wcześniejszej. To z kolei oznacza, że nie wystąpiła przesłanka negatywna, o której wcześniej była mowa, zatem zachodzą podstawy do przyznania ubezpieczonemu prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie R. P. dokonując zmiany zaskarżonych decyzji z dnia 8 marca 2024 r., znak: (...) oraz z dnia 12 kwietnia 2024 r., znak (...), na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. w ten sposób, że przyznał R. P. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych począwszy od 1 lutego 2024 r, o czym orzekł w punkcie 1. sentencji wyroku.

W myśl art. 118 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego.

Organ rentowy ponosi odpowiedzialność za odmowę przyznania świadczenia, jeżeli niezbędne okoliczności faktyczne uzasadniające nabycie prawa zostały ustalone w postępowaniu przed tym organem, a odmowa przyznania świadczenia jest wynikiem błędu w wykładni lub zastosowaniu prawa materialnego. W judykaturze ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym przez nieustalenie prawa do świadczenia, należy rozumieć zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania. W tym drugim przypadku zachodzi sytuacja, gdy do wydania przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia doszło, mimo że było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, czyli w wyniku błędu organu rentowego. W judykaturze dokonuje się kwalifikacji takich błędów na błędy w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz błędy w ustaleniach faktycznych, będące skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych. Błąd w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa ma miejsce wówczas, gdy organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą ustalenia prawa, z uwagi na błędną interpretację relewantnych przepisów prawa w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Bardziej złożona jest prawna kwalifikacja błędu w ustaleniach faktycznych. Aby stwierdzić w takiej sytuacji, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia z uwzględnieniem jednakże tego, czy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw do uznania, że opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 maja 2014r., III AUa 2071/13, LEX nr 1483723).

W niniejszej sprawie w przekonaniu Sądu nie było podstaw do obciążenia organu rentowego odpowiedzialnością za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji przyznającej świadczenie, albowiem Sąd głównie oparł swoje rozstrzygnięcie na zeznaniach ubezpieczonego oraz świadków, a także na podstawie akt osobowych, a które to nie były wcześniej znane organowi rentowemu. Dlatego też nie jest zasadnym obciążenie organu rentowego odpowiedzialnością za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. O powyższym, Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji wyroku.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 2 k.p.c., zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz R. P. kwotę 720,00 zł (360 zł x 20, która została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).

Renata Gąsior