Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

30 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

Protokolant: Jakub Strzałkowski

po rozpoznaniu 5 grudnia 2025 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy M. I.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M.

z udziałem płatnika (...) sp. z o. o. z siedzibą w M.

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania M. I.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w M.

z 8 sierpnia 2023 r. nr (...) - (...) - D

1)  zmienia zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że M. I. od 1 maja do 30 czerwca 2023 r. podlegał ubezpieczeniom społecznym jako pracownik (...) sp. z o. o. z siedzibą w M.,

2)  odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z 11 sierpnia 2023 r. nr (...).(...) (...).(...) - (...) przekazać celem rozpoznania do Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,

3)  wniosek o zadośćuczynienie i odsetki przekazać celem rozpoznania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w M..

VII U 1427/23

UZASADNIENIE

Decyzją z 8 sierpnia 2023 r., nr (...) - (...) - (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w M. stwierdził, że M. I. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o. o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu od 1 maja 2023 r. do 30 czerwca 2023 r.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy wskazał, że w przypadku M. I. zostały ustalone wszystkie istotne elementy umowy o pracę: miejsce wykonywania pracy, wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia, wymiar czasu pracy, dzień rozpoczęcia pracy. Jednak M. I. nie przystąpił do świadczenia pracy na rzecz spółki (...) , ponieważ na dzień przed dniem określonym jako termin rozpoczęcia pracy stał się niezdolny do pracy, a niezdolność ta trwała do 30 czerwca 2023 r. Tak więc organ rentowy nie mógł uznać, że podpisana pomiędzy stronami umowa o pracę zrodziła obowiązek ubezpieczeń społecznych: emerytalnych, rentowych, chorobowego oraz wypadkowego (akta rentowe).

Pismem z 31 sierpnia 2023 r. M. I. odwołał się od ww. decyzji, wnosząc o jej uchylenie. Domagał się także nakazania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M. natychmiastowego wypłacenia zasiłku chorobowego w kwocie 3612,50 zł netto wraz z odsetkami ustawowymi od wymagalności, czyli 16 czerwca 2023 r. oraz nakazania wypłacenia zadośćuczynienia przez ZUS w wysokości 3612,50 zł.

W uzasadnieniu swojego stanowiska ubezpieczony wskazał, że jest dożywotnim inwalidą II grupy inwalidzkiej, całkowicie niezdolnym do pracy na stałe oraz posiada orzeczenie o inwalidztwie w stopniu umiarkowanym i z uwagi na symboliczną rentę z ZUS jest zmuszony do podejmowania dodatkowej pracy. W dalszej części swojego odwołania skarżący przytoczył okoliczności zawarcia umowy o pracę ze spółką (...) oraz podał przyczyny niestawienia się do pracy wyznaczonym jako jej rozpoczęcie, tj. 1 maja 2023 r. (k. 3).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w M. w odpowiedzi na odwołanie podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji i wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych (k. 9).

Pismem z 29 sierpnia 2025 r. ubezpieczony sprecyzował, że domaga się zmiany zaskarżonej decyzji przez stwierdzenie, że od 1 maja do 30 czerwca 2025 r. podlega ubezpieczeniom społecznym jak pracownik oraz wniósł o zasądzenie należnego zasiłku chorobowego i zadośćuczynienia wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę od terminu wymagalności czyli od 16 czerwca 2023 r. (k. 125).

Zainteresowana spółka (...) nie zajęła merytorycznego stanowiska w sprawie, przesyłając jedynie na wezwanie sądu kopię akt osobowych.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) sp. z o. o. została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego 22 stycznia 2004 r. pod numerem (...). Siedzibą spółki jest M., a jako adres wskazano Al. (...). Członkami zarządu spółki i wspólnikami są K. Z. i L. Z.. Prokurentem spółki jest V. D.. (informacja z KRS - k. 110).

Od 30 kwietnia 2009 r. M. I. jest zaliczony na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze względu na upośledzenie narządu ruchu, choroby układu oddechowego i krążenia oraz choroby neurologiczne (orzeczenie (...) k. 38). Pobiera rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy przyznaną na stałe (zeznania odwołującego - k. 189).

W kwietniu 2023 r. odwołujący wykonywał czynności polegające na dozorowaniu obiektów Wytwórni (...) w M. na podstawie umowy zlecenia zawartej ze spółką (...) Z. (k. 71, 72). Przełożonym ubezpieczonego był U. F. (k. 82).

