Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2026 r. w Warszawie

sprawy L. D. (1) oraz (...) spółki z ograniczona odpowiedzialnością z siedzibą w W. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania L. D. (1) i (...) spółki z ograniczona odpowiedzialnością z siedziba w W. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. z dnia 18 kwietnia 2024 roku nr (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, że K. L. D. (1) jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom/u społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 01.01.2023 r. do 21.03.2024 r.,

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. na rzecz L. D. (1) kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

S. X.

UZASADNIENIE

W dniu 14 maja 2024 r. płatnik składek (...) sp. z o.o. wniósł odwołanie od decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. z dnia 18 kwietnia 2024 r., nr (...) którą organ rentowy stwierdził, że ubezpieczona L. D. (1) jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o. o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu
i wypadkowemu od 1 stycznia 2023 r. Odwołujący zanegował ocenę organu rentowego, co do tego, że umowa zawarta pomiędzy płatnikiem z L. D. (1) jest pozorna. W uzasadnieniu stanowiska wskazał, że strony umowy miały zamiar realizowania stosunku pracy – ubezpieczona faktycznie wykonywała obowiązki służbowe, a pracodawca wypłacał jej wynagrodzenie. Odwołujący się wskazał także na potrzebę zatrudnienia z uwagi na rozwój działalności i konieczności poprawy funkcjonowania obsługi biura (odwołanie płatnika składek – k. 25-26 akt sądowych VII U 969/24).

W dniu 21 maja 2024 r. odwołanie od decyzji nr (...) wniosła także ubezpieczona L. D. (1), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Przedmiotowej decyzji zarzuciła:



nieprawidłowe przyjęcie, że przedstawione w toku postępowania dokumenty nie potwierdzają faktu świadczenia przez nią pracy na rzecz pracodawcy;



naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 12 ust. 1 oraz art. 13 ust. 1, art. 8 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niezastosowanie i niezasadne przyjęcie, że odwołująca się od dnia 1 stycznia 2023 r. do 20 marca 2024 r. jako osoba będąca zatrudniona na umowę o pracę nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu oraz dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu;



naruszenie art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. i art. 22 § 1 k.p. poprzez błędne przyjęcie, że umowa o pracę z dnia 2 stycznia 2023 r. zawarta pomiędzy odwołującą a spółką (...) sp. z o.o. została zawarta dla pozoru oraz że jej strony nie miały zamiaru realizacji tej umowy.

L. D. (1) wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji przez orzeczenie, że podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 stycznia 2023 r. oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego w tym opłaty skarbowej.

W uzasadnieniu stanowiska wskazała, że bezpodstawna jest ocena Zakładu, jakoby zawarta przez nią umowa o pracę była pozorna, ponieważ ocena ta nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, którego analiza nakazuje przyjąć rzeczywisty charakter zawartej umowy (odwołanie L. D. (1) – k. 2-6 akt VII U 970/24).

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. wniósł o odrzucenie odwołania płatnika składek, a odnośnie odwołania ubezpieczonej o oddalenie go i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W ocenie Zakładu odwołanie wniesione przez płatnika (...) Sp. z o. o. poprzez formularz POG – pismo ogólne w formie elektronicznej nie zostało złożone zgodnie z przepisami regulującymi sposób wnoszenia odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co uzasadnia wniosek o jego odrzucenie.

Co zaś się tyczy wniosku o oddalenie odwołania ubezpieczonej, to organ rentowy jako uzasadnienie tego stanowiska wskazał, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego płatnik składek ani ubezpieczona nie przedłożyli dowodów, które byłyby wystarczające do uznania, że pomiędzy stronami umowy o pracę stosunek pracy rzeczywiście był realizowany. Zakład wskazał, że strony nie przedłożyły umowy o pracę ani dokumentów potwierdzających wypłatę wynagrodzenia. Zakład dodał, że strony nie wskazały również osób, które mogłyby potwierdzić świadczenie pracy przez ubezpieczoną, a ze złożonych wyjaśnień płatnika nie wynika, co należało do zakresu jej obowiązków, ani też nie wykazano, kto wykonywał te obowiązki przed jej zatrudnieniem oraz w okresie jej nieobecności. Zakład zwrócił również uwagę na okoliczność, że strony nie przedłożyły materialnych dowodów potwierdzających świadczenie pracy przez ubezpieczoną oraz wskazał, że była ona jedynym pracownikiem zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy przez płatnika składek.

W ocenie organu zawarta umowa była pozorna, a strony nie miały zamiaru realizacji jej w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy, tj. poprzez wykonywanie przez ubezpieczoną pracy podporządkowanej organizacyjnie i służbowo w czasie określonym przez płatnika. Zakład przyjął, że zamiarem stron było wyłącznie stworzenie pozorów wykonywania pracy w celu uzyskania przez L. D. (1) korzyści w postaci objęcia ubezpieczeniami społecznymi, co skutkowałoby wypłatą przez Zakład świadczeń wynikających z pracowniczego tytułu do ubezpieczeń (odpowiedzi na odwołania – k. 12-14v akt VII U 969/24 oraz k.53 – 55 verte akt sądowych VII U 970/24).

