Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 czerwca 2025 r. w Warszawie

sprawy M. Ż.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy

na skutek odwołania M. Ż.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 30 września 2022 roku, znak: (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 30 września 2022 roku, znak: (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującej M. Ż. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 1 lipca 2022 r. do 11 października 2023 r.,

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz odwołującej M. Ż. kwotę 360,00 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

UZASADNIENIE

M. Ż. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika 22 listopada 2022 r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 30 września 2022 r. znak: (...) i wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie jej renty z tytułu częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy od 1 lipca 2022 r. na stałe. Odwołująca wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach sprawy oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych lekarzy nefrologa oraz specjalisty medycyny pracy na wskazane w odwołaniu okoliczności. W uzasadnieniu odwołująca wskazała, że od 1994 r. ma stwierdzoną dziedziczną torbielowość nerek, a od 1996 r. jest pod opieką poradni nefrologicznej. Od 2013 r. odwołująca cierpi na niewydolność nerek i od tego czasu stan jej zdrowia stopniowo ulega znacznemu pogorszeniu. Odwołująca podkreśliła, że choroba utrudnia jej codzienne funkcjonowanie, praca sprawia jej trudności, nie może zbyt długo siedzieć ani nic dźwigać. Równocześnie odwołująca cierpi na szereg chorób współistniejących, które dodatkowo wpływają negatywnie na jej codzienne funkcjonowanie. Mając powyższe okoliczności na względzie ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Do odwołania załączono szereg dokumentacji medycznej mającej potwierdzić stan zdrowia M. Ż. (odwołanie z dnia 15 listopada 2022 r. k. 3-61 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie organ rentowy powołał się na treść art. 57 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazując na przesłanki konieczne do spełnienia celem uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Organ rentowy wskazał, że ubezpieczona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 sierpnia 2022 r. została uznana za trwale częściowo niezdolną do pracy, przy czym, niezdolność ta powstała 3 czerwca 2014 r. Organ rentowy wskazał, że mając powyższe na względzie odwołująca nie spełnia warunku wskazanego w art. 57 ust 1 pkt 3 ustawy. Odwołująca w dniu 23 maja 2005 r. zakończyła okres, o którym mowa w art. 7 pkt 5 lit. a ustawy, a niezdolność do pracy powstała 3 czerwca 2014 r. Równocześnie ww. nie spełnia warunków, o których mowa w art. 57 ust. 2 ustawy, ponieważ nie jest całkowicie niezdolna do pracy, a ponadto nie wykazała co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Wobec tego zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ww. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Niezależnie jednak od powyższego rozstrzygnięcia merytorycznego, organ rentowy wskazał, że z uwagi na nieskorzystanie przez ww. z przysługującego prawa do wniesienia sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika, charakter sprawy i treść odwołania - zastosowanie znajdzie art. 477 ⁹§ 3 ¹ kodeksu postępowania cywilnego. Organ rentowy zauważył, że odwołująca nie złożyła sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS do komisji lekarskiej ZUS, które to uprawnienie przewiduje art. 14 ust. 2a ustawy z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Fakt doręczenia orzeczenia lekarza orzecznika ZUS w dniu 2 września 2022 r. poświadcza potwierdzenie odbioru (odpowiedź na odwołanie z dnia 13 stycznia 2023 r. k. 62-63 a.s.).

Postanowieniem z dnia 10 lutego 2023 r. Sąd odrzucił odwołanie na podstawie art. 477 ⁹ § 3 ¹ k.p.c. wskazując, że odwołująca nie wniosła sprzeciwu od orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS (postanowienie z dnia 10 lutego 2023 r. k. 71 wraz z uzasadnieniem k. 72-73 a.s.). Na skutek wniesionego przez odwołującą zażalenia postanowienie o odrzuceniu odwołania zostało uchylone i sprawa podlegała merytorycznemu rozpoznaniu przez tutejszy Sąd (zażalenie z dnia 21 marca 2023 r. k. 76 a.s., postanowienie z dnia 4 sierpnia 2023 r. k. 101 a.s.).

