Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2026 roku w Warszawie

sprawy F. Z. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w N.

o emeryturę pomostową

na skutek odwołania F. Z. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w N. z dnia 13 maja 2024 roku znak: (...) oraz z dnia 8 lipca 2025 r. znak: (...)

1.  zmienia zaskarżone decyzje w ten sposób, że przyznaje odwołującemu się F. Z. (1) prawo do emerytury pomostowej od 1 lutego 2024 r.,

2.  stwierdza, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

O. K.

UZASADNIENIE

W dniu 3 czerwca 2024 r. F. Z. (1) odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Odział w N. z dnia 13 maja 2024 r. znak: (...), którą organ rentowy odmówił mu prawa do emerytury pomostowej.

Uzasadniając odwołanie wskazał, że pracował w szczególnych warunkach w zakładzie pracy Huta (...) w okresie od 13 września 1982 r. do dnia 12 grudnia 1998 r. Dodał, że świadectwo pracy z dnia 12 grudnia 1998 r. wymienia okresy zatrudnienia i zajmowane przez niego stanowiska służbowe oraz adnotację, że praca była wykonywana w warunkach szczególnych. Odwołujący się zaznaczył, że ww. zakład pracy już nie istnieje, wobec czego nie możliwe jest uzyskanie świadectwa pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Jednocześnie odwołujący się dodał, że jego pracę w szczególnych warunkach mogą poświadczyć osoby, które razem z nim pracowały w Hucie (...) (odwołanie F. Z. (1) od decyzji z dnia 13 maja 2024 r. – k. 3 a.s.).

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w N. wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu stanowiska organ rentowy wskazał, że F. Z. (1) nie udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych ani tego, że po dniu 31 grudnia 2008 r. pracował w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Zdaniem Zakładu odwołujący się nie spełnia przesłanek do emerytury pomostowej z art. 4, jak i art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych. Organ rentowy dodał, że odwołujący się został zgłoszony przez płatnika składek jako pracownik wykonujący pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i nie zostały za niego odprowadzone składki na Fundusz Emerytur Pomostowych. Ponadto organ rentowy wskazał, chociaż świadectwo pracy z dnia 12 grudnia 1998 r. wskazuje na wykonywanie przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych, to w jego treści pracodawca nie określił charakteru wykonywanej pracy w sposób zgodny z wykazem stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (odpowiedź (...) Oddział w N. na odwołanie od decyzji z dnia 13 lipca 2024 r. – k. 4-5 a.s.).

W dniu 16 lipca 2025 r. F. Z. (1) odwołał się od decyzji (...) Oddział w N. z dnia 8 lipca 2025 r., znak (...), którą organ rentowy, pomimo ponownego rozpoznania wniosku o emeryturę pomostową, kolejny raz odmówił wnioskodawcy prawa do świadczenia (odwołanie – k. 2 akt sądowych VII U 1745/25).

W odpowiedzi (...) Oddział w N. wniósł o oddalenie odwołania. Uzasadniając stanowisko Zakład wskazał, że chociaż w toku postępowania sądowego zainicjowanego odwołaniem od decyzji z dnia 13 lipca 2024 r., uznał, że praca odwołującego się w Hucie (...) stanowiła pracę w warunkach szczególnych, to nie przyznał wnioskodawcy emerytury pomostowej, wobec niespełnienia przez niego przesłanki z art. 4 pkt. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, tj. wobec tego, że po 31 grudnia 2008 r. odwołujący się nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych (odpowiedź (...) Oddział w N. na odwołanie od decyzji z dnia 8 lipca 2025 r. – k. 9 – 10 akt VII U 1745/25.).