Zarządzeniem z dnia 29 lipca 2024 r. Sąd na podstawie at. 219 k.p.c. połączył celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę VII U 970/24 z odwołania L. D. (1) ze sprawą VII U 969/24 z odwołania płatnika składek (zarządzenie – k. 64 akt sądowych VII U 970/24).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

L. D. (1) (poprzednio D.) od dnia 1 stycznia 2023 roku była zatrudniona jako K. Managera w spółce (...) sp. z o.o., na podstawie umowy o pracę, na czas nieokreślony i na pełny etat, z wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 9.755,38 zł brutto (umowa o pracę z dnia 2 stycznia 2023 r. – k. 49 a.s.).

Przed zatrudnieniem u ww. pracodawcy L. D. (1) zdobyła bogate doświadczenie jako manager, w Polsce i w Wielkiej Brytanii. Do Polski wróciła około 18 lat temu, po tym jak otrzymała propozycję zatrudnienia jako manager odpowiedzialny za otwieranie w Polsce klubów (...) Sp. z o.o. (później K. (...)). L. D. (1) jako manager pracowała przez około 10 lat, zajmując stanowiska: menadżer generalny, pre-sales manager i manager regionalny. W kolejnych latach w ramach działalności gospodarczej męża, otwierała sieć klubów (...), tam pracowała jako dyrektor ds. sprzedaży i marketingu. Dalej, już prowadząc własną działalność gospodarczą, była managerką O. K. z projektu T. z (...). Następnie pracowała jako dyrektor zarządzający sieci szkół kosmetycznych Z. U., a po tym czasie jako manager klubu (...) w J.. W ostatnim czasie przed zatrudnieniem w (...) Sp. z o.o. pracowała w (...) firmie produkującej muzykę – zajmowała się tam pracą biurową, kontaktami z producentami muzycznymi, pilnowała realizacji umów i terminów płatności. W międzyczasie w życiu osobistym L. D. (1) nastąpiły zmiany, była w trakcie rozwodu z mężem i samotnie wychowywała dzieci, mając jednocześnie zobowiązania kredytowe, które wymagały regularnych spłat – było to w czasie, kiedy mieszkając w okolicach W. pracowała na H.. Trudności wynikające z obowiązku opieki nad dziećmi i godzenia tych obowiązków z pracą, która zlokalizowana była daleko od miejsca jej zamieszkania, spowodowały, że L. D. (1) zaczęła rozpytywać się wśród znajomych o pracę na rynku lokalnym, bliżej miejsca jej zamieszkania. Wówczas, od jednego ze znajomych dowiedziała się, że poszukiwana jest osoba do pracy administracyjnej, zarządzania, zajmowania się lokalami, kontrahentami i salonem rowerowym. Dostała numer telefonu do Ł. Z. (1) z informacją, że poszukuje on pracownika. Zadzwoniła do niego i została zaproszona na rozmowę rekrutacyjną (zeznania L. D. (1) – k. 152-157 a.s., CV L. D. (1) – k. 61-63 a.s., dokumenty dotyczące zatrudnia w (...) sp. z o.o. – k. 71 - 73 a.s., świadectwo pracy – k. 69-70 a.s.).

Ł. Z. (1) to lokalny przedsiębiorca – działał m.in. w W. (1) i T., tam zlokalizowane były należące do niego nieruchomości – lokale usługowe, m.in. w T. przy ul. (...). Pod tym adresem mieścił się sklep rowerowy – (...) sp. z o.o. oraz inne podmioty gospodarcze, które wynajmowały lokale w tej nieruchomości (zeznania R. F. – k. 145-147 a.s.).

Spółka (...) sp. z o.o. (dalej także jako (...) Sp. z o. o.). była związana z Ł. Z. (1). W skład jej organu właścicielskiego spółki wschodzili synowie Ł. Z. (1) – wspólnicy W. Z. i Ł. Z. (3). Spółka została wpisana do KRS w dniu 4 maja 2017 r. Siedziba spółki mieście się w W. (1) przy ulicy (...)., a prezesem jej Zarządu w okresie od 19 września 2018 r. do 12 lutego 2025 r. była R. F. (dane z KRS – k. 135-138 a.s.).

Spółka (...) sp. z o. o. ma umowę z Ł. Z. (1) na dysponowanie tymi lokalami, które są jego własnością i wynajem ich. Przeważający przedmiot działalności spółki stanowiło pośrednictwo w obrocie nieruchomościami i realizacja projektów budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków. Pozostałym przedmiotem działalności spółki był m.in: wynajem i zarządzenie nieruchomościami własnymi lub dzierżawionymi oraz zarządzanie nieruchomościami wykonywane na zlecenie (dane z KRS – k. 135-138 a.s., zeznania R. F. – k. 145-147 a.s.).

Spółka (...) sp. z o.o. jest powiązana osobowo z innymi podmiotami m.in. ze spółką (...) sp. z o. o., Klubem (...), Stowarzyszeniem (...) Sp. z o.o. W spółkach tych zasiadają synowie i żona Ł. Z. (1). Spółka (...) sp. z o.o. zajmuje się sprzedażą rowerów, akcesoriów, ubrań i wynajmem lokali. (...) sp. z o.o. prowadzi restaurację (...), Klub (...) to stowarzyszenie i w ramach niego organizowane są wyścigi kolarskie. Stowarzyszenie (...) prowadzi tę samą działalność co klub – również wyścigi kolarskie. (...) księgową wszystkich ww. podmiotów zajmuje się C. R., ramach prowadzonej działalności gospodarczej, ale obowiązująca ją ze spółką (...) sp. z o.o. umowa nakłada wymóg codziennej obecności przez 3 godziny w siedzibie spółki w W. (1) przy ul. (...) w celu załatwiania różnych spraw księgowych dla wszystkich spółek i stowarzyszeń z tej grupy (zeznania C. R. – k. 142-145 a.s.).