11 kwietnia 2023 r. I. - B. Z. wystawiła odwołującemu skierowanie na badania wstępne na stanowisku pracownika ochrony (k. 35). Orzeczeniem z 14 kwietnia lekarz medycyny pracy uznał odwołującego za zdolnego do pracy na tym stanowisku (k. 36).

W spółce (...) jest duża rotacja pracowników i ciągle poszukiwane są nowe osoby. U. F. uzgodnił z odwołującym, że od maja będzie wykonywał czynności ochrony na tym samym obiekcie, ale w ramach umowy o pracę z innym podmiotem (zeznania odwołującego i świadka).

27 kwietnia 2023 r. odwołujący i prokurent V. D. podpisali umowę o pracę na okres próbny 2 miesięcy dotyczącą zatrudnienia na stanowisku pracownika ochrony za wynagrodzeniem 3 490 zł (k. 40). W tym dniu przeprowadzono także szkolenie stanowiskowe i ustalono pisemny zakres obowiązków (k. 47).

Zgodnie z grafikiem odwołujący miał po raz pierwszy świadczyć pracę we środę 3 maja 2023 r. (k. 7).

Nie stawił się do pracy, ponieważ stał się niezdolny do pracy od 1 maja 2023 r. Nie odzyskał zdolności do pracy do 30 czerwca 2023 r. (bezsporne).

(...) sp. z o. o. wypłacił M. I. wynagrodzenie chorobowe za okres od 1 do 14 maja 2023 r. (zeznania odwołującego).

Pismem z 21 czerwca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w M. zawiadomił strony stosunku pracy o wszczęciu z urzędu postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia prawidłowości zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych M. I. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o. o. (k. 30 akt rentowych).

Wobec uznania, że odwołujący nie podlegał ubezpieczeniom społecznym od 1 maja do 30 czerwca 2023 r., decyzją z 11 sierpnia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w B. odmówił M. I. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 15 maja do 30 czerwca 2023 r. z tytułu zawartej umowy o pracę z (...) sp. z o. o. (k. 130).

Powyższy stan faktyczny sąd ustalił, uwzględniając wymienione dowody z dokumentów zgromadzone w aktach sądowych, a także aktach organu rentowego. Podstawę ustaleń faktycznych stanowiły również zeznania świadków V. D., U. F. oraz ubezpieczonego, które są spójne i potwierdzają okoliczność, że M. I. od 1 maja 2023 r. był gotowy do wykonywania pracy na rzecz (...) sp. z o.o. na stanowisku pracownika ochrony. W ocenie sądu zeznania ww. świadków oraz ubezpieczonego były spójne, logiczne i znalazły odzwierciedlenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie zasługuje na uwzględnienie.

Tytułem wstępu wskazać należy, że zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym reguluje ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022r. poz. 1009 - dalej „u.s.u.s.”). Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami. Na podstawie ww. ustawy, tj. w myśl art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1, pracownicy podlegają również ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu. Objęcie ubezpieczeniem z tytułu zatrudnienia, zgodnie z art. 13 pkt 1 u.s.u.s., następuje od nawiązania stosunku pracy do jego ustania. Sam stosunek pracy i definicję pracownika określa ustawa z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz. U. 2020r. poz. 1320 - dalej „KP”).

Na podstawie art. 13 pkt 1 cytowanej ustawy - ubezpieczenie trwa od nawiązania stosunku pracy do ustania tego stosunku.

Nawiązanie stosunku pracy skutkuje równoległym powstaniem stosunku ubezpieczenia. Obydwa te stosunki, jakkolwiek mają inne cele, to wzajemnie się uzupełniają i zabezpieczają pracownika materialnie - pierwszy, na co dzień, drugi na wypadek zdarzeń losowych. Należy, zatem przyjąć, że stosunek ubezpieczenia społecznego pracowniczego jest konsekwencją stosunku pracy i jako taki ma charakter wtórny. Ubezpieczenie społeczne nie może istnieć bez stosunku pracy. Uruchomienie stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć. Przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku prawa do świadczenia stanowi przy tym nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie.

O ważności zaś stosunku pracy świadczy to, czy oświadczenia woli zawarte w umowie o pracę łączącej strony nie zawierają wad, które powodowałyby ich nieważność bądź bezskuteczność. Z powyższych względów, na istnienie stosunku pracy nie składa się tylko zawarcie umowy o pracę, ale nade wszystko zamiar stron faktycznego wykonywania określonej w umowie pracy, na warunkach z umowy wynikających.