Zarządzeniem z dnia 16 października 2025 r. Sąd na podstawie art. 219 k.p.c. połączył celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawę o sygn. VII U 1745/25 z odwołania F. Z. (1) od decyzji z dnia 8 lipca 2025 r. ze sprawą o sygn. VII U 1072/24 z odwołania od decyzji z dnia 13 lipca 2024 r. (zarządzenie – k. 13 akt VII U 1745/25).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

F. Z. (1) urodził się (...)

W okresie od dnia 13 września 1982 r. do dnia 12 grudnia 1998 r. zatrudniony był w Hucie (...), tj. przez okres 16 lat i 3 miesięcy, w tym 125 dni okresów nieskładkowych (świadectwo pracy – k. 4 a.r., akta osobowe – k. 22 a.s., opinia biegłego sądowego z zakresu BHP H. P. – k. 35-41 a.s.).

W ww. zakładzie pracy F. Z. (1) od początku zatrudniania, tj. od 13 maja 1982 r. pracował jako hutnik formowania wyrobów szklanych – ręcznie. Na tym stanowisku pracował do 4 maja 1983 r., czyli przez okres 7 miesięcy i 22 dni (akta osobowe – k. 21, opinia biegłego sądowego z zakresu BHP H. P. – k. 35-41 a.s.).

Następnie, w okresie od dnia 5 maja 1983 r. do 4 kwietnia 1985 r. odbywał zasadniczą służbę wojskową. Po jej zakończeniu, wrócił do pracy w Hucie (...), gdzie od 2 maja 1985 r. ponownie został zatrudniony jako hutnik formowania wyrobów szklanych – ręcznie. Po powrocie z wojska na ww. stanowisku F. Z. (1) pracował do 30 września 1995 r., tj. przez okres 10 lat, 4 miesięcy i 29 dni (akta osobowe – k. 45, opinia biegłego sądowego z zakresu BHP H. P. – k. 35-41 a.s.).

W tym okresie, przez 5 miesięcy F. Z. (1) przebywał na urlopie bezpłatnym, który trwał od 4 marca 1993 r. do 3 sierpnia 1993 r. (k. 85-87 akt osobowych, opinia biegłego sądowego z zakresu BHP H. P. – k. 35-41 a.s.).

Od 1 października 1995 r. do 8 stycznia 1996 r., przez okres 3 miesięcy i 8 dni, F. Z. (1) w Hucie (...) pracował na stanowisku „zestawiacz surowców” (akta osobowe – k. 55, k. 91-93), a następnie od 9 stycznia 1996 r. do 12 grudnia 1998 r. ponownie jako hutnik formowania wyrobów szklanych – ręcznie, czyli przez okres 2 lat, 11 miesięcy i 4 dni (akta osobowe – k. 23, opinia biegłego sądowego z zakresu BHP H. P. – k. 35-41 a.s.).

W Hucie (...) topiono różne rodzaje szkła, robiono tam szkło na potrzeby domowe, m.in. na termosy, szklanki, dzbanki, salaterki, ale również na potrzeby laboratoryjne: menzurki i inne, wężownice. Huta pracował w ruchu ciągłym, produkcja odbywała się także w święta i weekendy (zeznania P. R. – k 28 a.s., zeznania U. O. – k. 26 – 28 a.s., zeznania F. Z. (1) – k. 28 – 30 a.s.).

Na stanowisku „zestawiacza surowców”, praca F. Z. (1) polegała na mieszaniu składników. Trzeba je było zważyć w odpowiednich proporcjach, następnie wsypać do mieszalnika. Ta praca nie odbywała się przy wysokiej temperaturze, mieszaniu składników towarzyszył natomiast nieprzyjemny zapach, dlatego trzeba było pracować w masce (zeznania P. R. – k 28 a.s., zeznania U. O. – k. 26-28 a.s., zeznania F. Z. (1) – k. 28-30 a.s.).

