Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2025r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2025 roku w Warszawie

sprawy K. Z. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o emeryturę pomostową

na skutek odwołania K. Z. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z dnia 19 czerwca 2023 roku, znak: (...)

oddala odwołanie.

UZASADNIENIE

K. Z. (1) w dniu 23 czerwca 2023r. złożył w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych do protokołu odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 19 czerwca 2023r., znak: (...), odmawiającej prawa do emerytury pomostowej, wskazując że nie zgadza się z jej treścią (protokół z 23 czerwca 2023r., k. 3 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ^{( 14)} § 1 k.p.c., a uzasadniając swe stanowisko powołał się na art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazując przesłanki konieczne do uzyskania świadczenia. Ponadto organ wyjaśnił, że odmówił ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ww. ustawy. Następnie powołał się na art. 4 w zw. z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, wskazując że również te przesłanki nie zostały spełnione, gdyż ubezpieczony nie udowodnił w postępowaniu przed organem rentowym okresu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wymiarze 15 lat, wymienionej w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Na potrzeby ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia za udowodniony przyjęto okres zatrudnienia w (...) od 2 grudnia 1981r. do 30 września 1985r. w wymiarze 3 lat i 10 miesięcy, natomiast do pracy w szczególnych warunkach nie uwzględniono okresu zatrudnienia od 22 września 1986r. do 31 października 2004r. w (...) SA, ponieważ pracodawca nie potwierdził, że we wskazanym okresie ubezpieczony wykonywał prace wymienione w załączniku nr 1 lub 2 do ww. ustawy (odpowiedź na odwołanie z 12 lipca 2023r., k. 4-5 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

K. Z. (1), ur. (...), był zatrudniony:

- od 2 grudnia 1981r. do 30 września 1985r. jako maszynista urządzeń nawęglania w (...) w budowie (świadectwo pracy z 27 września 1985r., k. 13 akt ZUS);

- od 9 grudnia 1985r. do 30 sierpnia 1986r. w (...) w W. na stanowisku montera systemów zabezpieczających (świadectwo pracy z 29 sierpnia 1986r., k. 17 akt ZUS);

- od 22 września 1986r. do 31 października 2004r. w (...) SA z siedzibą w W., w pełnym wymiarze czasu pracy, na stanowiskach: operatora urządzeń nawęglania oraz starszego maszynisty urządzeń nawęglania – brygadzisty (świadectwo pracy z 31 października 2004r., k. 19 akt ZUS);

- od 18 sierpnia 2008r. do 31 stycznia 2010r. w (...) sp. z o.o. w W., w pełnym wymiarze czasu pracy, jako obchodowy linii technologicznej (świadectwo pracy z 31 stycznia 2010r., k. 23 akt ZUS);

- od 10 grudnia 2021r. do 30 listopada 2013r. w (...) SA. jako pracownik obsługi naziemnej (świadectwo pracy z 2 grudnia 2013r., k. 25 akt ZUS).

W okresie od 9 maja 2005r. do 6 lipca 2008r. ubezpieczony zarejestrowany był jako bezrobotny i otrzymywał zasiłek (zaświadczenie z 1 sierpnia 2012r., k. 27 akt ZUS).

W dniu 12 lutego 1997r. Elektrociepłownie (...) S.A. wystawiły ubezpieczonemu świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, potwierdzając, że K. Z. (1) w okresie od 2 grudnia 1981r. do 30 września 1985r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych na stanowisku maszynista urządzeń nawęglania wymienionym w wykazie A dziale II poz. 1 pkt 23 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z 12 sierpnia 1983r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach (świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z 12 lutego 1997r., k. 15 akt ZUS). Ponadto ubezpieczony, w związku z zatrudnieniem w (...) SA, uzyskał dwa świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach z 31 października 2004r. oraz z 23 kwietnia 2024r., w których potwierdzono, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace wymienione w wykazie A dział II poz. 1 zgodnie z załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. na stanowiskach:

- operator urządzeń nawęglania w okresie od 22 wrzenia 1986r. do 31 grudnia 2000r., co odpowiada stanowisku operator nastawni nawęglania wymienianemu w wykazie A dział II poz. 1 pkt 52,

- maszynista urządzeń nawęglania w okresie od 1 stycznia 2001r. do 31 października 2004r. wymienionym w wykazie A dział II poz. 1 pkt 23 wykazu stanowiącego załącznik nr 1 do zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa i Energetyki z 12 sierpnia 1983r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach (świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach z 31 października 2004r. i z 23 kwietnia 2024r., k. 21 i 63 akt ZUS).