Przypomnieć należy, że definicja pracownika na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych została zawarta w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, iż za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy.

Pojęcie zaś stosunku pracy, o jakim mowa w art. 8 ust. 1 ustawy systemowej jest równoznaczne z pojęciem stosunku pracy definiowanego przez art. 22 KP (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., I UK 296/04, OSNP 2006/9 - 10/157).

Zgodnie z art. 2 KP pracownikiem jest osoba zatrudniona między innymi na podstawie umowy o pracę. Użyty w powyższym przepisie zwrot „zatrudniona” oznacza istnienie między pracownikiem a pracodawcą szczególnej więzi prawnej o charakterze zobowiązaniowym, tj. stosunku pracy. Istotą tego stosunku jest - w świetle art. 22 § 1 KP - uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzaju w warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga - stworzenia stanowiska pracy i zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem. Celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być każdorazowo faktyczna realizacja treści stosunku pracy, przy czym oba te elementy wyznaczają: ze strony pracodawcy - realna potrzeba ekonomiczna i umiejętności pracownika, zaś ze strony pracownika - ekwiwalentność wynagrodzenia uzyskanego za pracę.

Zgodnie zatem z treścią art. 22 §1 KP poprzez nawiązanie stosunku pracy należy rozumieć zgodne oświadczenie woli stron. W tym wypadku pracownika co do zobowiązania do wykonywania pracy danego rodzaju na rzecz pracodawcy, w miejscu i czasie przez pracodawcę wyznaczonym oraz pracodawcy co do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.

Podkreślenia wymaga, że przepis ten, zdaniem Sądu Okręgowego, nie definiuje jednak stosunku pracy jako oświadczenia woli wymagającego dla swej ważności przystąpienia do jego realizacji. Co za tym idzie, stosunek pracy powstaje już poprzez samo oświadczenie woli stron. Innymi słowy - status pracownika nie zależy od rozpoczęcia realizacji zawartej umowy, pracownikiem jest bowiem osoba pozostająca w stosunku pracy.

Sąd Okręgowy badając niniejszą sprawę miał na uwadze, że stosunek pracy charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, które odróżniają go od innych stosunków prawnych zbliżonych do niego, a w szczególności umowy o dzieło, czy umowy zlecenia. Są to: konieczność osobistego wykonywania pracy, podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy na jego rzecz i ryzyko oraz odpłatność pracy. Zasada osobistego wykonywania pracy oznacza, że pracownik winien pracę wykonywać osobiście i nie może tego obowiązku spełniać za pośrednictwem innej osoby. Nie może, zatem samowolnie powierzyć jej wykonania innej osobie. Istotą stosunku pracy jest również to, aby praca odbywała się pod kierownictwem pracodawcy i by pracownik stosował się do jego poleceń związanych zwłaszcza z organizacją i przebiegiem pracy. Umowa o pracę jest umową starannego działania. Świadcząc umowę o pracę pracownik jest podporządkowany pracodawcy, co do czasu, miejsca i sposobu jej wykonywania. Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi zatem istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem. Innymi słowy, celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być więc faktyczna realizacja treści stosunku pracy w granicach zakreślonych zawartą umową.

Do ustalenia, że doszło do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy nie jest wystarczające spełnienie warunków formalnych zatrudnienia, takich jak zawarcie umowy o pracę, przygotowanie zakresu obowiązków, zgłoszenie do ubezpieczenia, a konieczne jest ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać obowiązki stron stosunku pracy. Nie może bowiem być tolerowana sytuacja, w której osoba zainteresowana w uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, do których nie ma tytułu, z pomocą płatnika składek wytwarza dokumenty służące wyłącznie do tego celu. Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy stwierdzając w wyroku z 18 maja 2006 r. (III UK 32/06, LEX nr (...)), że do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas, gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zatem zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje pod pozorem zatrudnienia.

Zatem kwestia ważności zawartej umowy o pracę w sprawie o objęcie ubezpieczeniem społecznym pozostaje na drugim planie, albowiem o nieobjęciu tym ubezpieczeniem w przypadku zgłoszenia do ubezpieczenia osoby niebędącej pracownikiem nie decyduje nieważność umowy, lecz fakt niepozostawania w stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 KP Z powyższego wynika, że mimo istnienia formalnej umowy o pracę, możliwe jest ustalenie, że w konkretnych okolicznościach faktycznych zawarta ona została dla pozoru (art. 83 KC w zw. z art. 300 KP).