Jako „hutnik formowania wyrobów szklanych – ręcznie” F. Z. (1) pracował przy produkcji termosów. Czas pracy, z uwagi na wysoką temperaturę, wynosił 6 godzin, a praca odbywała się na cztery zmiany. Ubiór służbowy stanowiły okulary, koszula flanelowa, spodnie drelichowe. Nie używało się rękawic, ponieważ praca wymagała precyzji. Praca odbywała się w pięcioosobowych zespołach. W zespole były funkcje nazwane: bańkarz, dmuchacz, lejkarz, rozwiertacz i kapilarka. F. Z. (1) jako hutnik, w zależności od potrzeb zespołu wykonywać mógł każdą z ww. funkcji oprócz kapilarki, najczęściej pracował jako lejkarz. Czyli odbierał termos w kleszcze i przy palniku musiał podgrzewać tak, żeby na szkło, inna osoba z góry, nalała kolejną warstwę szkła. Szkło na termosy było topione w temperaturze między 1200 a 1300 stopni P.. Szkło wybierało się z pieca przez otwór z odległości około 1 metra, robił to bańkarz, który następnie poprzez wydmuchiwanie musiał ukształtować z roztopionego szła bańkę. Następnie dmuchacz, podmuchiwał na nią tak, by ukształtować kształt wkładu do termosu. Termos wkładało się w kleszcze, podgrzewało na palniku, na to się nalewało szkło, trzeba było utrzymać szkło, żeby nie poleciało do dołu, tym zajmował się lejkarz. Przekazywał to dalej następnej osobie, która robiła zewnętrzne ścianki rozwiertakiem i podawała produkt do kapilarki. Kolejna osoba przyczepiała rurkę do termosu. Całość kładło się na taśmę i przekazywano dalej do pieca, żeby termos odprężyć (zeznania P. R. – k 28 a.s., zeznania U. O. – k. 26-28 a.s., zeznania F. Z. (1) – k. 28-30 a.s.).

W dniu 5 lutego 2024 r. F. Z. (1) złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w N. wniosek o emeryturę pomostową (bezsporne).

W dniu 13 maja 2024 r. ZUS (...) Oddział w N. wydał decyzję znak: (...), którą odmówił wnioskodawcy prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał, że odmawia przyznania emerytury, ponieważ F. Z. (1) nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat i po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywał prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Zakład wskazał, że do stażu pracy w warunkach szczególnych nie uwzględnił okresów od 13 września 1982 r. do 4 kwietnia 1985 r. oraz od 2 maja 1985 r. do 12 grudnia 1998 r., ponieważ pracodawca w świadectwie pracy z 12 grudnia 1998 r. nie określił charakteru wykonywanej pracy, ściśle według wykazu, działu i pozycji stanowiącej załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. oraz nie podał stanowisk pracy zgodnie z wykazem, działem, pozycją i punktem zarządzenia resortowego ministra, pod którego podlega zakład pracy, a z dodatkowych dokumentów, nie można określić charakteru wykonywanej pracy (decyzja z 13 maja 2024 r., znak: (...) – k. 18 akt ZUS).

W toku postępowania sądowego Sąd pozyskał akta osobowe F. Z. (1) i postanowieniem z dnia 26 marca 2025 r. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy celem ustalenia, czy praca wykonywana przez odwołującego F. Z. (2) w okresie od 13 września 1982 r. do 12 grudnia 1998 r. w Hucie (...) stanowiła pracę w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze na podstawie art. 49 pkt 3) ustawy o emeryturach pomostowych (postanowienie Sądu z dnia 26 marca 2025 r. – k. 31 a.s.)

W opinii z dnia 22 kwietnia 2025 r. biegły sądowy z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy H. P. stwierdził, że praca, którą F. Z. (1) wykonywał będąc zatrudnionym na stanowisku hutnika formowania wyrobów szklanych – ręcznie przez okres 13 lat 6 miesięcy i 25 dni, kwalifikowana może być jako praca w warunkach szczególnych zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, tj. w Wykazie A, Dział IV poz. 42, gdzie sklasyfikowano jako pracę w warunkach szczególnych „ręczne formowanie wyrobów szklanych”. Odnosząc się do oceny charakteru pracy F. Z. (1), którą wykonywał na stanowisku „zestawiacz surowców” przez 3 miesiące i 8 dni, biegły wskazał, że nie jest to praca wykonywana w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania ww. rozporządzenia.