Dodatkowo w dniu 11 maja 2023r. (...) S.A. potwierdziła w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach/o szczególnym charakterze, że K. Z. (1) od 2 grudnia 1981r. do 30 września 1985r. wykonywał prace przy wytwarzaniu, przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych na stanowisku maszynista urządzeń nawęglania (Dział II poz. 1 pkt 23). Ponadto w ww. dokumencie wskazano, że wymienione stanowisko kwalifikuje się do prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego według załącznika nr 2 pkt 14 ustawy o emeryturach pomostowych oraz do prac przy bezpośrednim sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną lub cieplną według załącznika nr 2 pkt 16 ustawy o emeryturach pomostowych (świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach/o szczególnym charakterze z 11 maja 2023r., k. 12 akt ZUS).

Bezpośrednim przełożonym ubezpieczonego w czasie jego pracy w (...) oraz w (...) był T. R.. Wraz z ubezpieczonym u ww. pracodawców pracowali także P. D. i K. T. (1). Ubezpieczony wykonywał takie zadania, jakie otrzymał od mistrza zmianowego, a były one zależne od potrzeb. Była to m.in. obsługa maszyn takich jak nastawnia nawęglania, wywrotnica wagonowa, ładowarka (...) kołowo-szynowa, taśmociąg, wózki zrzutowe czy zwałowarka obrotowo-szynowa. Maszyny takie jak ładowarki czy zwałowarki znajdowały się na placach węglowych, służyły do rozładunku węgla i załadunku do zasobników. Ubezpieczony – jak była taka potrzeba i polecenie przełożonego – obsługiwał te maszyny. W zależności od potrzeb mógł być też skierowany do wykonania obchodu, jako tzw. obchodowy. Wówczas chodził po całym terenie. Dodatkowo musiał zwracać uwagę na taśmy, którymi był przesyłany węgiel ( zeznania ubezpieczonego, k. 75 verte - 76 a.s., zeznania świadków: P. D., k. 75 a.s., T. R., k. 74 verte a.s., K. T. (1), k. 75 a.s.).

Z dniem 1 kwietnia 2001r. pracodawca powierzył ubezpieczonemu stanowisko starszy maszynista – brygadzista w Wydziale Transportu Kołowego. Zgodnie z pisemnym zakresem obowiązków do zadań ubezpieczonego na tym stanowisku należało m.in. kierowanie pracą brygady, wydawanie poleceń pracownikom i nadzór podległego personelu, prowadzenie dokumentów brygady, wnioskowanie potrzeb brygady oraz wykonywania obowiązków wynikających z instrukcji stanowiskowej: operatora nastawni nawęglania, operatora wywrotnicy, operatora ładowarki, operatora zwałowarki, operatora stołu wywrotnicy, operatora wózków zrzutowych i obchodowego ( zakres obowiązków, k. 69 akt osobowych, pismo z 26 marca 2001r., k. 70 akt osobowych).

Ubezpieczony okresowo – w okresach letnich był kierowany do pracy w innych oddziałach (pisma z 28 maja 1992r. i 29 czerwca 1992r., k. 32-33 akt osobowych, pismo z 3 czerwca 1996r., k. 51 akt osobowych, pismo z 1 czerwca 1998r., k. 61 akt osobowych, pismo z 31 maja 200r., k. 65 akt osobowych, zeznania ubezpieczonego, k. 75 verte - 76 a.s.).