Spółka (...) sp. z o.o. po okresie pandemii, kiedy odnotowywała spadek sprzedaży i wynajmu lokali, miała potrzebę zatrudnienia osoby, która odpowiadałby za pozyskiwanie klientów w tym obszarze jej działalności. Jednocześnie, spółka nie miała zapotrzebowania na pracownika o uprawnieniach pośrednika w obrocie nieruchomościami, zamiarem było pozyskanie takiej osoby, która zajmie się sprawami administracyjnymi, tj. nadzorowaniem i rozliczaniem najemców, a jednocześnie pojedzie do klientów, zobaczy działkę czy mieszkanie oraz wprowadzi dane do komputera. Wcześniej do takich zadań spółka dysponowała dwiema osobami, ale jedna z nich zmarła nagle pod koniec 2023 r. W rozmowie rekrutacyjnej zorganizowanej w celu poznania kandydatury L. D. (1) brała udział prezes zarządu spółki (...), księgowa C. R. i Ł. Z. (1). Ł. Z. (1) nie pełnił w organach spółki żadnej funkcji, jednak w praktyce to on podejmował w niej strategiczne decyzje i dysponował jej pracownikami – jego polecenia w tym zakresie były realizowane przez prezesa zarządu spółki. L. D. (1) podczas rozmowy rekrutacyjnej w pozytywny sposób zaprezentowała swoją kandydaturę, przekonująco opowiadała o doświadczeniu jako manager klubów sportowych w Polsce. Po pewnym czasie od odbycia rozmowy rekrutacyjnej Ł. Z. (1) zdecydował o zatrudnieniu jej i polecił księgowej sporządzenie umowy o pracę (zeznania C. R. – k. 142-145 a.s., zeznania R. F. – k. 145-147 a.s.).

Zatrudniając L. D. (1) i ustalając z nią stawkę wynagrodzenia spółka brała pod uwagę jej bogate doświadczenie na stanowiskach managerskich oraz biegłą znajomość języka angielskiego, którą postrzegała jako duży atut w pracy. Jednocześnie spółka brała pod uwagę sytuację życiową L. D. (1) – fakt, że była matką samotnie wychowującą dwoje dzieci – i z tego powodu oraz biorąc pod uwagę, że czynności wchodzące w skład obowiązków służbowych L. D. (1) mogły być wykonywane zdalnie, pomiędzy spółką a pracownikiem doszło do ustaleń, że czas pracy będzie zadaniowy i nienormowany. Powyższe okoliczności zaważyły także na ustaleniu stawki wynagrodzenia miesięcznego w kwocie 9.755,38 zł brutto. Kwota ta była wynikiem negocjacji L. D. (1) i pracodawcy. L. D. (1) miała przekonanie, że jej doświadczenie oraz fakt, że na poprzednio zajmowanych stanowiskach służbowych zarabiała więcej, uzasadnia wysokie wynagrodzenie – w kwocie ok. 15.000 zł brutto, jednocześnie będąc w trudnej sytuacji życiowej i pilnie potrzebując zatrudnienia, przystała na stawkę niższą (zeznania L. D. (1) – k. 152-157 a.s, zeznania R. F. – k. 145-147 a.s.).

W dniu 28 grudnia 2022 r., przed podjęciem zatrudnienia w (...) Centrum (...) sp. z o.o. L. D. (1) odbyła badania wstępne i uzyskała orzeczenie lekarskie nr (...), którym stwierdzono brak przeciwskazań do wykonywania pracy na stanowisku projekt managera (orzeczenie lekarskie – k. 40 a.s.). W dniu 2 stycznia 2023 r. L. D. (1) odbyła szkolenie z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy u pracodawcy (karta szkolenia wstępnego BHP – k. 41, zaświadczenie o przeprowadzonym wstępnym badaniu lekarskim nr (...) dnia 28 grudnia 2022 r. – k. 40 a.s.).

W początkowym okresie zatrudnienia L. D. (1) wykonywała pracę w W. (1) w spółce (...) sp. z o.o. przy ul. (...), a następnie jako pracownik (...) sp. z o.o., została ustnym poleceniem prezesa spółki, oddelegowana pracy w spółce (...) sp. z o.o. do T.. Wówczas, miejscem świadczenia przez nią pracy była ul (...) w T., gdzie znajdowały się lokale usługowe Ł. Z. (1). L. D. (1) zajmowała jedno z pomieszczeń w przestrzeni open space, na zapleczu sklepu rowerowego (...). Potrzeba oddelegowania zaistniała w związku z organizowaniem wyścigów kolarskich „Mistrzostwa Polski w Kolarstwie (...)” w dniach 21 – 23 czerwca 2023 r. w G. i Ł. Z. (1) zdecydował o zadysponowaniu L. D. (1) do pomocy w organizacji wydarzenia. L. D. (1) prowadziła poszukiwania sponsorów, zawoziła dokumenty dotyczące spraw organizacyjnych do Urzędu Marszałkowskiego, odbyła tygodniowy wyjazd do G. w związku z organizacją tych mistrzostw. W późniejszym okresie pomagał jej przy tym L. Z. zatrudniony w (...) sp. z o.o. W grafice informacyjnej dotyczącej kolarskich „Mistrzostw Polski w Kolarstwie F.” L. D. (1) została ujęta jako członek Komitetu Organizacyjnego (wydruk dotyczący wyścigu kolarskiego – k. 104-105 a.s., zeznania L. Z. – k. 140-141, zeznania L. D. (1) – k. 152-157 a.s., zeznania R. F. – k. 145-147 a.s.).