Jednocześnie biegły stwierdził, że pracę na obu ww. stanowiskach pracy należy kwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych zgodnie z załącznikiem nr 1 poz. 8 do ustawy o emeryturach pomostowych. Biegły podsumował, że F. Z. (1) wykonywał pracę w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M., w wymiarze 13 lat, 6 miesięcy i 25 i pracę w warunkach szczególnych w oparciu o Załącznik nr 1 ustawy o emeryturach pomostowych, w wymiarze 13 lat, 10 miesięcy i 3 dni (opinia biegłego sądowego z zakresu BHP H. P. – k. 35-41 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w N. – po uzyskaniu w toku postępowania sądowego nowych dowodów, tj. opinii biegłego sądowego H. P. i akt osobowych odwołującego się F. Z. (1) – w dniu 8 lipca 2025 r. wydał decyzję znak (...), którą po ponownym rozpatrzeniu wniosku odwołującego się z dnia 5 lutego 2024 r. odmówił prawa do emerytury pomostowej. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że przyjął, iż okres pracy ubezpieczonego w warunkach szczególnych wynosi 15 lat, 6 miesięcy i 11 dni, ale pomimo tego prawa do emerytury pomostowej odmówił na podstawie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, ponieważ po dniu 31 grudnia 2008 r. F. Z. (1) nie wykonywał pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy i nie został zgłoszony do ZUS, jako pracownik zatrudniony w warunkach szczególnych. Ponadto Zakład wskazał, że prawa do przyznania emerytury pomostowej odmówił także na podstawie art. 49 ww. ustawy, ponieważ na dzień 1 stycznia 2009 r. F. Z. (1) nie udowodnił okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ww. ustawy, tj. pracy wymienionej w załączniku 1 lub 2 do ustawy pomostowej, wynoszącej co najmniej 15 lat (decyzja z 8 lipca 2025 r., znak (...) – nienumerowana karta akt ZUS).

W dniu 16 lipca 2025 r. F. Z. (1) wniósł odwołanie także od drugiej, ww. decyzji organu rentowego (odwołanie od decyzji z dnia 8 lipca 2025 r. – k. 2 akt VII U 1745/25).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o zgromadzone dowody z dokumentów, tj. dokumentację obrazującą przebieg postępowania przed organem rentowym i dokumenty wchodzące w skład akt osobowych F. Z. (1), które uzupełniły materiał dowodowy w toku postępowania sądowego. Dokumenty te pozwoliły na ustalenie okresów zatrudnienia ubezpieczonego i zajmowanych przez niego w spornym okresie stanowisk służbowych. Obiektywny charakter tych dokumentów nie budził wątpliwości Sądu co do ich wiarygodności, dlatego Sąd oparł się na nich czyniąc ustalenia w zakresie faktów sprawy.

Sąd oparł się także na zeznaniach świadków P. R. i U. O., którzy znali F. Z. (1) z okresu jego pracy w Hucie (...), ponieważ również pracowali w tym zakładzie pracy i tak jak odwołujący się, zajmowali stanowisko hutnika wyrobów szklanych. Z tego powodu mieli wiedzę o czynnościach służbowych, jakie wiązały się ze stanowiskiem hutnika u ww. pracodawcy, a ponadto mieli styczność z odwołującym się, gdy wykonywał swoje czynności służbowe, dlatego też potrafili je scharakteryzować.

Zeznania odwołującego się F. Z. (1) na okoliczność charakteru pracy w spornym okresie, również ocenił Sąd jako wiarygodne i uczynił z nich podstawę ustaleń faktycznych. Zeznania odwołującego się korelowały z zeznaniami świadków i znalazły potwierdzenie w tym, co wynika z akt osobowych.