Organ rentowy pismem procesowym z dnia 28 września 2023 r. wskazał, że w toku postępowania sądowego złożony został wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, co też się stało. Orzeczeniem z dnia 4 lipca 2023 r. komisja lekarska ZUS ustaliła, że odwołująca nie jest całkowicie niezdolna do pracy – podtrzymane zostało stanowisko, że ubezpieczona jest częściowo niezdolna od pracy od 3 czerwca 2014 r. Na podstawie tego orzeczenia organ rentowy decyzją z dnia 20 lipca 2023 r. odmówił ubezpieczonej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. ZUS podkreślił, że aktualne pozostają argumenty, które organ rentowy przytoczył uzasadniając wniosek o oddalenie odwołania od decyzji z dnia 30 września 2022 r. wskazując, że różnica w tych decyzjach polega na tym, że decyzja z dnia 3 lipca 2023 r. została wydana na skutek orzeczenia komisji lekarskiej ZUS. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, także w przypadku jego rozszerzenia na decyzję z dnia 20 lipca 2023 r. (pismo procesowe organu rentowego z 28 września 2023 r. k. 110-111 a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

J. Ż. ur. (...) ma wykształcenie zawodowe. W przeszłości pracowała jako sprzedawca/ekspedientka w sklepie detalicznym, specjalista ds. przesyłek pocztowych, bufetowa, dyspozytor, telemarketer, pracownik administracyjny. Od 2016 r. pracuje w wymiarze ½ etatu na stanowisku pracownika biurowego. Ubezpieczona choruje na przewlekłą niewydolność nerek w przebiegu zwyrodnienia wielotorbielowatego typu dorosłego, nadciśnienie tętnicze wtórne do patologii nerek, dychawicę oskrzelową, chorobę wrzodową żołądka, refluks żołądkowo – przełykowy, hiperprolaktynemię, zwyrodnienie wielotorbielowate wątroby. Odwołująca pozostaje pod opieką Poradni Nefrologicznej Uniwersyteckiego Centrum (...) w W.. Choroba nerek na jaką odwołująca choruje jest dziedziczna i została u niej zdiagnozowaną w 1994 r., od 1996 r. jest pod opieką poradni nefrologicznej. Odwołująca w związku ze swoimi schorzeniami była wielokrotnie hospitalizowana. Choroba odwołującej wpływa na jej codzienne funkcjonowanie – J. Ż. szybko się męczy, miewa bóle kręgosłupa, cierpi na obrzęki kończyn. W związku z pogarszającym się stanem zdrowia odwołująca nie jest w stanie pracować. Leczenie ma charakter objawowy i brak jest rokowania na powrót ubezpieczonej do zdrowia bądź poprawę jej stanu zdrowia. Odwołująca wymaga oszczędnego trybu życia, aby spowolnić postęp choroby (dokumentacja medyczna znajdująca się w aktach rentowych ubezpieczonej, opinie biegłych sporządzone w sprawie k. 203-208 a.s., k. 216-220 a.s., k. 255 a.s.).

Ubezpieczona 26 lipca 2022 r. złożyła wniosek o rentę z tytułu niezdolności do pracy. W toku postępowania została skierowana na badanie przez lekarza orzecznika ZUS, który w orzeczeniu z dnia 29 sierpnia 2022 r. stwierdził, że jest ona trwale częściowo niezdolna do pracy, a jako datę powstania częściowej niezdolności wskazał 3 czerwca 2014 r. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że naruszenie sprawności organizmu ubezpieczonej powoduje częściową niezdolność do pracy, a ze względu na charakter, zaawansowanie procesu chorobowego i niepomyślne rokowanie co do zdecydowanej poprawy orzeczono częściową niezdolność do pracy na trwałe przyjmując za datę powstania niezdolności datę 3 czerwca 2014 r. zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami orzeczniczymi (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 29 sierpnia 2022 r. k. 33 a.r.). Organ rentowy decyzją z dnia 30 września 2022 r. odmówił przyznania ubezpieczonej prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy wskazując, że częściowa niezdolność do pracy ustalona przez lekarza orzecznika ZUS nie powstała w okresie składkowym i nieskładkowym albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Organ rentowy wskazał, że odwołująca podlegała ubezpieczeniu społecznemu do 7 marca 2001 r., a częściowa niezdolność do pracy powstała 3 czerwca 2014 r. tj. później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tego okresu (decyzja z dnia 30 września 2022 r. k .41 a.r.)

Od powyższej decyzji organu rentowego, ubezpieczona złożyła odwołanie do tutejszego sądu, inicjując tym samym niniejsze postępowanie (odwołanie z dnia 15 listopada 2022 r. k. 3-61 a.s.).

W toku postępowania sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych lekarzy specjalistów: nefrologa oraz specjalisty medycyny pracy na okoliczność ustalenia czy ubezpieczona jest zdolna czy też całkowicie lub częściowo niezdolna do pracy zarobkowej, ze szczególnym wskazaniem daty powstania tej niezdolności, a także czy jest to niezdolność trwała czy okresowa, a jeśli okresowa to na jaki okres, czy nastąpiła zmiana stanu zdrowia odwołującej w okresie zatrudnienia po 1 sierpnia 2016 r., a jeśli tak na czym polegała i w szczególności czy skutkowała zmianą stopnia niezdolności do pracy (postanowienie z dnia 5 marca 2024 r., k. 139 a.s.).