Faktyczny zakres obowiązków L. D. (1) był bardzo szeroki. Jako pracownik spółki (...) sp. z o.o. L. D. (1) była zagospodarowywana i delegowana wszędzie tam, gdzie zachodziła potrzeba pomocy, gdzie pojawiały się braki kadrowe czy koniczność organizacji danego zagadnienia. W konsekwencji L. D. (1) robiła zamówienia do sklepu (...) sp. z o.o., a w razie potrzeby zastępowała pracownika sklepu. Ponadto zajmowała się administrowaniem nieruchomości wynajmowanych przez (...) sp. z o.o. w W. (2) i T.. W ramach tych czynności spisywała liczniki, zajmowała się rozwiazywaniem bieżącym problemów najemców, tj. brak ciepłej wody, usterki, nadzorowała również prawidłowość płatności za wynajem – we wszystkich tych sprawach prowadziła korespondencję e-mail. Do wykonywania obowiązków służbowych wykorzystywała sprzet otrzymany od pracodawcy – laptop i telefon. Obsługiwała kilka służbowych adresów e-mail, niektóre z nich dotyczyły działalności spółki (...) sp. z o.o. (zeznania L. – k. 141-142 a.s., zeznania R. F. – k. 145-147 a.s., zeznania C. R. – k. 142-145 a.s., zeznania L. Z. – k. 140-141 a.s., zeznania L. D. (1) – k. 152-157 a.s., wydruk korespondencji e-mail – k. 83-103 a.s.).

L. D. (2) pracowała od poniedziałku do piątku, jej bezpośrednim przełożonym była R. F. jako prezes zarządu zatrudniającej spółki. R. F. nadzorowała pracę L. D. (1) w zakresie obsługi najemców, nie wymagała w tym obszarze raportów z postępów pracy, ponieważ z L. D. (1) była w stałym kontakcie i widziała, że powierzone pracownikowi obowiązki są na bieżąco realizowane. Jednocześnie, pracę L. D. (1) w zakresie organizacji mistrzostw w kolarstwie szosowym nadzorował Ł. Z. (1) (zeznania R. F. – k. 145-147 a.s., zeznania L. D. (1) – k. 152-157 a.s.).

Płatnik składek z opóźnieniem w dniu 1 lutego 2023 r., zgłosił L. D. (1) od 1 stycznia 2023 r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę (bezsporne).

W dokumentach rozliczeniowych ((...)) płatnik składek wykazał następujące podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne: za 01/2023 r. – 0,00 zł, za okres od 02/2023 r. do 03/2023 r. – po 9.755,38 zł, za 04/2023 r. – 8.454,66 zł, za okres od 05/2023 r. do 10/2023 r. – po 9.755,38 zł, za 11/2023 r. – 6.828,77 zł, za 12/2023 r. – 0,00 zł.

W okresie od dnia 2 stycznia 2023 r. do dnia 22 października 2023 r. L. D. (1) świadczyła pracę, za którą otrzymywała wynagrodzenie netto w wysokości 6.986,30 zł miesięcznie, które było jej wypłacane w gotówce (potwierdzenie wypłaty wynagrodzenia – k. 110-119 a.s.).

W złożonym dokumencie PIT-11 za 2023 r. spółka (...) Sp. z o. o. wykazała przychód pracownika L. D. (1) w kwocie 83.571,09 zł (druk PIT – 11 za 2023 r. – k. 29-33 a.s.).

W dniach 24 sierpnia 2023 r. do 4 września 2023 r. oraz w dniu 3 października 2023 r. i 20 października L. D. (1) przebywała na urlopie wypoczynkowym, o który w formie pisemnej wnioskowała do pracodawcy (wnioski urlopowe – k. 36 a.s., k. 35 a.s.).

Od 23 października 2023 r. L. D. (1) stała się niezdolna do pracy. Niezdolność ta trwała do 20 marca 2024 r. Zgodnie z wystawionym zaświadczeniem lekarskiemu od października 2023 r. L. D. (1) była objęta stałą opieką psychiatry (zaświadczenie lekarskie wystawione przez lek. R. Z. – k. 45 akt VII U 970/24).

W okresie zwolnienia lekarskiego L. D. (1) jej obowiązki przejęła prezes spółki (...) (zeznania R. F. – k. 145-147a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w J. pismami z dnia 19 lutego 2024 r. zawiadomił płatnika i ubezpieczoną o wszczęciu z urzędu postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia prawidłowości zgłoszenia L. D. (1) do ubezpieczeń społecznych oraz wysokości podstaw wymiaru składek na te ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika (zawiadomienie – nienumerowana karta akt ZUS).