Podstawą ustaleń faktycznych była także opinia biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy – H. P., którą Sąd uznał za przydatną do rozstrzygnięcia sprawy, albowiem dającą rzetelną odpowiedź na stawiane przez nią pytania, zawierającą zrozumiałą i argumentację oraz spójne z nią wnioski.

Tak zebrany materiał dowodowy Sąd uznał za wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie, zaś strony postępowania nie wnosiły o jego uzupełnienie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych ( tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1696) określa w art. 4 i art. 49 warunki nabycia prawa do emerytury pomostowej. W myśl pierwszego z nich, według brzmienia obowiązującego w dacie wydania zaskarżonych decyzji, prawo do emerytury pomostowej, z uwzględnieniem art. 5-12, przysługuje pracownikowi, który spełnia łącznie następujące warunki:

1.  urodził się po dniu (...),

2.  ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat,

3.  osiągnął wiek wynoszący dla mężczyzn co najmniej 60 lat,

4.  ma okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący dla mężczyzn co najmniej 25 lat,

5.  po dniu 3 1 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub pracę o szczególnym charakterze, w rozumieniu art.3 ust. 1 i 3 niniejszej ustawy.

Z kolei art. 49 ww. ustawy określa, że prawo do emerytury pomostowej przysługuje również osobie, która:

1.  po dniu 31 grudnia 2008 r. nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3;

2.  spełnia warunki określone w art. 4 pkt 1-5 i art. 5-12;

3.  w dniu wejścia w życie ustawy miała wymagany w przepisach, o których mowa w pkt 2, okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3.

Przesłanki wymienione w przepisach art. 4 i art. 49 ustawy pomostowej, bez względu na to, na podstawie którego z przepisów rozważana jest możliwość przyznania prawa do emerytury pomostowej, muszą być spełnione łącznie. Oznacza to, że niespełnienie choćby jednego z tych warunków powoduje niemożność nabycia uprawnień emerytalnych, na co zwrócił uwagę m.in. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z 26 kwietnia 2012 r. ( sygn. akt III AUa 252/12) oraz Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 18 lipca 2013 r. ( sygn. akt III AUa 1664/12).

Spór zawisły na gruncie przedmiotowej sprawy dotyczył tego czy pracę F. Z. (1), którą świadczył w Hucie (...) należy kwalifikować jako pracę w warunkach szczególnych. Organ rentowy odmówił odwołującemu się takiej kwalifikacji jego pracy u ww. pracodawcy, powołując się na brak w świadectwie pracy wystawionym przez Hutę (...) określenia charakteru wykonywanej pracy w sposób zgodny z wykazem stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze rzeczywiście powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy ( wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00). Jednakże, świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest jednak dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowi dowodu tego, co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej, ani inne organy państwowe (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13). Oznacza to, że na etapie postępowania sądowego Sąd samodzielnie, niezależnie od oceny pracodawcy zaprezentowanej w dokumencie świadectwa pracy czy także w ogóle w przypadku braku dokumentu świadectwa pracy w warunkach szczególnych, ocenia to czy praca w spornym okresie może być kwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych.

W przedmiotowej sprawie oparcie się na tylko na dokumencie świadectwa pracy, jaki za sporny okres wystawiła Huta (...) nie dawało podstaw do przyjęcia, że F. Z. (1) wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Niewystarczający charakteru dokumentu świadectwa pracy wystawionego przez pracodawcę nie oznacza jednak, że nie było możliwości, by ustaleń zgodnych ze stanowiskiem ubezpieczonego, dokonać w oparciu o inne dowody. Sąd każdorazowo bada bowiem, jakie prace wykonywał wnioskodawca oraz jak należy je kwalifikować. Jest to możliwie, gdyż w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do wcześniejszej emerytury czy rekompensaty, dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego . W postępowaniu sądowym nie ma bowiem takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przez Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody.

Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, Sąd – ustalając, czy F. Z. (1) od dnia 13 września 1982 r. do dnia 12 grudnia 1998 r. pracując w Hucie (...), wykonywał prace w warunkach szczególnych – zgromadził akta osobowe odwołującego się, przesłuchał zawnioskowanych przez niego świadków oraz samego odwołującego i dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.

Postępowanie dowodowe pozwoliło na ustalenie, że w spornym okresie zatrudnienia F. Z. (1) wykonywał pracę w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych pracując jako hutnik formowania wyrobów szklanych – ręcznie i jako zestawiacz surowców, tj. łącznie przez okres 13 lat, 10 miesięcy i 3 dni. Czynności wykonywane na obu ww. stanowiskach służbowych – w oparciu o opinię biegłego – Sąd uznał, za sklasyfikowane jako praca w warunkach szczególnych w Załączniku nr 1 do ww. ustawy pod poz. 8, tj. „prace przy ręcznym zestawianiu surowców lub ręcznym formowaniu wyrobów szklanych w hutnictwie”.

Nie można tracić z pola widzenia, że w toku zatrudnienia w Hucie (...) odbył służbę wojskową. Jest to istotne, ponieważ w przypadku odwołującego się, od możliwości uwzględnienia do stażu pracy w warunkach szczególnych okresu odbywania służby wojskowej, zależy spełnienie warunku 15 lat stażu pracy w warunkach szczególnych dla potrzeb ustalenia prawa do emerytury pomostowej. O tym czy okres służby wojskowej może zostać do stażu tego doliczony, wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 1 kwietnia 2024 r. w sprawie (...) 23/23. Sąd Najwyższy wskazał, że zasadnicza służba wojskowa podlega zaliczeniu do okresu pracy w szczególnych warunkach na podstawie art. 120 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej do okresu pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych i załącznika nr 1 pkt 38. Sąd Najwyższy wskazał ponadto, że okres zasadniczej służby wojskowej zalicza się do okresu zatrudnienia na podstawie przepisów obowiązujących w dacie podjęcia zatrudnienia po zakończeniu służby wojskowej. Wówczas okres służby wojskowej jest okresem zaliczanym do stażu w tym momencie i z nim "ciągniony". Sąd Najwyższy wskazał, że art. 108 ust. 1, art. 120 ust. 1, art. 125 ust. 1 i ponownie art. 120 ust. 1 ustawy o obowiązku obrony ojczyzny, stanowiły, że pracownikowi, który w ciągu 30 dni od zwolnienia z zasadniczej lub okresowej służby wojskowej podjął pracę w zakładzie pracy (u pracodawcy), w którym był zatrudniony w dniu powołania do tej służby, czas odbywania służby wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy (u pracodawcy), w zakresie wszystkich uprawnień wynikających ze stosunku pracy. Okres służby wojskowej traktuje się tak samo jak wykonywanie w tym czasie pracy przez pracownika. Jest to czytelna i językowo jednoznaczna zasada odnosząca się do szczególnych przepisów prawa pracy i zabezpieczenia społecznego. Zasadnicza służba wojskowa była przymusowym okresem przerwy w zatrudnieniu i dlatego powrót do szczególnego zatrudnienia lub podjęcie po służbie takiego zatrudnienia w określonym terminie nakazuje zrównywanie okresu służby z okresem pracy w szczególnych warunkach, dających uprawnienia emerytalne wynikające z takiego zatrudnienia, jako okres związany (ciągniony) z tą pracą również na gruncie szczególnej ustawy o emeryturach pomostowych (wyrok Sąd Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2024 r., II USKP 23/23, Lex nr (...) ). Pogląd wyrażony przez Sąd Najżywszy w przywołanym wyroku nie jest odosobniony. W tym samym tonie Sąd Najwyższy wypowiadał się już wcześniej, m in. w wyrokach z 6 kwietnia 2006 r., III UK 5/06; z 22 sierpnia 2019 r., I UK 144/18. W przywołanych orzeczeniach również było akcentowane to, że okres czynnej służby wojskowej jest składkowym okresem ubezpieczenia dla każdego ubezpieczonego, który odbył taką służbę. Z tej przyczyny okres obowiązkowej zasadniczej służby wojskowej odbytej podczas zatrudnienia w szczególnych warunkach podlega zaliczeniu do stażu pracy wymaganego do nabycia emerytury w niższym wieku emerytalnym z uwzględnieniem przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony, które obowiązywały w okresie takiej służby, po której pracownik powrócił do wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, choćby utraciły moc lub nie obowiązywały akty wykonawcze potwierdzające przysługujące ubezpieczonemu ustawowe prawo podmiotowe.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, że w przypadku F. Z. (1) służba wojskowa była obowiązkowa i odbywał ją w czasie wykonywania zatrudnienia w warunkach szczególnych. Gdyby nie ta przymusowa służba wojskowa, to ubezpieczony wykonywałby pracę uprawniającą do emerytury pomostowej. Z uwagi na powyższe i uwzględniając, że ubezpieczony spełnił warunek powrotu do dotychczasowego zatrudnienia w ciągu 30 dni od zakończenia służby, to okres odbywania przez niego służby wojskowej podlega zaliczeniu do pracowniczego zatrudnienia. W konsekwencji– biorąc pod uwagę, że okres służby wojskowej F. Z. (1) trwał 1 rok i 11 miesięcy – od 5 maja 1983 r. do 4 kwietnia 1985 r., a po jej zakończeniu odwołujący się wrócił do pracy w Hucie (...), od 2 maja 1985 r., gdzie ponownie został zatrudniony jako hutnik formowania wyrobów szklanych – okres służby podlega doliczeniu do okresu pracy na stanowisku hutnika i zestawiacza, daje łączny okres pracy F. Z. (1) w warunkach szczególnych w wymiarze 15 lat, 9 miesięcy i 3 dni.