K. Z. (1) w dniu 13 lutego 2023r. złożył wniosek o przyznanie emerytury pomostowej (wniosek z dnia 13 lutego 2023r., k. 1-2 akt ZUS).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. decyzją z 14 kwietnia 2023r., znak: (...), odmówił przyznania prawa do ww. świadczenia, ponieważ ubezpieczony nie spełnił przesłanek do przyznania tego świadczenia na podstawie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, gdyż po 31 grudnia 2008r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Równocześnie organ rentowy wskazał, że odmówił przyznania emerytury pomostowej zgodnie z art. 4 w zw. z art. 49 ww. ustawy, ponieważ na dzień 1 stycznia 2009r. ubezpieczony nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust 1 i 3 przedmiotowej ustawy, wynoszącego co najmniej 15 lat. Do pracy w szczególnych warunkach nie został zaliczony okres zatrudnienia od 2 grudnia 1981r. do 30 września 1985r. oraz od 22 września 1986r. do 31 października 2004r., ponieważ pracodawcy nie potwierdzili, że w powyższych okresach ubezpieczony wykonywał pracę wymienioną w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy podsumowując wskazał więc, że na podstawie załączonych dowodów udowodnione zostały okresy: nieskładkowe w wymiarze 1 rok, 10 miesięcy i 10 dni oraz składkowe w wymiarze 24 lat, 9 miesięcy i 11 dni, a więc staż sumaryczny wynoszący 26 lat, 7 miesięcy i 21 dni. Natomiast do stażu pracy w szczególnych warunkach, zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, organ rentowy uwzględnił ubezpieczonemu 21 lat, 1 miesiąc i 27 dni (decyzja z dnia 14 kwietnia 2023r., k. 9 akt ZUS).

K. Z. (1) w dniu 15 maja 2023 roku wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, załączając dodatkowe dokumenty ( wniosek z 15 maja 2023r., k. 10 akt ZUS).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. decyzją z 19 czerwca 2023r., znak: (...), ponownie odmówił przyznania prawa do emerytury pomostowej, ponieważ ubezpieczony nie spełnił przesłanek do przyznania emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, gdyż po 31 grudnia 2008r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Równocześnie organ rentowy wskazał, że odmówił przyznania emerytury pomostowej zgodnie z art. 4 w zw. z art. 49 ustawy, ponieważ na dzień 1 stycznia 2009r. ubezpieczony nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 przedmiotowej ustawy, wynoszącego co najmniej 15 lat. Do pracy w szczególnych warunkach został zaliczony okres zatrudnienia od 2 grudnia 1981r. do 30 września 1985r., natomiast nie został zaliczony okres od 22 września 1986r. do 31 października 2004r., ponieważ pracodawca nie potwierdził, że w powyższym okresie ubezpieczony wykonywał pracę wymienioną w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy podsumowując wskazał więc, że na podstawie załączonych dowodów udowodnione zostały okresy: nieskładkowe w wymiarze 1 rok, 10 miesięcy i 10 dni oraz składkowe w wymiarze 24 lat, 9 miesięcy i 11 dni, a więc staż sumaryczny wynoszący 26 lat, 7 miesięcy i 21 dni. Natomiast do stażu pracy w szczególnych warunkach, zgodnie z art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, organ rentowy uwzględnił ubezpieczonemu 21 lat, 1 miesiąc i 27 dni, zaś zgodnie z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych – 3 lata i 10 miesięcy (decyzja z dnia 19 czerwca 2023r., k. 14 akt ZUS).

Wskazany stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego oraz w aktach osobowych ubezpieczonego. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich forma i treść nie budziły wątpliwości, były spójne oraz żadna ze stron sporu ich nie kwestionowała.

Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania ubezpieczonego oraz świadków P. D., K. T. (2) i T. R., którzy w sposób spójny opisali, jak wyglądała praca K. Z. (1) w spornym okresie, jak również podczas zatrudnienia w (...) w latach 1981 – 1985. Świadkowie i ubezpieczony wskazali te same obowiązki wykonywane przez ubezpieczonego, co dodatkowo potwierdzają dokumenty z akt osobowych, dlatego nie było podstaw do kwestionowania ich zeznań.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie wniesione przez K. Z. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 19 czerwca 2023r., znak: (...), podlegało oddaleniu.

Ustawa z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych ( tekst jedn. Dz.U. z 2023r. poz. 164, dalej jako u.e.p.) określa w art. 4 i art. 49 warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej. W myśl pierwszego z nich, według brzmienia obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1.  urodził się po dniu 31 grudnia 1948r.;

2.  ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat;

3.  osiągnął wiek wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn;

4.  ma okres składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w art. 5-9 i art. 11 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn;

5.  (uchylony)

6.  po dniu 31 grudnia 2008r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

7.  (uchylony).

