Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 13 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Tomaszewska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2026 r. w Warszawie

sprawy Z. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w B.

o wysokość zadłużenia z tytułu składek

na skutek odwołania Z. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w B.

z dnia 25 lipca 2024 r. znak (...).(...)

1.  oddala odwołanie,

2.  zasądza od Z. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w B. kwotę 3.600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE

Z. G. odwołał się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w B. z dnia 25 lipca 2024r., znak: (...).(...), w której organ rentowy ustalił zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lutego 2020r. do marca 2024r. w kwocie 26.204,77 zł i z tytułu odsetek za zwłokę w kwocie 7.909,00 zł, a więc łącznie w kwocie 34.113,77 zł.

W uzasadnieniu odwołania Z. G. podniósł, że sprawa dotyczy zmian statutowych jednoosobowej spółki z o. o. pod (...) przeprowadzanych w latach 2017-2018 i ich skutków dla obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego jedynego wspólnika w latach następnych. Ubezpieczony wskazał, że spółka jako płatnik składek i on jako jedyny wspólnik spółki zostali zgłoszeni do ubezpieczenia zdrowotnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sierpniu 2023r. z datą wsteczną od 2 stycznia 2019r., co nie miało żadnego uzasadnienia. Następnie Zakład rozpoczął naliczanie zobowiązania finansowego płatnika składek na Platformie Usług Elektronicznych. W ocenie Z. G. takie działanie i objęcie go ubezpieczeniem zdrowotnym od przyjętej przez ZUS daty, tj. od 2 stycznia 2019r., nie miało podstaw prawnych. Ubezpieczony podniósł, że od 1 stycznia 2017r., tj. od zawieszenia działalności przez spółkę, do 1 kwietnia 2023r., nie był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego i za ten okres składki na to ubezpieczenie nie mogą być należne (odwołanie Z. G. – k. 3-7 a.s.).

W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w B. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. i o zasądzenie od odwołującego się kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając przedstawione stanowisko, organ rentowy wskazał, że zaległość na koncie Z. G. powstała po sporządzeniu przez Zakład dokumentów rozliczeniowych z urzędu, na podstawie prawomocnej decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 8 kwietnia 2022r. w sprawie objęcia odwołującego ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu prowadzenia indywidualnej działalności gospodarczej oraz z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako wspólnik (...) sp. z o.o. w likwidacji. Zakład dodał, że Z. G. w złożonym odwołaniu odnosi się do kwestii ubezpieczenia zdrowotnego, zmian statutowych w sp. z o.o. i ich wpływu na kwestię ubezpieczenia zdrowotnego, które to kwestie są poza przedmiotem niniejszego postępowania, ponieważ jego zakres wyznacza treść zaskarżonej decyzji, a ta dotyczy ustalenia wysokości zadłużenia z tytułu składek, a nie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ta ostatnia kwestia należy do właściwości Narodowego Funduszu Zdrowia i została już prawomocnie ustalona, najpierw decyzją Prezesa NFZ, a następnie w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Zakład dodał, że wątpliwości dotyczące ubezpieczenia zdrowotnego Z. G. powinien był podnosić w postępowaniu przed NFZ, a następnie Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, a nie na etapie odwołania od decyzji, którą wyłącznie stwierdzono wysokość jego zadłużenia.

Zakład podsumował, że zarzuty odwołującego się są bezpodstawne i zbyt daleko idące, ponieważ odwołujący się pomija okoliczność istnienia prawomocnej decyzji Prezesa NFZ określającej podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu, która to okoliczność jest kluczowa dla ustalenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne (odpowiedź ZUS (...) Oddział w B. na odwołanie – k. 28 – 29 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Z. G. prowadził indywidualną działalność gospodarczą od 16 grudnia 1996r. do 16 lipca 2014r. (w tym od 1 lipca 2013r. do 30 września 2013r. zgłosił zawieszenie działalności), od 15 marca 2017r. do 20 maja 2019r. (w tym zawiesił działalność od 10 grudnia 2018r.) oraz od 1 stycznia 2020r. do 19 stycznia 2022r. Ponadto, od 28 lutego 2013r. miał status jedynego wspólnika G. z o.o., przy czym od 8 grudnia 2010r. do 11 sierpnia 2013r. oraz od 1 stycznia 2017r. spółka zgłosiła zawieszenie działalności. Uchwałą z 19 listopada 2018r. rozwiązano spółkę i postawiono ją w stan likwidacji (bezsporne).

W dniu 8 kwietnia 2022r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wydał decyzję Nr (...) w sprawie objęcia Z. G. ubezpieczeniem zdrowotnym na podstawie art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2021r., poz. 1285 ze zm.), art. 8 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 6 lutego 1997r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), obowiązującej do 31 marca 2003r., art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 23 stycznia 2003r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), obowiązującej do 30 września 2004r. W decyzji zostało stwierdzone, że Z. G. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego:



z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w formie indywidualnej w okresach od 1 stycznia 1999r. do 30 czerwca 2013r., od 10 lutego 2014r. do 26 czerwca 2014r., od 15 marca 2017r. do 9 grudnia 2018r. oraz od 1 stycznia 2020r. do 19 stycznia 2022r.



w charakterze wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną (...) sp. z o.o. w likwidacji (poprzednio (...) sp. z o.o.), wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS: (...), w okresach od 28 lutego 2013r. do 31 grudnia 2016r. oraz od 2 stycznia 2019r. do nadal.