Po zakończeniu okresu niezdolności do pracy, w dniu 21 marca 2024 r. L. D. (1) zdecydowała się na rozwiązanie umowę o pracę z (...) sp. z o.o. Decyzja ta była podyktowana świadomością, że faktyczny zakres jej obowiązków nie pokrywa się z pisemnym, a czynności służbowe były jej ciągle dokładane.
O rezygnacji z pracy zadecydowały godziny pracy, nasilił się też stres związany z nadmiarem obowiązków. L. D. (1) chciała znaleźć pracę, która nie kolidowałaby z wychowaniem dzieci (zeznania L. D. (1) – k. 152-157 a.s., rozwiązanie umowy o pracę – k. 13 akt VII U 970/24).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w J. w dniu 18 kwietnia 2024 r. wydał decyzję nr (...), którą stwierdził, że L. D. (1) jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o. o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom/u: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 stycznia 2023 r. Organ rentowy przyjął, że zawarcie umowy o pracę było czynnością pozorną (decyzja nr (...) – nienumerowana karta akt ZUS.

W dniu 13 maja 2024 r. do organu rentowego wpłynął dokument (...) wyrejestrowujący L. D. (1) z obowiązkowych ubezpieczeń społecznych u płatnika składek (...) Sp. z o.o. od 21 marca 2024 r. (bezsporne).

Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów oraz w oparciu o zeznania świadków: L., R. F., C. R. i L. Z. oraz odwołującej się L. D. (1). Sąd nie miał wątpliwości, co do wiarygodności informacji stwierdzonych dowodami z dokumentów, także ich autentyczność nie była kwestionowana. Istotne znaczenie pośród przedstawionych dowodów dokumentarnych ma prospekt informacyjny dotyczący organizacji mistrzostw kolarstwa szosowego, który wśród organizatorów wymienia ubezpieczoną, a także wydruki korespondencji e-mail, które potwierdzają, że L. D. (1) zajmowała się administracją wynajmowanych lokalu usługowych. W aktach sprawy znajduje się także dokument PIT-11, który płatnik składek wystawił za pracownika L. D. (1), który potwierdza osiąganie przez nią przychodu, z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę z płatnikiem.

Zeznaniom świadków oraz zeznaniom odwołującej się Sąd dał wiarę, ponieważ były one spójne, wzajemnie się uzupełniały i tworzyły logiczną całość. Świadkowie współpracowali z ubezpieczoną, mieli z nią stały kontakt podczas wykonywania czynności służbowych. Świadek R. F. – bezpośrednia przełożona ubezpieczonej potwierdziła, że ubezpieczona początkowo pracowała w siedzibie spółki w W. (1), a następnie – w związku z koniecznością wzięcia udziału w organizacji mistrzostw kolarstwa szosowego, o czym zdecydował Ł. Z. (2), została oddelegowana przez pracodawcę do pracy w T., do siedziby spółki (...) sp. z o.o. Świadczenie pracy w tej lokalizacji potwierdził L. Z.. Nadto, fakt bycia pracownikiem spółki (...) Sp. z o.o. przez L. D. (1), pomimo świadczenia pracy w siedziby spółki (...) sp. z o.o. potwierdziła C. R. – prowadząca obsługę księgową obu ww. podmiotów. Podczas pracy w T. – L. D. (1) nadal wykonywała dla pracodawcy spółki (...) sp. z o.o. i pod nadzorem jej prezesa zarządu czynności związane z administrowaniem wynajmowanymi lokalami i rozliczaniem najemców – fakt ten potwierdziła świadek L. G. – która będąc jedną z osób wynajmujących lokal użytkowy, kontaktowała się z L. D. (1) we wszystkich spawach dotyczących wynajmowanego lokalu. Świadkowie L. G. i L. Z. nie mieli szczegółowej wiedzy co do pełnego zakresu czynności, jakie wykonywała ubezpieczona. Jest to zrozumiałe, ponieważ nie byli pracownikami spółki, w której L. D. (1) była zatrudniona, stąd wiedza ich o jej czynnościach służbowych ograniczała się jedynie do tych sprawy, które zawodowo łączyły ich z ubezpieczoną. Kompleksową wiedzę w tym zakresie miała natomiast księgowa C. R. i przełożona ubezpieczonej – R. F.. Z relacji tych świadków wynika, że faktyczny zakres obowiązków ubezpieczonej był dużo szerszy, niż obowiązki stwierdzone w dokumencie stanowiącym pisemny zakres obowiązków. Świadkowie zgodnie stwierdzili, że była to typowa sytuacja w spółce i że czynności służbowe były przydzielane zależnie od bieżącego zapotrzebowania, stąd ich zakres nie pokrywał się z ogólnikowymi zapisami w dokumentach dotyczących zatrudnienia. W ocenie Sądu zeznania wszystkich przesłuchanych osób, stanowią szczerą relację z wiadomych im okoliczności sprawy i zasługują na uwzględnienie przy ustalaniu faktów.