Zgodnie zaś z art. 49 u.e.p., prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1.  po dniu 31 grudnia 2008r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2.  spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-4 i art. 5-12;

3.  w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Przesłanki wymienione w przepisach art. 4 i art. 49 ustawy pomostowej, bez względu na to, na podstawie którego z przepisów rozważana jest możliwość przyznania prawa do emerytury pomostowej, muszą być spełniane łącznie. Oznacza to, że niespełnienie choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność nabycia uprawnień emerytalnych, na co zwrócił uwagę m.in. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 26 kwietnia 2012r. (sygn. akt III AUa 252/12) oraz Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 18 lipca 2013r. (sygn. akt III AUa 1664/12).

Analizując w pierwszej kolejności możliwość przyznania ubezpieczonemu prawa do emerytury pomostowej w oparciu o art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, Sąd podzielił stanowisko organu rentowego. K. Z. (1) po 31 grudnia 2008r. nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 wskazanej ustawy, co sam potwierdził w piśmie procesowym z 19 września 2023r. (k. 18 a.s.), w związku z zobowiązaniem sądu. Niezależnie od tego nie przedstawił świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych/o szczególnym charakterze ani innych dowodów, który potwierdziłyby, że podczas zatrudnienia po 31 grudnia 2008r. u dwóch pracodawców – (...) sp. z o.o. i (...) S.A. – wykonywał prace ujęte w załączniku nr 1 lub 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. To oznacza zaś, że nie spełnia warunku z art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych, w związku z tym prawo do emerytury pomostowej w oparciu o art. 4 tej ustawy nie mogło być mu przyznane. Mogłoby być ustalone wyłącznie na podstawie art. 49 tej ustawy, który w miejsce warunku z art. 4 pkt 6 wprowadza wymaganie, aby zainteresowany spełniał w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 marca 2012r., II UK 164/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 62 i z dnia 4 września 2012r., I UK 164/12, LEX nr 1284720). To oznacza, że osoba ubiegająca się o emeryturę pomostową, która po dniu 31 grudnia 2008r. nie kontynuuje pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze i legitymuje się w związku z tym jedynie stażem pracy „szczególnej” według poprzednio obowiązujących przepisów, może nabyć prawo do tej emerytury jedynie wówczas, gdy dotychczasowy staż pracy można kwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2013r., II UK 159/13, LEX nr 1405231). Wynika to z tego, że ustawa o emeryturach pomostowych zawiera autonomiczną w stosunku do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43) definicję prac wykonywanych odpowiednio w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze. Innymi słowy zakwalifikowanie danej pracy jako pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. nie jest równoznaczne z uznaniem tej pracy jako wykonywanej w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Prace w szczególnych warunkach – zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych – to prace związane z czynnikami ryzyka wymienionymi w art. 3 ust. 2 ustawy, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które pomimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei prace o szczególnym charakterze – zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych – to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Zacytowana definicja ma charakter węższy niż definicja z art. 32 i 33 ustawy z dnia 13 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis art. 32 ust. 2 powołanej ustawy stanowi, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Kwalifikowania pracy jako pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze dokonuje się w tym wypadku w aspekcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Natomiast ustawa o emeryturach pomostowych zawiera własne wykazy prac, które wedle tej ustawy są pracami uznawanymi za prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

Analizując ustalony w rozpatrywanej sprawie stan faktyczny, przy uwzględnieniu wskazanych załączników do ustawy o emeryturach pomostowych, Sąd doszedł do wniosku, że ubezpieczony nie wykazał, by w dniu wejścia w życie ustawy, to jest na dzień 1 stycznia 2009r., miał wymagany w przepisach okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3, wynoszący co najmniej 15 lat. W przypadku ubezpieczonego prace, które wykonywał przed 1 stycznia 2009r., były to prace na stanowiskach maszynisty urządzeń nawęglania oraz operatora nastawni nawęglania. Żadna z tego rodzaju prac nie jest wprost wymieniona w załączniku nr 1 lub nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, jednak – z uwagi na możliwość zakwalifikowania pracy ubezpieczonego jako wykonywanej w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze pod którąś z pozycji, w szczególności pkt 13, pkt 14 i pkt 16 załącznika nr 2 - Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego ds. BHP na okoliczność, czy praca K. Z. (1) wykonywana w (...) SA od 22 września 1986r. do 31 października 2004r. może być kwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych (k. 76 verte a.s.).