W piśmie procesowym z dnia 15 kwietnia 2024 r. organ rentowy poinformował, że decyzją z dnia 26 marca 2024 r. znak (...) przyznał ubezpieczonej rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 27 stycznia 2024 r. Równocześnie organ rentowy zwrócił uwagę, że od 12 stycznia 2023 r. do 25 października 2023 r. ubezpieczonej przysługiwało wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, a od 26 października 2023 r. do 8 listopada 2023 r. i od 7 grudnia 2024 r. do 26 stycznia 2024 r. zasiłek chorobowy (pismo procesowe z dnia 15 kwietnia 2024 r. k. 154-156 a.s.).

W opinii z dnia 26 czerwca 2024 r. biegły sądowy z zakresu nefrologii J. B. wskazał, że z nefrologicznego punktu widzenia J. Ż. jest obecnie całkowicie niezdolna do pracy, całkowita niezdolność do pracy jest okresowa, do (ewentualnie) dnia 26 czerwca 2026 r. Biegły podkreślił, że w okresie zatrudnienia po 1 sierpnia 2016 r., nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia ubezpieczonej. Biegły zaznaczył, że ubezpieczona znajduje się obecnie w zaawansowanym pod względem ubytku funkcji filtracyjnej nerek stadium 4 (G4 wg klasyfikacji KDIGO) przewlekłej choroby nerek (PChN), graniczącym ze stadium 5, tj. ostatnim (GFR <15 ml/min) w skali pięciostopniowej, gdzie stadium G5 oznacza schyłkową/terminalną niewydolność nerek wymagającą wkrótce wdrożenia leczenia nerkozastępczego (w przypadku opiniowanej – hemodializoterapii podtrzymującej życie). Biegły wskazał, że ubezpieczona pozostaje obecnie klinicznie w stadium niewydolności nerek jeszcze wyrównanej, bez pilnych wskazań do rozpoczęcia HD-terapii, do rozważenia pozostaje stosowne do filtracji wytworzenie przetoki tętniczo-żylnej jako dostępu naczyniowego do hemodializ. Biegły podkreślił, że odwołująca jest całkowicie niezdolna do pracy – zarówno do wykonywanej w pozycji stojącej (zgodnie z wykształceniem i w przeszłości jako ekspedientka w sklepie), jak i w pozycji siedzącej (praca biurowa wykonywana obecnie i od 2016 r.), co wynika aktualnie głównie z przyczyn anatomicznych związanych z obecnością torbielowatych nerek ogromnych i zagrożeń z nich wynikających, m. in.:

1.  ucisku trzewi (głównie jelit i naczyń krwionośnych krezki) powodującego dyskomfort wynikający z ich niedokrwienia lub przekrwienia. Stanowi to czynnik predysponujący do m.in. martwicy jelit, ich perforacji i rozwoju bakteryjnego zapalenia otrzewnej, stanowiącego czynnik ryzyka istotnego uszkodzenia ciała i zgonu;

2.  ucisk wywierany przez przemieszczające się w pozycji siedzącej i stającej policystyczne nerki „ogromne” („w dół do miednicy", vide USG układu żylnego) wywołuje u opiniowanej zastój w układzie żylnym miednicy i kończyn dolnych, klinicznie głównie po stronie lewej. Stanowi to istotnych czynnik ryzyka wystąpienia zakrzepicy żył głębokich (DVT), której powikłaniem może być zator tętnicy płucnej (PE) i – w jego następstwie – istotne uszkodzenie ciała lub częściej nagły zgon;

3.  obecność licznych i dużych torbieli (niektóre wypełnione są już obecnie treścią ,,gęstą” /prozapalną) przy narastających wraz z postępem PChN deficytach immunologicznych (odpornościowych) stanowi czynnik ryzyka rozwoju zakażenia bakteryjnego torbieli i ropnia/ropni mnogich nerki lub nerek (konsekwencje jw.). Ryzyko to może być nasilane przez zagrożenia związane z wykonywaniem przez ubezpieczoną pracy, nawet w pozycji siedzącej.