Stosownie do art. 26 KP stosunek pracy nawiązuje się w terminie określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy, a jeżeli terminu tego nie określono - zawarcia umowy. Sąd Najwyższy w wyroku z 29 października 2007r (II PK 56/07, OSNP 2008/23 - 24/350) wskazał, że przepis art. 26 KP nie uzależnia powstania stosunku pracy od jej faktycznego rozpoczęcia przez pracownika. Jeżeli termin rozpoczęcia pracy jest w umowie określony, to stosunek pracy powstaje w określonej dacie niezależnie od tego, czy pracownik przystąpi do wykonywania pracy, a jeżeli nieprzystąpienie do pracy przez pracownika nastąpiło z przyczyn przez niego zawinionych, to pracodawca może stosować przewidziane prawem sankcje, aż do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Skoro zatem po myśli art. 8 ust. 1 ustawy systemowej za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, a według art. 13 pkt 1 tejże ustawy pracownicy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od nawiązania stosunku pracy, to obowiązek ubezpieczeń co do zasady następuje w terminie określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy. Skutek zawarcia umowy o pracę w postaci obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom nie wystąpi o ile dowiedzione zostanie zawarcie umowy o pracę dla pozoru.

Zgodnie z art. 83 § 1 KC nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Pozorność występuje w każdym przypadku, gdy strony zgodnie ustalają, że co najmniej oświadczenie woli złożone przez jedną z nich nie będzie wywoływało wyrażonych w nim skutków prawnych. Z powyższego wynika, że przy składaniu pozornego oświadczenia woli występuje element koniecznego współdziałania stron. Umowa o pracę będzie zatem zawarta dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony miały świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2005 r., sygn. akt II UK 321/04). Ocena ważności umów o pracę powinna każdorazowo następować na podstawie analizy indywidualnego stanu faktycznego, przy użyciu reguł doświadczenia życiowego i dokładnym rozważeniu okoliczności danej sprawy, w tym zwłaszcza rzeczywistego świadczenia pracy, jej odbierania i opłacania, racjonalnego układania stosunków pracy (np. w przedmiocie faktycznych potrzeb lub możliwości ekonomicznych zatrudnienia pracownika, czy też stopnia naruszenia zasad uczciwości pomiędzy stronami stosunku pracy). Również w wyroku z 22 czerwca 2015r., (I UK 367/14, LEX nr 1771586) Sąd Najwyższy wskazał, że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru i nie może w związku z tym stanowić tytułu do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba określona jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli gdy strony z góry zakładają, że nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę wtedy, gdy pracownik podjął pracę i rzeczywiście ją wykonywał, a pracodawca pracę tę przyjmował. Stanowisko to nie prowadzi do wniosku, jaki wyprowadza pozwany, że o ile nie dojdzie do wykonywania obowiązków pracowniczych, to niejako automatycznie przyjąć należy pozorność umowy o pracę. Przeciwnie - wnioskować należy, że w sytuacji gdy pracownik podjął pracę nie można zarzucić pozorności umowy o pracę, zaś w sytuacji gdy nie podjął on czynności wynikających z umowy o pracę, to dopuszczalne jest badanie tej umowy pod kątem zawarcia jej dla pozoru. Dopiero jednak po przeanalizowaniu konkretnego przypadku i w zależności od wyniku postępowania dowodowego będzie można mówić o pozorności oświadczenia woli lub o braku pozorności.

Podsumowując, aby umowa o pracę została uznana za pozorną, zgodnie z dyspozycją art. 83 § 1 KC konieczne jest spełnienie łącznie trzech elementów: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, iż osoba składająca oświadczenie nie chce, aby powstały jego skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem.

Przechodząc do merytorycznych rozważań odnośnie zarzutów podnoszonych przez organ rentowy, zdaniem Sądu nie można stwierdzić, aby zawarta 27 kwietnia 2023 r. umowa o pracę zmierzała do obejścia prawa lub była obarczona wadą oświadczenia woli w postaci pozorności.

Z całokształtu materiału dowodowego, na podstawie którego zostały poczynione ustalenia faktyczne w sprawie, zdaniem Sądu Okręgowego wynika, że ubezpieczony w dacie zawarcia umowy o pracę posiadał aktualne orzeczenie lekarskie o zdolności do pracy na stanowisku pracownika ochrony wystawione 14 kwietnia 2023 r. W tym stanie rzeczy zwolnienie lekarskie ubezpieczonego było konsekwencją gwałtownego pogorszenia się stanu zdrowia.