Biegły sądowy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy M. A. w opinii z 5 stycznia 2025r. wskazał, że można uznać, iż K. Z. (1) świadcząc pracę w spornym okresie w (...) SA, kiedy to pracował na stanowiskach maszynisty urządzeń nawęglania oraz operatora nastawni nawęglania, wykonywał prace wymienione pod pozycją 1 Działu (...) wykazu A załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.), a więc „prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych”. Ponadto, w ocenie biegłego, prace te można uznać również za wykonywane w szczególnych warunkach na podstawie art. 3 ust. 7 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (opinia biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy M. A. z 5 stycznia 2025r. – k. 86-94 a.s.). Następnie w opinii uzupełniającej – wydanej w związku z zarzutami, jakie zgłosił organ rentowy – wskazany biegły podtrzymał swoje stanowisko prezentowane w pierwszej opinii, ale nie wykonał zobowiązania wynikającego z tezy dowodowej postanowienia z 15 stycznia 2025r. (k. 105 verte a.s.) i nie podał uzasadnienia wniosku z poprzedniej opinii dot. zakwalifikowania prac ubezpieczonego jako wykonywanych w szczególnych warunkach na podstawie art. 3 ust. 7 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych. Mimo zobowiązania nie wskazał również punktu i załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych, zgodnie z którym dokonał takiej kalifikacji (opinia uzupełniająca biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy M. A. z 7 kwietnia 2025r., k. 111-112 a.s.).

Zdaniem Sądu opinia biegłego M. A. okazała się nieprzydatna w sprawie. Biegły w obu opiniach skoncentrował się na ocenie, czy prace w spornym okresie, wykonywane przez ubezpieczonego, można uznać za prace w szczególnych warunkach na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Tymczasem okoliczność ta została potwierdzona przez pracodawców ubezpieczonego i nie była przez ZUS kwestionowana. Z kolei w istotnej w sprawie kwestii, objętej tezą dowodową, biegły M. A. nie dokonał koniecznej analizy załączników nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Swoje stanowisko dotyczące możliwości zakwalifikowania prac, jakie ubezpieczony wykonywał, za prace w warunkach szczególnych oparł na analizie powołanego wcześniej rozporządzenia i zarządzenia właściwego ministra. Poza tym odwołał się do art. 3 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych, choć w opinii uzupełniającej miał przedstawić punkt i załącznik, według którego zakwalifikował prace ubezpieczonego we wskazany sposób.

W ocenie Sądu sposób argumentowania biegłego M. A. jest błędny. Przede wszystkim – co wcześniej było sygnalizowane – ustawa o emeryturach pomostowych zawiera własne wykazy prac, odrębne i węższe niż rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983r., wobec czego ocena pracy ubezpieczonego pod kątem przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, dokonana przez biegłego przez pryzmat ww. rozporządzenia, musiała być oceniona jako wadliwa. Tak samo Sąd ocenił stanowisko biegłego o możliwości zakwalifikowania pracy ubezpieczonego w spornym okresie jako wykonywanej w warunkach szczególnych zgodnie z art. 3 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych. Wynika to z tego, że jak podkreśla się w orzecznictwie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 25 maja 2012r., III AUa 1630/11), wykaz prac w szczególnych warunkach oraz o szczególnym charakterze zawierają załączniki do ustawy - nr 1 i nr 2. Oznacza to, że nie potrzeba badać, czy każda z prac tam wymienionych spełnia wymogi definicji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Z woli ustawodawcy wskazane prace zostały zaliczone do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Ustawa posługuje się przy tym określeniu prac trybem oznajmującym; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Ustanawia tym samym zamknięty katalog prac "o szczególnym charakterze" czy "w szczególnych warunkach", co oznacza, że cech pracy "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach" w rozumieniu przepisów ustawy pomostowej nie mogą posiadać inne prace nawet, gdy sposób ich wykonywania i ich jakość może obniżyć się z wiekiem. Do takich wniosków prowadzi wykładnia językowa (gramatyczna) art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Sens językowy jest tu jednoznaczny, ustawodawca ustanowił zamknięte wykazy prac "o szczególnym charakterze" lub "w szczególnych warunkach". Wobec powyższego nie zachodzi potrzeba sięgania do innych metod wykładni, tym bardziej, że Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał w swoim orzecznictwie, że przepisy regulujące system zabezpieczenia społecznego ze względu na swoją istotę i konstrukcję podlegają wykładni ścisłej. Sąd Najwyższy wielokrotnie potwierdzał również takie stanowisko, jakie w ww. orzeczeniu przedstawił Sąd Apelacyjny w Warszawie (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2024r., II USKP 66/23; wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2024r., III USKP 48/22; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2017r., I UK 472/16, LEX nr 2428814; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2018r., II UK 386/17, LEX nr 2591129; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019 r., III UK 115/18, LEX nr 2681237).