Biegły zauważył, że wobec sytuacji zdrowotnej opisanej powyżej, w opinii biegłego ubezpieczona pozostanie osobą całkowicie niezdolną do pracy, dopóki nie zostanie usunięta chirurgicznie przynajmniej jedna nerka własna. Zabieg taki wykonywany jest w Polsce dopiero u pacjentów hemodializowanych, w ramach kwalifikacji do przeszczepienia nerki od dawcy żywego lub ze zwłok oraz swoistego przygotowania anatomicznego (kolokwialnie – „zrobienia miejsca na przeszczep”) oraz eliminacji potencjalnego źródła infekcji w okresie potransplantacyjnym. Biegły podkreślił, że nie jest więc wykluczone, że za pewien czas J. Ż. będzie osobą po przeszczepieniu nerki allogenicznej i z jedną nerką własną lub bez nerek własnych. W tym przypadku możliwe będzie przywrócenie jej zdolności do pracy lub zmiana kwalifikacji z niezdolności całkowitej na częściową. Biegły zaznaczył, że pogorszenie stanu zdrowia ubezpieczonej po dniu 1 sierpnia 2016 r. (opisane w opinii szczegółowo powyżej) wynika głownie z: postąpienia niewydolności nerek od okresu klinicznie utajonego (w 2016 r., kolokwialnie – „uszkodzone/martwe” było ok. 50 % nerek) do klinicznie wyrównanego (obecnie „uszkodzone/martwe” jest 84 % nerek), akceleracji nadciśnienia tętniczego i konieczności stosowania polifarmakoterapii, powiększających się nerek: ich objętości, masy, ilości torbieli, rozmiarów torbieli, prawdopodobnego pogrubienia i kalcyfikacji ścian torbieli, przyrastającej gęstości treści obecnej w obrębie/wewnątrz torbieli (opinia biegłego z zakresu nefrologii k. 203-207 a.s.).

Biegła z zakresu medycyny pracy D. S. rozpoznała u odwołującej: przewlekłą niewydolność nerek w przebiegu zwyrodnienia wielotorbielowatego typu dorosłego, nadciśnienie tętnicze wtórne do patologii nerek, dychawicę oskrzelową, chorobę wrzodową żołądka, refluks żołądkowo – przełykowy, hiperprolaktynemię, zwyrodnienie wielotorbielowate wątroby. Biegła wskazała, że schorzenia i stopień ich zaawansowania spowodowały całkowitą niezdolność do pracy do dnia 26 czerwca 2026 r. W okresie zatrudnienia po 1 sierpnia 2016 r. nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia ubezpieczonej. Biegła wskazała, że ubezpieczona pozostaje obecnie klinicznie w stadium niewydolności nerek jeszcze wyrównanej, bez pilnych wskazań do rozpoczęcia HD - terapii, do rozważenia pozostaje stosowane do filtracji wytworzenie przetoki tętnicze – żylnej jako dostępu naczyniowego do hemodializ. Całkowita niezdolność do pracy wynika głównie z zagrożeń anatomicznych związanych z obecnością torbielowatych nerek ogromnych i zagrożeń wynikających z ucisku trzewi, ucisku nerek, obecność torbieli przy narastających wraz z postępem PChN deficytach immunologicznych stanowiących czynnik ryzyka rozwoju zakażeń bakteryjnych nerek. Biegła wskazała, że ubezpieczona pozostaje osobą całkowicie niezdolną do pracy, dopóki nie zostanie usunięta chirurgicznie przynajmniej jedna nerka własna i wykonany przeszczep nerek. Pogorszenie stanu zdrowia odwołującej wynika głównie z postępowania niewydolności nerek od okresu klinicznie utajonego (uszkodzenie nerek 50% w 2016 r. do klinicznie wyrównanego (obecnie uszkodzenie nerek jest 84%), akceleracji nadciśnienia tętniczego, powiększających się nerek i kalcyfikacji ścian torbieli, przerastającej gęstości torbieli. Stwierdzono całkowitą niezdolność do pracy do dnia 26 czerwca 2026 r. W okresie zatrudnienia po 1 sierpnia 2016 r. nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia ubezpieczonej. Wobec powyższego biegła specjalistka z zakresu medycyny pracy podzieliła opinię biegłego nefrologa, że schorzenia i stopień ich zaawansowania spowodowały u badanej całkowitą niezdolność do pracy do dnia 26 czerwca 2026 r., a w okresie zatrudnienia po 1 sierpnia 2016 r. nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia ubezpieczonej (opinia biegłej z zakresu medycyny pracy k. 216-220 a.s.).