Jak wyżej podkreślono zaś, dla pozorności umowy konieczna jest świadomość obu stron, że umowa ta nie będzie realizowana, a ma zmierzać jedynie do zapewnienia świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - dokumentów i zeznań świadków wynika, że ubezpieczony w okresie od 1 kwietnia 2023 r. wykonywał czynności polegające na dozorowaniu obiektów w ramach umowy z innym podmiotem, a od maja 2023 r. miał wykonywać te same czynności na podstawie umowy z zainteresowanym.

Po stronie pracodawcy istniała rzeczywista potrzeba zatrudnienia nowego pracownika, spółka (...) nie była w żaden sposób powiązana z odwołującym, a strony podpisując umowę, rzeczywiście planowały jej wykonywanie.

Nie można zatem stwierdzić, że obejście prawa w rozpoznawanej sprawie polegało na tym, że rzeczywistym celem zawarcia umowy o pracę była nie wola realizowania przez wnioskodawcę obowiązków pracowniczych i odpowiednio odpowiadających jemu obowiązków pracodawcy, ale stworzenie warunków dla uzyskania przez odwołującego statusu pracowniczego, a w konsekwencji uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Dążenia bowiem do takiego skutku nie można oceniać jako zamiaru obejścia prawa. Skorzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie może bowiem być uznane za cel, którego osiągnięcie jest sprzeczne z prawem. Uzyskanie objęcia ubezpieczeniem społecznym i uprawnienia do świadczeń z tego tytułu jest legalnym celem zawierania umów o pracę. Może ono nawet być głównym motywem nawiązania stosunku pracy, zamiast wykonywania pracy na innych podstawach prawnych. Zawierając umowę o pracę strony kierują się bowiem różnymi motywami indywidualnymi, które należy odróżnić od causa czynności prawnej (typowego celu czynności prawnej) (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 sierpnia 2005 r., III UK 89/05, niepubl.).

Kwalifikacji dokonania czynności prawnej w celu obejścia prawa nie można przypisać umowie o pracę zawartej zgodnie z art. 22 KP i spełniającej wymagania stawiane dla tego typu stosunku zobowiązaniowego, nawet gdy jej cel dyktowany był wyłącznie chęcią uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 25 stycznia 2005 r. II UK 141/04).

W ocenie Sądu Okręgowego w realiach niniejszej sprawy nie można uznać, że zamiar zawarcia umowy o pracę nawet jeśli był skierowany wyłącznie na uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego jest sprzeczny z ustawą lub zmierza do jej obejścia. Cel taki, choćby jedyny, realizowany przez uzyskanie statusu pracownika nie jest sprzeczny z ustawą ani nie prowadzi do jej obejścia. Do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie mogłoby dojść w rozpatrywanym kontekście jedynie wówczas, gdyby zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczyło osoby, która w rzeczywistości pracy nie świadczyła i - jednocześnie - nie zamierzała świadczyć, a więc nie wykonywała i nie miała zamiaru wykonywania zatrudnienia w ogóle albo wykonywała je na podstawie innej umowy niż umowa o pracę.

W tym miejscu trzeba wskazać, że w prawie ubezpieczeń społecznych nie decyduje ważność umowy o pracę związana z zamiarem dyktującym potrzebę jej zawarcia, lecz to czy zawierając ją strony miały zamiar wzajemnego zobowiązania się - pracownik do świadczenia pracy, a pracodawca do dania mu pracy i wynagrodzenia za nią.

Dokonując oceny zawartej 27 kwietnia 2023 r. umowy o pracę pod względem pozorności, Sąd Okręgowy nie uznał, aby obarczona była ona takową wadą oświadczenia woli. Gwoli ścisłości należy wskazać, że umowa o pracę z 27 kwietnia 2023 r. odpowiadała wszystkim kryteriom stawianym umowom o pracę, a mianowicie zawierała określenie stron umowy, jej rodzaju, datę zawarcia oraz rodzaj pracy, wynagrodzenie za pracę, wymiar czasu pracy oraz termin jej rozpoczęcia. Co jednak najbardziej znamienne dla oceny umowy łączącej strony należy przy pozorności uwzględnić zamiar stron przy jej zawarciu. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie poświadcza wolę płatnika składek zatrudnienia wnioskodawcy, a także wolę pracownika w zakresie świadczenia pracy.