W związku z powyższym, jeśli według biegłego M. A., praca ubezpieczonego jest pracą w warunkach szczególnych wymienioną w ustawie o emeryturach pomostowych, to konieczne jest określenie, w którym załączniku i punkcie została ona wymieniona. Odwołanie się tylko do art. 3 ust. 7 ustawy o emeryturach pomostowych – z przyczyn wcześniej wskazanych – nie jest wystarczające. Biegły mimo możliwości uzupełnienia swojego stanowiska w drugiej zleconej mu opinii, nie uczynił tego, powtarzając argumenty, jakie wcześniej prezentował. W takiej sytuacji Sąd ocenił, że po pierwsze, nie ma takiego punktu w załączniku nr 1 lub nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, który określałby taką pracę, jaką wykonywał K. Z. (1) w okresie od 22 września 1986r. do 31 października 2004r., skoro biegły w opinii uzupełniającej go nie wskazał. Po drugie, opinia biegłego, jako nie zawierająca przekonującego i poprawnego uzasadnienia oraz wskazania takiego punktu i załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych, jest nieprzydatna w sprawie.

Potwierdzeniem stanowiska, które płynie pośrednio z opinii biegłego M. A. o braku możliwości zakwalifikowania pracy ubezpieczonego do określonego punktu z załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych, jest opinia kolejnego powołanego w sprawie biegłego ds. BHP A. P.. Wymieniony biegły sądowy wskazał, że praca K. Z. (1) wykonywana w (...) SA od 22 września 1986 r. do 31 października 2004 r. nie może być kwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych, gdyż nie została wymieniona zarówno w załączniku nr 1, jak i w załączniku nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych (opinia biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy A. P. z 6 września 2025r., k. 134-141 a.s.).

Sąd podzielając wnioski płynące ze wskazanej opinii, za konieczne uznał uzupełnienie wywodów biegłego i wskazanie, że punktami, które – z uwagi na specyfikę pracy ubezpieczonego i charakter przedsiębiorstwa, w którym ubezpieczony pracował – najbliższe są pracom K. Z. (1) są punkty 13, 14 i 16 z załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Pierwszy wymienia "prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego". W drugim wskazano z kolei „prace przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego”, trzeci zaś uwzględnia „prace bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną lub cieplną”.

Analizując możliwość zakwalifikowania prac ubezpieczonego do takich, jakie wskazują ww. punkty, pamiętać należy, że ustawa o emeryturach pomostowych nie definiuje pojęć dotyczących określonych rodzajów prac w szczególnym charakterze wymienionych w załączniku nr 2. W orzecznictwie wskazuje się ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2019r., III UK 115/18, LEX nr 2681237 oraz powołane tam orzecznictwo), że wskazówek co do wykładni tych pojęć można szukać w poradniku do ustawy o emeryturach pomostowych zatytułowanym "Zasady kwalifikacji prac w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze" z dnia 10 czerwca 2009r. Wynika z niego, że "Blok energetyczny" inaczej turbogenerator (turbozespół), jest to zespół urządzeń współpracujący z kotłem parowym, stanowiący autonomiczny system energetyczny w elektrowni kondensacyjnej lub elektrociepłowni, wraz z indywidualnymi systemami dostarczania do kotła paliwa i powietrza, odprowadzenia spalin i popiołu oraz wyprowadzenia energii elektrycznej. Natomiast pod pojęciem "prace bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi" należy rozumieć te prace, które są związane ze szczególną odpowiedzialnością i wymagają szczególnej sprawności psychofizycznej, niezbędnej do zapewnienia pełnej kontroli parametrów pracy tych bloków. Dotyczy to pracowników, których zadaniem jest reagowanie na zauważone odchylenia parametrów pracy bloku energetycznego, jeszcze przed zadziałaniem stosowanej automatyki zabezpieczeniowej, tak aby nie dopuścić do wystąpienia poważnej awarii. Pracami takimi są: - ciągły nadzór nad parametrami pracy bloku energetycznego, - bezzwłoczne inicjowanie akcji awaryjnej w razie stwierdzenia przekroczenia wartości granicznych jednego z parametrów, - poszukiwanie i usuwanie przyczyn nieprawidłowości lub wyłączenie bloku, - sprawdzanie poprawności wskazań układów sygnalizacyjnych i pomiarowych.