Odwołująca nie wnosiła zastrzeżeń do opinii biegłych (pismo procesowe z dnia 2 grudnia 2024 r. k.21-36 a.s.). Organ rentowy wniósł zastrzeżenia do wydanych opinii biegłych wskazując, że opinie sporządzone przez biegłych nie zawierają daty powstania całkowitej niezdolności do pracy ubezpieczonej. Mając powyższe na względzie organ rentowy wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego sądowego J. B. i D. S., celem wskazania daty powstania całkowitej niezdolności do pracy i uzasadnienia tego stanowiska (pismo procesowe ZUS z dnia 9 grudnia 2024 r. k.239 a.s.). Mając na względzie zastrzeżenia wniesione przez organ rentowy Sąd postanowieniem z dnia 16 grudnia 2024 r. dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłych sądowych: nefrologa J. B. oraz specjalisty medycyny pracy D. S. celem ustosunkowania się do zarzutów zgłoszonych przez organ rentowy w piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2024 r., a w szczególności wskazania daty początkowej całkowitej niezdolności do pracy odwołującej i wydania ostatecznej opinii w sprawie (postanowienie z dnia 16 grudnia 2024 r. k. 243 a.s.).

Biegły specjalista z zakresu nefrologii J. B. w opinii uzupełniającej z dnia 2 lutego 2025 r. wskazał, że za datę powstania całkowitej niezdolności do pracy J. Ż. należy przyjąć dzień 1 października 2023 roku, kiedy to nastąpiło istotne pogorszenie funkcji wydalniczej nerek opiniowanej wraz z nasileniem się niedokrwistości wtórnej do przewlekłej choroby nerek. Wymagało to pilnego leczenia szpitalnego ubezpieczonej oraz przetoczenia jej koncentratu krwinek czerwonych. Kolejno i nadal ubezpieczona wymaga leczenia substytucyjnego preparatem stymulującym krwiotworzenie/erytropoezę (E., lek c., preparat A.) w ramach dedykowanego niektórym chorym z zaawansowaną niewydolnością nerek i jej następstwami programu lekowego i finansowanego (dodatkowo, poza świadczeniami kontraktowanymi) przez Narodowy Fundusz Zdrowia (opinia uzupełniająca z dnia 2 lutego 2025 r. k. 255 a.s.).

Organ rentowy jak również odwołująca nie wnosili zastrzeżeń do opinii uzupełniającej biegłego (pismo procesowe z dnia 18 lutego 2025 r. k.262 a.s., pismo procesowe z dnia 25 lutego 2025 r. k.268 a.s.).

Pismem procesowym z dnia 2 czerwca 2025 r. organ rentowy poinformował, że przyznał odwołującej się prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na dalszy okres tj. od 1 marca 2025 r. do 30 kwietnia 2028 r . (pismo procesowe z dnia 2 czerwca 2025 r. k. 282 a.s.).

Stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o dokumentację medyczną zawartą w aktach sądowych, dokumentację znajdującą się w aktach rentowych ubezpieczonej oraz w oparciu o dowody z opinii biegłych sądowych z zakresu nefrologii oraz medycyny pracy. Autentyczność zgromadzonych dokumentów i ich zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy nie budziła zastrzeżeń, w związku z tym sąd uznał dokumenty za pełnowartościowy i bezsporny materiał dowodowy.

Opinie biegłych z zakresu nefrologii oraz medycyny pracy zostały sporządzone w sposób rzetelny i fachowy, z uwzględnieniem dostępnej w sprawie dokumentacji medycznej ubezpieczonej oraz po przeprowadzeniu badań. Ponadto prezentowane przez biegłych wnioski dotyczące istnienia u ubezpieczonej całkowitej niezdolności do pracy oraz czasu, kiedy powstało naruszenie sprawności organizmu taką niezdolność do pracy powodujące, mają charakter stanowczy i jednoznaczny, a poza tym zostały wyczerpująco uzasadnione oraz są spójne. Organ rentowy wnosił zastrzeżenia do opinii biegłych wskazując na brak sprecyzowanej daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Biegły z zakresu nefrologii uzupełnił opinię w tym zakresie i wskazał, że za datę powstania całkowitej niezdolności do pracy ubezpieczonej należy przyjąć 1 października 2023 r. Do tej opinii uzupełniającej strony nie wnosiły już zastrzeżeń.