Sam fakt zaś, że u wnioskodawcy wystąpiła konieczność korzystania ze zwolnień lekarskich po podpisaniu umowy o pracę, a przed rozpoczęciem wykonywania pracy, nie świadczy w ocenie Sądu Okręgowego o pozorności oświadczeń woli składających się na umowę o pracę. Poczynione ustalenia stanowiły dla tego Sądu podstawę do uznania, że zawarcie przez odwołującego i płatnika umowy o pracę należało uznać, za nie tylko nie noszące cech pozorności, ale nadto niesprzeczne z zasadami współżycia społecznego, co w konsekwencji prowadzi do uznania ważności przedmiotowej umowy. Wnioskodawca miał bowiem zamiar podjęcia świadczenia pracy od 1 maja 2023 r. Pracodawca z kolei obejmował swym zamiarem realizację swych obowiązków z tego tytułu.

Sąd Okręgowy jeszcze raz pragnie podkreślić, że podjęcie wykonywania umowy nie stanowi elementu statuującego ważność umowy o pracę. W sytuacji zatem, gdy w momencie jej zawarcia nie istniały okoliczności wskazujące na niemożność jej realizacji przez którąkolwiek ze stron - a w realiach niniejszej sprawy - okoliczność taka nie została w żaden sposób w toku procesu wykazana. Sam zatem fakt późniejszego wystąpienia niezdolności do pracy (przed przystąpieniem do jej wykonywania), jako okoliczność niezależna od woli pracownika czy pracodawcy, będącej zdarzeniem losowym, nie może stanowić podstawy odmiennej oceny zawartej umowy o pracę.

Mając na względzie poczynione ustalenia faktyczne i zaprezentowaną argumentację, Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 KPC, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, że M. I. od 1 maja do 30 czerwca 2023 r. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. z siedzibą w M. podlegał ubezpieczeniom społecznym, o czym orzekł w punkcie 1. sentencji wyroku.

W niniejszej sprawie ubezpieczony wniósł także odwołanie od decyzji ZUS(...) Oddział w B. z 11 sierpnia 22023 r. nr (...).(...) (...).(...), odmawiającej prawa do zasiłku chorobowego. Sąd zważył, że przedmiotem niniejszego postępowania była wyłączenie kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym, natomiast rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa do zasiłku chorobowego stanowi odrębną sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych, wymagającą samodzielnej oceny zarówno co do podstawy faktycznej, jak i prawnej.

Zgodnie z art. 477 ⁸ § 2 pkt 1 KPC do właściwości sądów rejonowych należy sprawy o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński oraz pogrzebowy.

W konsekwencji, skoro odwołanie od decyzji odmawiającej prawa do zasiłku chorobowego zostało zgłoszone w toku postępowania dotyczącego innej decyzji (w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym), a sprawa ta podlega rozpoznaniu przez sąd rejonowy właściwy rzeczowo, Sąd - działając na podstawie art. 200 § 1 KPC w zw. z art. art. 477 ⁸ § 2 pkt 1 KPC - przekazał odwołanie w tej części do rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Warszawy Pragi - Północ w Warszawie Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o czym orzekł w punkcie 2. sentencji wyroku.

Natomiast w punkcie 3. sentencji wyroku, wniosek o zadośćuczynienie i odsetki zgłoszony przez M. I. w odwołaniu, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁰ § 2 KPC przekazał go do rozpoznania organowi rentowemu. Podkreślenia wymaga, że postępowanie sądowe zmierza zatem do kontroli prawidłowości lub zasadności zaskarżonej decyzji, a w związku z tym, wykluczone jest rozstrzyganie przez sąd, niejako w zastępstwie organu rentowego, żądań zgłaszanych w toku postępowania odwoławczego, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lutego 2012 r., II UK (...)). W myśl wymienionego przepisu, jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje do rozpoznania organowi rentowemu. Przepis ten akcentuje wyłącznie kontrolną funkcję postępowania sądowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i zasadę, że jego przedmiotem może być tylko żądanie (stan faktyczny i wniosek), które zostało już wcześniej merytorycznie rozpoznane rzez organ rentowy. W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest więc merytoryczne rozpoznanie żądań, które wykraczają poza podstawę faktyczną decyzji zaskarżonej odwołaniem (wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1980 r., III URN 52/79 i z 29 września 2000 r., II UKN 759/99; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 22 maja 2013 r., III AUa 346/13, Lex nr 1315695).