W orzecznictwie wielokrotnie analizowano również określenie "prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technologicznymi mogącymi stwarzać zagrożenie wystąpienia poważnej awarii przemysłowej ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego" (załącznik nr 2, pkt 13) oraz "prac przy bezpośrednim sterowaniu procesami technicznymi mogącymi spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego" (załącznik nr 2, pkt 14). Poszukując właściwych kierunków interpretacji tych pojęć sądy odwołują się do językowego (słownikowego) rozróżnienia terminów "technika" i "technologia", a w aktach normatywnych z dziedziny szeroko rozumianego prawa ochrony środowiska poszukują źródeł rozróżnienia pojęć "awarii przemysłowej" i "awarii technicznej". W zakresie interpretacji pojęcia "bezpieczeństwa publicznego" istotne są natomiast poglądy doktryny, wyrażone na tle różnych regulacji prawnych. W konkluzji tych rozważań formułowana jest trafna teza, że pojęcia użyte w wykazach prac o szczególnym charakterze powinny być rozumiane tak, iż skutki awarii muszą zagrażać zakłóceniem normalnego toku życia społecznego, zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi albo powodować możliwość powstania takiego zagrożenia z opóźnieniem. Dla oceny skutków zagrożenia ("poważne") należy przyjmować maksymalne możliwości wystąpienia skutków. Chodzi zatem o możliwość powstania awarii technicznej (przemysłowej), która może być ograniczona do jednego urządzenia, ale jej skutki muszą powodować niebezpieczeństwo w większym zakresie niż ograniczone do jednego stanowiska pracy (w literaturze zob. J. Parchomiuk: Problematyka emerytur pomostowych w orzecznictwie sądów administracyjnych, PiZS 2013 nr 2, s. 24; M. Zieleniecki (w:) Emerytury i renty z FUS. Emerytury pomostowe. Okresowe emerytury kapitałowe. Komentarz do trzech ustaw emerytalnych, pod red. K. Antonów, Warszawa 2019).

W formule opisowej przedstawionej pod pozycjami 13 i 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych kluczowe jest ponadto określenie czynności polegającej na "bezpośrednim sterowaniu". W wyroku z dnia 9 maja 2019r., III UK 115/18, Sąd Najwyższy słusznie stwierdził, że przy wykonywaniu tego rodzaju prac (polegających na "bezpośrednim sterowaniu") pracownik musi obsługiwać urządzenia, maszyny lub instalacje i stale kontrolować ich parametry, reagując na wszelkie odchylenia i podejmując działania korygujące, co w założeniu ma doprowadzić do niedopuszczenia do wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego (w większym zakresie niż ograniczone do jednego stanowiska pracy; por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 marca 2021r., III AUa 1049/20, LEX nr 3165844).

Z powyższego jednoznacznie wynika, że prace, które mogą być rozpatrywane jako możliwe do zaliczenia do rodzajów prac ujętych w pkt 13 czy pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, muszą spełniać wymagania związane z bezpośrednim sterowaniem, co w rozumieniu tej ustawy obejmuje prace wykonywane przez osoby wyspecjalizowane w obsłudze urządzeń, maszyn i instalacji, niezbędne do zapewnienia pełnej, kontroli parametrów sterowanych urządzeń. Dotyczy to pracowników, których zadaniem jest reagowanie na odchylenia (poza dopuszczalne granice) parametrów sterowanego procesu/instalacji przed zadziałaniem automatyki zabezpieczeniowej lub podejmowanie działań korygujących tak, aby nie dopuścić do wystąpienia poważnej awarii ze skutkami dla bezpieczeństwa publicznego. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria, do kategorii prac o szczególnym charakterze, określonych w pkt 14 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, można zaliczyć prace na takich stanowiskach jak operator pomp i sprężarek, które mogą spowodować awarię techniczną z poważnymi skutkami dla bezpieczeństwa publicznego.