Należy zauważyć, że każdy z powołanych biegłych odniósł się do twierdzeń organu i precyzyjnie opisał stan zdrowia ubezpieczonej oraz dokumentację, na której opierał swoje wnioski. Wskazać również należy, że powołani biegli są specjalistami w swoich dziedzinach, legitymują się wiedzą medyczną z zakresu schorzeń, które stanowią podstawową jednostkę chorobową ubezpieczonej, posiadają bogate doświadczenie zawodowe oraz jak już zostało wskazane wyżej zapoznali się z całokształtem dokumentacji medycznej dotyczącej ubezpieczonej, jak też przeprowadzili jej badanie. W sposób przekonujący przedstawili również uzasadnienie rozpoznania oraz rzetelnie i logicznie odpowiedzieli na postawione w tezie dowodowej pytania. Wobec tego sporządzone przez nich opinie nie pozostawiają żadnych wątpliwości, co do dokładnego określenia stanu zdrowia ubezpieczonej. Sąd Okręgowy uznał, że charakterystyka schorzenia została przez biegłych oceniona prawidłowo z punktu widzenia zasad logiki, posiadanej wiedzy medycznej oraz doświadczenia zawodowego. Wobec powyższego Sąd Okręgowy ocenił ww. opinie biegłych na równi z innymi środkami dowodowymi, a w szczególności ze znajdującą się w aktach sprawy i aktach organu rentowego kompleksową dokumentacją medyczną i uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy stanowił wystarczającą podstawę do uznania, że opinie ww. biegłych spełniają wymogi przewidziane dla tego rodzaju środków dowodowych, które zostały określone w art. 278 k.p.c. i 285 k.p.c., a także w art. 12-14 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2022 r. poz. 504 ze zm.).

Sąd zważył co następuje:

Odwołanie M. Ż. było uzasadnione.

W ocenie sądu, zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania orzeczenia na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 148 ¹ § 1 k.p.c., albowiem sąd uznał, mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.

Zgodnie z art. 57 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 – dalej jako ustawa emerytalna) renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki: jest niezdolny do pracy; ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy; niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, 5 lit. a, pkt 6 i 12, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów (nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy); nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania. W myśl art. 58 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat. Okres, o którym mowa wyżej, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej (nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy, o którym mowa w art. 6, wynoszący co najmniej 25 lat dla kobiety i 30 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy) – tak stanowi art. 58 ust. 2 i 4 ww. ustawy.

Z powyższych przepisów wynika, że przesłankami nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy są: niezdolność do pracy, wymagany okres składkowy i nieskładkowy, powstanie niezdolności do pracy w określonym czasie oraz brak ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub niespełniania warunków do jej uzyskania.

Przepis art. 12 ustawy emerytalnej rozróżnia dwa stopnie niezdolności do pracy – całkowitą i częściową. Zgodnie z ust. 3 ww. przepisu, częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Z kolei całkowita niezdolność do pracy polega na utracie zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 2000 r., sygn. akt II UKN 134/00 i z dnia 7 września 1979 r., sygn. akt II URN 111/79). Dokonując analizy pojęcia "całkowita niezdolność do pracy" należy brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy). Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej jest więc osoba, która spełniła obydwa te kryteria, czyli jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym, jak i ekonomicznym (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2004 r., sygn. akt I UK 28/04). W orzecznictwie przyjmuje się również (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 2003 r., sygn. akt II UK 11/03 oraz z dnia 5 lipca 2005 r., sygn. akt I UK 222/04), że decydującą dla stwierdzenia niezdolności do pracy jest utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu przy braku rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Gdy więc biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodują naruszenia sprawności organizmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy dotychczas wykonywanej lub innej mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania kwalifikacji, to stanowią o braku prawa do tego świadczenia. Prawa tego nie można w szczególności wywodzić z przewidzianych w art. 13 ustawy emerytalnej przesłanek, a więc: stopnia naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwości wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifikowania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i charakteru dotychczas wykonywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych, bowiem odnoszą się one tylko do ustalania stopnia lub trwałości niezdolności do pracy. Są więc bez znaczenia, jeżeli aspekt biologiczny (medyczny) wskazuje na zachowanie zdolności do pracy. Obiektywna możliwość podjęcia dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z poziomem kwalifikacji, wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych może być brana pod uwagę tylko wówczas, gdy ubiegający się o rentę jest niezdolny do pracy z medycznego punktu widzenia, gdyż oba te aspekty muszą występować łącznie (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., sygn. akt II UKN 675/98). W analizowanej sprawie pomiędzy stronami sporne, czy ubezpieczona spełniła warunki przewidziane w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Dla nabycia prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy istotne jest, aby niezdolność do pracy powstała w okresach wymienionych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach. Wówczas możliwe jest stwierdzenie, że naruszenie sprawności organizmu powoduje utratę zdolności do pracy przynajmniej zgodnie z poziomem posiadanych kwalifikacji zawodowych (art. 12 ust. 3 ustawy) i uniemożliwia dalszą aktywność zawodową. Wobec tego dla spełnienia warunku określonego w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach przez osobę częściowo niezdolną do pracy, której częściowa niezdolność do pracy nie powstała w okresach wyszczególnionych tym przepisem i wykonującą pracę odpowiednią do zachowanych możliwości zdrowotnych przyjmuje się, że wymagane jest pogorszenie stanu zdrowia w stopniu uniemożlwiającym przynajmniej wykonywanie pracy w dotychczasowym ograniczonym stanem zdrowia zakresie.

Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoim orzecznictwie wskazywał, że pogorszenie istniejącej przed podjęciem zatrudnienia niezdolności do pracy w ramach danego jej stopnia uzasadnia prawo do renty, gdy po pierwsze powstało w okresach wymienionych w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach oraz po drugie, gdy spowodowało autonomiczną utratę zdolności do wykonywania pracy w dotychczasowym zakresie (por. uchwałę z dnia 12 czerwca 1984 r., III UZP 24/84, OSNCP 1985 z 1, poz. 6 oraz wyroki: z dnia 17 stycznia 2002 r., II UKN 709/00, OSNP 2003 Nr 20, poz. 497; z dnia 19 lutego 2002 r., II UKN 115/01,OSNP 2003 Nr 24, poz. 598; z dnia 6 sierpnia 2014 r., II UK 513/13, OSNP 2016 Nr 1, poz. 10; z dnia 24 czerwca 2015 r., I UK 357/14, LEX nr 1771400; z dnia 1 marca 2016 r., I UK 60/15, LEX nr 2021927).

Organ rentowy wskazywał, że odwołująca nie spełnia warunku wskazanego w art. 57 ust 1 pkt 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ 23 maja 2005 r. zakończyła okres, o którym mowa w art. 7 pkt 5a ustawy, a niezdolność do pracy powstała 3 czerwca 2014 r. Jednak należy zauważyć, że od 1 sierpnia 2016 r. odwołująca pracuje w charakterze pracownika biurowego w wymiarze ½ etatu i istotne było ustalenie czy w okresie jej zatrudnienia nastąpiło pogorszenie stanu jej zdrowia.

Badając w przedmiotowej sprawie kwestionowane przez organ rentowy przesłanki warunkujące przyznanie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych lekarzy: nefrologa i biegłego z zakresu medycyny pracy na okoliczność ustalenia niezdolności do pracy ubezpieczonej. W przedmiotowej sprawie została wydana opinia główna oraz opinia uzupełniająca przez biegłego z zakresu nefrologii jak i opinia biegłego z zakresu medycyny pracy. Biegły z zakresu nefrologii J. B. wskazał, że odwołująca ze względu na zaawansowany stopień schorzenia nerek na jaki cierpi jest całkowicie czasowo niezdolna do pracy, zarówno pracy stojącej jak i siedzącej. Biegły wskazał, że odwołująca jest czasowo niezdolna do pracy, dopóki nie zostanie usunięta chirurgicznie przynajmniej jedna nerka własna. Po dokonaniu przeszczepu możliwe będzie przywrócenie jej zdolności do pracy lub zmiana kwalifikacji z niezdolności całkowitej na częściową. Jednak w obecnym stanie zdrowia odwołującej nie jest możliwe wykonywanie przez nią pracy i całkowita niezdolność ubezpieczonej do pracy została określona przez biegłego do 26 czerwca 2026 r. Ponadto biegły zaznaczył, że za datę powstania całkowitej niezdolności do pracy J. Ż. należy przyjąć dzień 1 października 2023 roku, kiedy to nastąpiło istotne pogorszenie funkcji wydalniczej nerek opiniowanej wraz z nasileniem się niedokrwistości wtórnej do przewlekłej choroby nerek. Wymagało to pilnego leczenia szpitalnego ubezpieczonej. Równocześnie biegły wskazał, że w okresie zatrudnienia po 1 sierpnia 2016 r. nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia ubezpieczonej, które wynikało głównie z postąpienia niewydolności nerek, akceleracji nadciśnienia tętniczego i konieczności stosowania polifarmakoterapii oraz powiększających się nerek.

Biegła z zakresu medycyny pracy D. S. podzieliła ustalenia poczynione przez biegłego nefrologa i wskazała, że stan zdrowia ubezpieczonej przemawia za uznaniem jej za osobę całkowicie niezdolną do pracy w związku ze stwierdzonymi schorzeniami. Biegła wskazała, że schorzenia i stopień ich zaawansowania spowodowały u badanej całkowitą niezdolność do pracy do dnia 26 czerwca 2026 r. W okresie zatrudnienia po 1 sierpnia 2016 r. nastąpiło pogorszenie stanu zdrowia odwołującej na skutek postępującej choroby nerek.