Mając na uwadze powyższe ustalenia i rozważając w pierwszej kolejności, możliwość przyznania F. Z. (1) prawa do emerytury pomostowej na podstawie art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych. Sąd analizował czy ubezpieczony po 31 grudnia 2008 r., wykonywał pracę w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach pomostowych – ponieważ jest to jedna z przesłanek, która musi wystąpić łącznie z innymi określonymi w tym przepisie warunkami nabycia prawa do spornego świadczenia. Organ rentowy prezentował stanowisko, że taka praca po 31 grudnia 2008 r. nie była przez F. Z. (1) wykonywana, a okoliczność ta nie była przez ubezpieczonego negowana. Także materiał dowodowy nie daje podstaw, do przyjęcia, że w okresie po wskazanej dacie odwołujący się wykonywał pracę w warunkach szczególnych. Powyższe oznacza, że F. Z. (1) nie mógł uzyskać prawa do emerytury pomostowej w oparciu o art. 4 ww. ustawy.

Wobec tego należało rozważyć możliwość przyznania ubezpieczonemu prawa do ww. świadczenia na podstawie art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych.

Wskazany przepis w miejsce warunku z art. 4 pkt 6, wprowadza wymaganie, aby zainteresowany spełniał w dniu wejścia w życie ustawy warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że art. 49 ustawy pomostowej zmienia wymagania konieczne do uzyskania emerytury dla osób niespełniających warunku z art. 4 pkt 6 tej ustawy, zwalniając je wprawdzie z konieczności wykonywania po dniu 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 tej ustawy, jednakże wprowadzając równocześnie w to miejsce wymaganie, aby ubiegający się o to świadczenie pracownik spełniał w dniu wejścia w życie ustawy (1 stycznia 2009 r.) warunek posiadania co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy. Warunek ten został jasno wyrażony ( art. 49 pkt 3 ustawy) i jest zgodny z jej celem.