K. Z. (2) żadnego z analizowanych rodzajów prac nie wykonywał. Do jego zadań nie należało bezpośrednie sterowanie procesami technologicznymi, czy technicznymi ani wykonywanie prac bezpośrednio przy sterowaniu blokami energetycznymi wytwarzającymi energię elektryczną lub cieplną. Prace, które ubezpieczony realizował, pośrednio były związane z wytwarzaniem energii, a to dlatego, że K. Z. (1) obsługiwał w większości takie urządzenia, które służyły do nawęglenia kotłów. Jego zadanie nie wiązało się jednak z reagowaniem na zauważone odchylenia parametrów pracy bloku energetycznego, jeszcze przed zadziałaniem stosowanej automatyki zabezpieczeniowej, tak aby nie dopuścić do wystąpienia poważnej awarii. Ubezpieczony nie wykonywał ciągłego nadzoru nad parametrami pracy bloku energetycznego, jak też nie sprawdzał poprawności wskazań układów sygnalizacyjnych i pomiarowych. Zajmował się obsługą urządzeń służących do załadunku i rozładunku węgla, bywało że był obchodowym, a więc kontrolował teren, czuwał nad taśmociągiem, którym był przekazywany węgiel oraz obsługiwał inne urządzenia służące do nawęglania. Jego praca nie spełniała więc kryteriów, jakie ustawodawca stawia pracom wymienionym w punktach 13, 14 i 16 ustawy o emeryturach pomostowych. Inne zaś punkty tego załącznika, jak i załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych, nie są natomiast adekwatne do pracy wykonywanej przez K. Z. (1) tak z uwagi na jej charakter, jak i podmiot zatrudniający.

Odnosząc się na zakończenie do argumentu ubezpieczonego, odwołującego się do tożsamości prac wykonywanych w latach 1981-1985 i w latach 1986-2004 oraz do uwzględnienia przez pracodawcę, ale i ZUS, pierwszego z okresów, jako takiego, gdy wykonywane prace były pracami o szczególnym charakterze zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych, wskazać należy na kilka kwestii. Po pierwsze, świadectwo pracy w warunkach szczególnych wystawione ubezpieczonemu za okres od 2 grudnia 1981r. do 30 września 1985r. jest dokumentem prywatnym i nie wiąże sądu. Sąd może więc dokonać ustaleń odmiennych niż ten dokument wskazuje. Wobec tego, zakładając że ubezpieczony w okresie tym zajmował się dokładnie tym samym, co w latach 1986-2004, nie ma podstaw do zakwalifikowania wówczas wykonywanych prac jako prac w szczególnym charakterze zgodnie z ustawą o emeryturach pomostowych z tych samych powodów, które sąd przedstawił w odniesieniu do okresu od 22 września 1986r. do 31 października 2004r. Po drugie, (...) sp. z o.o. - następca prawny wydzielonej części zakładu z (...), a więc pracodawcy ubezpieczonego, w piśmie z 13 października 2023r. wskazał, że w jego ocenie stanowiska, jakie ubezpieczony zajmował w okresie od 22 września 1986r. do 31 października 2004r. nie są wymienione w załącznikach nr 1 i nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych (k. 30 a.s.). Stanowisko to odmienne jest więc od tego, jakie wynika ze świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach/o szczególnym charakterze z 11 maja 2023r. i wskazuje na brak jednolitości pracodawców co do kwalifikacji prac ubezpieczonego w różnych okresach, poddając tym samym w wątpliwość, czy faktycznie ubezpieczony wykonywał prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze wymienione w ustawie o emeryturach pomostowych. Po trzecie, organ rentowy w trakcie postępowania sądowego – najpewniej po zapoznaniu się ze stanowiskiem (...) sp. z o.o. – wskazał w załączniku do pisma z 29 listopada 2023r. (k. 48-49 a.s.), że ubezpieczony nie udowodnił żadnego okresu pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze zgodnie z art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych.

Podsumowując, gdyby podzielić argument K. Z. (1), o którym była mowa, to nie ma podstaw, by przyjąć, że okres pracy od 22 września 1986r. do 31 października 2004r. – najistotniejszy, jak chodzi o jego długość, z punktu widzenia możliwości przyznania ubezpieczonemu emerytury pomostowej – ale także okres od 2 grudnia 1981r. do 30 września 1985r. były okresami pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze zgodnie z przepisami ustawy o emeryturach pomostowych.

Wobec powyższego K. Z. (1) nie spełnił wymogu z art. 49 pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowych, tym samym odmowna decyzja ZUS jest prawidłowa, a odwołanie – jako bezzasadne – podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.