Podstawą ustaleń faktycznych Sąd w całości uczynił zeznania odwołującej się L. D. (1). Były one wiarygodne, znalazły potwierdzenie w zeznaniach świadków i dowodach z dokumentów. Sąd nie miał powodów, by poddawać w wątpliwość to, co zeznała odwołująca się. Zdaniem Sądu w sposób wiarygodny, spójny i logiczny przedstawiła okoliczności nawiązania stosunku pracy. Odwołująca się nie ukrywała, że pracę dostała przy wykorzystaniu znajomości, jednak bez wątpienia dla osób związanych z zatrudniającą ją spółką, była obca. Ponadto, Sąd przyjął za wiarygodną relację odwołującej się, co do motywów, dla których zdecydowała się na podjęcie zatrudniania za wynagrodzeniem poniżej jej kwalifikacji i dotychczasowego przebiegu zatrudnienia. W ocenie Sądu odwołująca się rzetelnie scharakteryzowała zakres czynności służbowych, jakie należały do jej obowiązków w przebiegu zatrudnienia u płatnika. Szczegółowość zeznań ubezpieczonej w tym zakresie, a także znajomość specyfiki działalności pozostałych podmiotów, powiązanych osobowo z jej pracodawcą, w ocenie Sądu dowodzi tego, że oprócz formalnego zawarcia umowy o pracę, L. D. (1) faktycznie ją realizowała, nabywając wiedzę o zatrudniającej ją spółce – którą w toku składania zeznań, spontanicznie zaprezentowała.

Tak zgromadzony i oceniony materiał dowodowy uznał Sąd za wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołania L. D. (1) i spółki (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. (1), jako zasadne podlegały uwzględnieniu.

Przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie czy umowa o pracę zawarta przez L. D. (1) ze spółką (...) sp. z o.o. od 1 stycznia 2023 r. jest ważną i skuteczną umową o pracę, czy też jak twierdzi ZUS, umowę zawarto jedynie dla pozoru, w związku z czym nie wywołała skutków w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia.

Zgodnie z art. 6 ust 1 pkt.1 i art. 13 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1230) obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnym, rentowym, chorobowym i wypadkowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami w okresie od nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. W myśl art. 13 pkt 1 ustawy systemowej następuje to od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia jego ustania. O tym jednak, czy dany stosunek prawny łączący dwa podmioty może być uznany za stosunek pracy, rozstrzygają przepisy prawa pracy. W myśl definicji zawartej w art. 2 k.p. pracownikiem jest osoba zatrudniona między innymi na podstawie umowy o pracę. Użyty w powyższym przepisie zwrot „zatrudniona” oznacza istnienie między pracownikiem a pracodawcą szczególnej więzi prawnej o charakterze zobowiązaniowym, tj. stosunku pracy. Istotą tegoż stosunku jest, w świetle art. 22 § 1 k.p. , uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzaju w warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga – stworzenia stanowiska pracy i zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem. Celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być każdorazowo faktyczna realizacja treści stosunku pracy, przy czym oba te elementy wyznaczają: ze strony pracodawcy – realna potrzeba ekonomiczna i umiejętności pracownika, zaś ze strony pracownika – ekwiwalentność wynagrodzenia uzyskanego za pracę.

Z kolei, jak trafnie wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 czerwca 2013 r. II PK 299/12 (LEX nr 1393828) oświadczenie woli jest złożone dla pozoru, jeżeli jest symulowane. Symulacja ta musi się składać z dwóch elementów. Po pierwsze, strony, które dokonują symulowanej czynności prawnej, próbują wywołać wobec osób trzecich przeświadczenie (niezgodne z rzeczywistością), że ich zamiarem jest wywołanie skutków prawnych, objętych treścią ich oświadczeń woli. Po drugie, musi między stronami istnieć tajne, niedostępne osobom trzecim porozumienie, że te oświadczenia woli nie mają wywołać zwykłych skutków prawnych (akt konfidencji); jest to porozumienie co do tego, że zamiar wyrażony w treści symulowanych oświadczeń woli nie istnieje lub że zamiar ten jest inny niż ujawniony w symulowanych oświadczeniach. Niezgodność rzeczywistego zamiaru stron z treścią czynności prawnej musi odnosić się do jej skuteczności prawnej, woli powołania do życia określonego stosunku prawnego.

Sąd Najwyższy zwraca w tym orzeczeniu uwagę, iż przepis art. 83 § 1 k.c. opisuje dwie różne postaci pozorności. Pierwsza z nich ( zdanie pierwsze ) dotyczy sytuacji, gdy strony dokonują czynności prawnej dla pozoru i jej dokonanie nie służy ukryciu innej czynności prawnej. Można tu mówić o pozorności zwykłej, bezwzględnej lub o symulacji absolutnej, bezwzględnej. Druga ( zdanie drugie ) dotyczy sytuacji, gdy strony dokonują czynności prawnej pozornej w celu ukrycia innej czynności prawnej (dysymulowanej), której skutki prawne rzeczywiście chcą wywołać. Czynność prawna pozorna, wyrażająca oświadczenie woli pozorne, nie ukrywające innej czynności prawnej, nie wywołuje miedzy stronami skutków prawnych, gdyż jest nieważna w świetle art. 83 § 1 k.c. Oświadczenie woli stron nie może wywołać skutków prawnych odpowiadających jego treści, ponieważ same strony tego nie chcą. (por. wyrok SN z dnia 23.06.1986 r., I CR 45/86, LEX nr 8766).