W świetle tego przepisu nie ma podstaw prawnych do przyznania emerytury pomostowej ubezpieczonemu, którego dotychczasowy okres pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze nie może być kwalifikowany jako okres pracy w warunkach szczególnych lub pracy o szczególnym charakterze w rozumieniu dziś obowiązujących przepisów (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 marca 2012 r., II UK 164/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 62; z dnia 4 września 2012 r., I UK 164/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 185; z dnia 22 lipca 2013 r., III UK 106/12, LEX nr 1555688; z dnia 4 grudnia 2013 r., II UK 159/13, LEX nr 1405231; z dnia 25 października 2016 r., II UK 373/15, LEX nr 217708; postanowienie Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2023 r., III USK 267/22). Podobne stanowisko w kwestii wykładni art. 49 zostało zaprezentowane w doktrynie prawa (zob. M. Zieleniecki: Emerytura pomostowa w nowym systemie emerytalnym, Gdańsk 2011, LEX).

Ustawa o emeryturach pomostowych zawiera autonomiczną (w stosunku do ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r., Nr 8, poz. 43) definicję prac wykonywanych odpowiednio w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze. Innymi słowy zakwalifikowanie danej pracy jako pracy w warunkach szczególnych w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze nie jest równoznaczne z uznaniem tej pracy jako wykonywanej w warunkach szczególnych w rozumieniu art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych.

Prace w szczególnych warunkach – zgodnie z treścią art. 3 ust 1 ustawy o emeryturach pomostowych – to prace związane z czynnikami ryzyka wymienionymi w art. 3 ust 2 ustawy, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które pomimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku. Wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei prace o szczególnym charakterze – zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych – to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Zacytowana definicja ma charakter węższy niż definicja z art. 32 i 33 ustawy z dnia 13 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis art. 32 ust. 2 ustawy emerytalnej stanowi, że za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Kwalifikowanie pracy jako pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze dokonuje się w tym wypadku w aspekcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Natomiast ustawa o emeryturach pomostowych zawiera własne wykazy prac, które wedle tej ustawy są pracami uznawanymi za prace w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze.

W związku z powyższym, aby F. Z. (1) mógł uzyskać emeryturę pomostową na podstawie art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych, to prace jakie wykonywał w spornym okresie, w Hucie (...) musiałyby być pracami w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, wymienionymi w załączniku nr 1 lub w załączniku nr 2 do ustawy emeryturach pomostowych. Dla dokonania oceny, czy tak było w przypadku pracy w Hucie (...) Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego i w oparciu o nią ustalił, że taka okoliczność w realiach sprawy zachodzi. Praca F. Z. (1) wymieniona jest w załączniku nr 1 poz. 8 do ww. ustawy. Praca ta, wraz z doliczonym okresem służby wojskowej – wyniosła łącznie ponad 15 lat, zatem okres wystarczający dla przyznania odwołującemu się prawa do emerytury na podstawie art. 49 ustawy o emeryturach pomostowych. Spełnienie przez odwołującego się pozostałych przesłanek z powołanego przepisu nie było sporne.

W konsekwencji, odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w N. z dnia 13 maja 2024 roku znak: (...) oraz z dnia 8 lipca 2025 r. znak: (...), którymi F. Z. (1) odmówiono prawa do emerytury pomostowej podlegało uwzględnieniu, o czym Sąd orzekł w punkcie 1 sentencji wyroku, dokonując na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmiany zaskarżonej decyzji w ten sposób, że od 1 lutego 2024 r. przyznał odwołującemu się prawo do emerytury pomostowej.

Jednocześnie, uwzględniając fakt, że dopiero w toku postępowania sądowego możliwe było ostateczne ustalenie charakteru pracy F. Z. (1) w Hucie (...), Sąd uznał, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji, o czym orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku.

O. K.