Biegli przeprowadzili badania ubezpieczonej i dokonali analizy dokumentacji medycznej, po czym dokładnie opisali schorzenia ubezpieczonej i postęp jej choroby. Z uwagi na tożsame stanowiska biegłych, dokładną analizę dokumentacji medycznej ubezpieczonej oraz przeprowadzone badania sąd dał wiarę tym opiniom. Sąd podzielił twierdzenia biegłych, którzy wskazali na pogorszenie się stanu zdrowia ubezpieczonej po 1 sierpnia 2016 r. oraz na obecną całkowitą niezdolność od pracy odwołującej trwającą w związku z genetyczną chorobą nerek na jaką cierpi odwołująca i jej znacznym pogorszeniem się stanu zdrowia, co spowodowało niemożność kontynuowania pracy zawodowej. Należy również zwrócić uwagę, że organ rentowy nie wnosił ostatecznie zastrzeżeń do uzupełnionej opinii biegłego z zakresu nefrologii, a ponadto w kolejnych okresach sam przyznał ubezpieczonej rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Jak wynika z opinii sporządzonych przez biegłych sądowych i dokumentacji medycznej znajdującej się w aktach odwołującej jej stan obecnie nie rokuje poprawy i ubezpieczona pozostaje osobą całkowicie niezdolną do pracy, dopóki nie zostanie usunięta chirurgicznie przynajmniej jedna nerka własna i wykonany przeszczep nerek. Wówczas stan jej niezdolności do pracy może ulec zmianie. Dlatego też biegli wskazali, że odwołująca jest całkowicie niezdolna do pracy okresowo – do 26 czerwca 2026 r.

Należało jednak mieć na względzie, że ubezpieczona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 sierpnia 2022 r. została uznana za trwale częściowo niezdolną do pracy, a jako datę powstania tej niezdolności wskazano 3 czerwca 2014 r. W toku postępowania biegli spójnie ustalili, że stan zdrowia ubezpieczonej po 1 sierpnia 2016 r. uległ znacznemu pogorszeniu w związku z przewlekłą chorobą nerek i znacznym pogorszeniem się ich niewydolności. Zatem zgodnie z opiniami sporządzonymi przez powołanych w sprawie biegłych stan zdrowia odwołującej po 1 sierpnia 2016 r. tj. w okresie jej zatrudnienia uległ znacznemu pogorszeniu, co jednoznacznie wskazuje, że nastąpiło to w okresie, o którym mowa w art. 57 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej.

Data, od której przyznano świadczenie wynika z daty złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. Mając na względzie treść przepisu art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, w myśl którego świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania do nich prawa, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2. Świadczenie nie może zostać wypłacone wcześniej niż od daty złożenia wniosku. Dopiero złożenie wniosku o świadczenie z ubezpieczenia społecznego powoduje obowiązek jego wypłaty, a ustawodawca nie przewidział możliwości wyrównywania świadczenia osobom, które wystąpiły z wnioskiem o nie później niż nabyły do niego prawo, jeżeli zwłoka spowodowana została brakiem staranności w prowadzeniu własnych spraw (Postanowienie SN z 9.01.2024 r., III USK 102/23, LEX nr 3652157). Ustalenie prawa do świadczenia przez stwierdzenie spełnienia jego warunków nie odpowiada przyznaniu świadczenia. Jeżeli zatem przesłanki uprawniające do świadczenia zostały spełnione przed datą złożenia wniosku o to świadczenie, to jego przyznanie nie może nastąpić wcześniej niż od miesiąca, w którym ten wniosek zgłoszono (Wyrok SN z 12.09.2017 r., II UK 377/16, LEX nr 2376895).

Mając na względzie, że ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie jej renty w dniu 26 lipca 2022 r. to od początku tego miesiąca zostało przyznane jej wnioskowane świadczenie. Mając na względzie, że do 11 października 2023 r. odwołująca pobierała najpierw wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, a następnie zasiłek chorobowy, to Sąd jako datę, do której zostało przyznane świadczenie przyjął 11 października 2023 r.

Na marginesie należy również wskazać, że organ rentowy decyzją z dnia 26 marca 2024 r. przyznał ubezpieczonej prawo do renty z tytuły całkowitej niezdolności do pracy od 27 stycznia 2024 r. do 28 lutego 2025 r. i od decyzji tej strona nie wniosła odwołania. Organ rentowy przyznał odwołującej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy na dalszy okres tj. od 1 marca 2025 r. do 30 kwietnia 2028 r., zatem wniosek pełnomocnika odwołującej o przyznanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 marca 2025 r. do 26 czerwca 2026 r. był niezasadny, ponieważ świadczenie zostało ubezpieczonej za ten okres przyznane.

Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 30 września 2022 r. w ten sposób, że przyznał odwołującej M. Ż. prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 lipca 2022 r. do 11 października 2023 r.

O kosztach zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 2 k.p.c., zasądzając od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. na rzecz ubezpieczonej kwotę 360,00 zł, która została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.)

Sędzia SO Renata Gąsior