Zatem, osoba, która zawarła fikcyjną umowę o pracę, nie podlega ubezpieczeniu społecznemu i nie nabywa prawa do świadczeń wynikających z tego ubezpieczenia. (por. wyroki SN z dnia 17.12.1996 r., II UKN 32/96 (OSNAPiUS 1997/15/275) oraz z dnia 17.03.1998 r., II UKN 568/97 (OSNAPiUS 1999/5/187). Fakt, że oświadczenia stron umowy zawierają określone w art. 22 k.p. formalne elementy umowy o pracę, nie oznacza, że umowa taka jest ważna. Jeżeli bowiem strony nie zamierzały osiągnąć skutków wynikających z umowy, w szczególności jeżeli nie doszło do podjęcia i wykonywania pracy, a jedynym celem umowy było umożliwienie pracownikowi skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, umowa taka jest pozorna ( art. 83 k.c. ) (por. wyrok SN z dnia 18.05.2006 r., II UK 164/05, LEX nr 192462).

Podsumowując, dla stwierdzenia, czy zaistniały podstawy do zakwestionowania przez Zakład tytułu do podlegania ubezpieczeniom przez L. D. (1), wymagane było ustalenie, czy zatrudnienie wynikające z kwestionowanej przez organ rentowy umowy o pracę, miało charakter rzeczywisty i polegało na wykonywaniu pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz za wynagrodzeniem, czyli w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p. O tym, że strony zawarły umowę o pracę nie decyduje samo formalne jej spisanie, lecz faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy. Jedną z najważniejszych cech pracy świadczonej w ramach stosunku pracy jest podporządkowanie pracownika. Ugruntowana linia orzecznicza Sądu Najwyższego wskazuje, że wymienione elementy powinny wystąpić łącznie, choć - w zależności od indywidualnego przypadku - z różnym natężeniem, by doszło do zawarcia stosunku prawnego, o którym mowa w art. 22 k.p. , gdyż o charakterze umowy o świadczenie pracy nie może przesądzić tylko jeden jej element, ale całokształt okoliczności faktycznych. Szczególnie istotny jest element podporządkowania pracownika pracodawcy, który jest warunkiem koniecznym umowy o pracę, wyróżniającym ją spośród innych stosunków zobowiązaniowych, których przedmiotem jest świadczenie określonych czynności na rzecz innego podmiotu. Podporządkowanie oznacza, że pracownik nie ma samodzielności w określeniu bieżących zadań, ponieważ to należy do sfery pracodawcy organizującego proces pracy. Do pracodawcy należy w tym przypadku wskazanie zadania i zakreślenie terminu jego wykonania, a następnie kontrola jakości i terminowości wykonanej pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 lutego 2016 r. II PK 352/14).

Postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie, że L. D. (1) przystąpiła do wykonywania umowy o pracę, kwestionowanej przez ZUS, zatem nie można zgodzić się z organem rentowym, że umowa ta kreowała tylko formalną stronę zatrudnienia, skoro była realizowana. O tym, że ubezpieczona przystąpiła do realizacji umowy świadczą jej zeznania analizowane w kontekście zeznań wszystkich przesłuchanych w sprawie świadków: L., R. F., C. R. i L. Z. oraz w kontekście danych wynikających z dowodów dokumentarnych – wiadomości e-mail i prospektu informacyjnego o organizacji mistrzostw kolarskich oraz dokumentu PIT-11.

W ocenie Sądu w świetle poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych nie można wywodzić wniosku o pozorności oświadczeń woli w zawarciu spornej umowy o pracę. Postępowanie dowodowe wykazało bowiem, że L. D. (1) faktycznie świadczyła pracę, pracodawca – świadczenie to przyjmował, płacąc umówione wynagrodzenie. L. D. (1) pozostawała w oczywistej dyspozycji pracodawcy, co jest charakterystyczne dla tego stosunku pracy. Na jego polecenie zajęła się organizacją mistrzostw kolarstwa w spółce (...) sp. z o.o., pomimo obowiązków służbowych w spółce zatrudniającej. Był to przejaw poddania się woli pracodawcy. Bez wątpienia było nim również to, że L. D. (1) chcąc utrzymać pracę w sytuacji trudności osobistych, godziła się na to, by w ramach podporządkowania pracowniczego – którego, w ocenie Sądu, pracodawca wobec niej nadużył – przyjmować coraz więcej obowiązków służbowych, które nie wiązały się bezpośrednio z pracą na rzecz zatrudniającej ją spółki.

Sąd jest zdania, że organ rentowy nieprawidłowo ocenił zgromadzony materiał dowodowy co doprowadziło do błędnych wniosków, o pozornym charakterze umowy o pracę. W ocenie Sądu, dokumenty zgromadzone przez Zakład w toku postępowania wyjaśniającego i dokumenty załączone do odwołania wskazują, że L. D. (1) pracę faktycznie wykonywała. Przeprowadzone przez sąd postępowanie dowodowe dało możliwość weryfikacji i potwierdzenia informacji stwierdzonych dokumentami oraz osadzenia ich w kontekście przyczynowo-skutkowym, jaki istniał po stronie L. D. (1) i płatnika, dzięki czemu całokształt tych informacji stał się spójny i logiczny – służyły temu zeznania świadków, które w całości potwierdziły to, co wynika z dokumentów. Praca, jaką odwołująca się świadczyła, odbywała się w reżimie, jaki wynika z art. 22 k.p., ponieważ L. D. (1) związana była przy wykonywaniu zatrudnienia regułami funkcjonowania zakładu pracy. Reguły te nie były surowe – L. D. (1) nie obowiązywał grafik pracy, jej czas pracy był nienormowany, miała możliwość pracy poza siedzibą pracodawcy przy użyciu powierzonych jej sprzętów służbowych. Na taki sposób świadczenia pracy pozwalał rodzaj stanowiska służbowego – L. D. (1) była projekt managerem – stanowisko to przede wszystkim wymagało efektywności działania i dobrej organizacji pracy, a mniejsze znaczenie w przypadku takiego stanowiska miała potrzeba stałego nadzoru nad pracownikiem ze strony przełożonego. Z zeznań bezpośredniej przełożonej i prezesa zarządu spółki będącej pracodawcą wynika, że L. D. (1) realizowała na bieżąco wszystkie obowiązki, które również na bieżąco, były jej przekazywane – taka była specyfika działania spółki i potrzeb pracodawcy wobec stanowiska, które objęła ubezpieczona. Bez względu na to jednak, wymogiem pracodawcy wobec niej była administracja lokalami usługowymi i nadzór oraz rozliczanie najemców tych lokali – w tym zakresie pracodawca kontrolował pracę L. D. (1), oczekując jednak sprawnego i samodzielnego działania. L. D. (1) wykonywała pracę w miejscu określonym przez pracodawcę, początkowo była to siedziba spółki w W. (1), a następnie T.. Nawet podczas pracy poza siedzibą pracodawcy L. D. (1) wykonywała czynności administrowania lokalami, dzieląc te obowiązki z pracą przy organizacji mistrzostw kolarstwa, co było poza zakresem jej obowiązków u pracodawcy. Sytuacja przeciążenia obowiązkami zawodowymi – początkowo akceptowana przez ubezpieczoną, ze względu na jej trudną sytuację życiową, z biegiem czasu stała się dla niej nadmiernie obciążająca psychicznie i fizycznie. Do tego przyczyniały się także, trwające równolegle, problemy w życiu osobistym. W konsekwencji stan zdrowia psychicznego odwołującej się uległ pogorszeniu. Takiego obrotu sprawy nie sposób było przewidzieć czy zaplanować. Choroba, jaka dotknęła ubezpieczoną, wywołująca niezdolność do pracy i potrzebę stałej kontroli psychiatry, była zdarzeniem losowym. Bez wątpienia – w świetle zgromadzonych dowodów i ustalonych faktów – odwołująca się w czasie zawierania umowy miała realną potrzebę zarobkowania, zatem także zamiar świadczenia pracy, a pracodawca wykazał z kolei potrzebę zatrudnienia pracownika, na co wpływ miała śmierć osoby dotychczas zatrudnionej w spółce i potrzeba rozwoju obszaru działalności spółki związanej z najmem lokali. Nadto, pracodawca przyjmował świadczoną na jego rzecz przez L. D. (1) pracę i wypłacał jej za to umówione wynagrodzenie. Zatrudnienie, do którego doszło na skutek zawarcia pomiędzy stronami spornej umowy o pracę, spełniało więc przesłanki charakterystyczne dla stosunku pracy.

Pozorność umowy, którą jako podstawę faktyczną wydania skarżonej decyzji przyjął Zakład, nie może opierać się jedynie na przypuszczeniach opartych na koincydencji zdarzeń, tj. zawarciu umowy i zaistniałej niezdolności do pracy. W realiach sprawy bliskość czasowa pomiędzy tymi zdarzeniami wynosi prawie rok, a przez ten czas odwołująca się pracę faktycznie świadczyła. Co prawda na mocy art. 83 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących m.in. zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i przebiegu ubezpieczeń, a zatem ma prawo do kwestionowania podstaw ubezpieczenia w tym umów o pracę, jako że rodzą one skutki w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, jednakże w takiej sytuacji to na organie rentowym spoczywa obowiązek udowodnienia pozorności umowy lub jej sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, w myśl art. 6 k.c. Stanowisko takie zajął Sąd Najwyższy np. w wyroku z 15 lutego 2007 r., I UK 269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78, w którym stwierdził, że na organie rentowym, który przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli. Zdaniem Sądu Okręgowego, organ rentowy w żaden sposób nie udowodnił, że zakwestionowana przez niego umowa o pracę miała charakter pozorny, czy była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

W ocenie Sądu Okręgowego w tym stanie rzeczy w przedmiotowej sprawie ponad wszelką wątpliwość należy przyjąć, że odwołująca się w spornym okresie słusznie została zgłoszona przez płatnika składek do ubezpieczeń, posiadała status pracownika, a zawartą umowę o pracę faktycznie realizowała.

Mając na względzie wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., zmienił zaskarżoną decyzję (...) w J. ten sposób, że stwierdził, iż L. D. (1) jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom/u społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu w okresie od 1 stycznia 2023 r. do 21 marca 2024 r.

Z uwagi na wynik postępowania Sąd o kosztach procesu orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądzając od ZUS (...) Oddział w J. na rzecz L. D. (1), jako strony wygrywającej niniejsze postępowanie, kwotę 360 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

S. X.