Z. G. wniósł skargę na decyzję z Prezesa NFZ wydaną 8 kwietnia 2022r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 stycznia 2023r., sygn. akt VI SA/Wa 1312/22, oddalił skargę. Z. G. w dniu 16 maja 2023r. wniósł skargę kasacyjną, którą postanowieniem z 26 października 2023r., w sprawie VI Sa/Wa (...), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił (bezsporne).

Z. G. złożył do NFZ wniosek o wznowienie postępowania zakończonego prawomocną decyzją Prezesa NFZ z dnia 8 kwietnia 2022r. (bezsporne). Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2024r., nr (...), Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (w imieniu, którego działał dyrektor (...) Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia) odmówił wznowienia postępowania, natomiast postanowieniem z dnia 9 grudnia 2024r., nr (...), utrzymał w mocy postanowienie z 28 sierpnia 2024r . (pismo NFZ z 12 grudnia 2024r. – k. 233 a.s.).

W dniu 16 stycznia 2025r. Z. G. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie Prezesa NFZ z 9 grudnia 2024r. (pismo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2025r. – k. 257 a.s.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 lipca 2025r., wydanym w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 149/25, oddalił skargę Z. G. na postanowienie Prezesa NFZ z 9 grudnia 2024r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania (odpis wyroku WSA z dnia 10 lipca 2025r., VI SA/Wa 149/25 – k. 278 a.s.). Wyrok ten uprawomocnił się 19 września 2025r. (pismo Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 października 2025r. – k. 290 a.s.).

Pismem z dnia 28 marca 2023r. Narodowy Fundusz Zdrowia (...) Oddział Wojewódzki w D. poinformował Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w L. o uprawomocnieniu się w dniu 23 marca 2023r. decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia Nr (...) z dnia 8 kwietnia 2022r. w sprawie objęcia Z. G. ubezpieczeniem zdrowotnym (pismo z dnia 28 marca 2023r. – nienumerowana karta akt ZUS).

Pismem z dnia 1 sierpnia 2023r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w B. poinformował Z. G. o sporządzeniu z urzędu dokumentów rozliczeniowych (...) za niego, jako prowadzącego działalność gospodarczą oraz jako wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za wskazane okresy:

⚫

w przedmiocie składki na ubezpieczenie zdrowotne w pojedynczej wysokości:



od 07.2013r. do 01.2014r.



od 07.2014r. do 12.2016r.



od 07.2017r. do 12.2019r.



od 02.2022r. do 06.2022r.



od 03.2023r. do nadal

⚫

w przedmiocie składki na ubezpieczenie zdrowotne w podwójnej wysokości:



od 02.2013r. do 06.2013r.



od 02.2014r. do 06.2014r.



od 01.2020r. do 01.2022r.



od 07.2022r. do 02.2023r.

Pismem z dnia 24 czerwca 2024r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K. zawiadomił Z. G. o wszczęciu z urzędu postępowania wyjaśniającego w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne na jego koncie jako płatnika składek. Następnie pismem z dnia 20 czerwca 2024r. ZUS zawiadomił Z. G. o zakończeniu postępowania (zawiadomienia – nienumerowane karty akt ZUS).

W dniu 25 lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K., na podstawie art. 83 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, wydał decyzję, w której stwierdził, że Z. G. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zakład wskazał, że zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi łącznie 34.113,77 zł, w tym z tytułu:



składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 02/2020 do 03/2024 w kwocie 26.204,77 zł



odsetek za zwłokę w kwocie 7.909,00 zł.

Zakład ponadto poinformował, że na podstawie art. 23 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odsetki naliczane będą nadal do dnia zapłaty włącznie z tym dniem, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (decyzja – nienumerowana karta akt ZUS).

W dniu 7 sierpnia 2024r. Z. G. uiścił kwotę 34.117,77 zł (bezsporne).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie powołanych dokumentów, które albo mają walor dokumentów urzędowych, albo pochodzą od stron i nie były kwestionowane. Ponadto w części okoliczności faktyczne – szczególnie, jeśli chodzi o decyzje wydane przez Prezesa NFZ i następujące po tym administracyjne postępowanie sądowe – nie były sporne.

Sąd pominął wnioski Z. G. o przeprowadzenie postępowania z udziałem biegłego sądowego oraz o zobowiązanie ZUS do złożenia wszystkich dokumentów z prowadzonego postępowania. Jeśli chodzi o drugi ze wskazanych wniosków, to należy wskazać, że organ rentowy, przekazując odwołanie Z. G., przekazał również akta organu rentowego związane z prowadzonym postępowaniem. Dokumenty, które zostały Sądowi dostarczone, zawierają wszystkie niezbędne informacje, konieczne do rozstrzygnięcia sporu. Jeśli, według ubezpieczonego, nie dostarczono istotnych w sprawie dokumentów, to powinien konkretnie wskazać, o jakie dokumenty chodzi. Ubezpieczony tymczasem zgłoszony wniosek sformułował bardzo ogólnie, a poza tym istotne było, że argumentacja ubezpieczonego w przeważającym zakresie odwoływała się do kwestii podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, która – z przyczyn, jakie zostaną dalej wskazane – nie była badana przez Sąd w przedmiotowej sprawie w zakresie, w jakim wnioskował o to Z. G.. Z tego względu również i z tej przyczyny żądanie od ZUS wszystkich dokumentów było bezcelowe i tylko przedłużałoby toczący się spór.

Oceniając zasadność wniosku o przeprowadzenie postępowania z udziałem biegłego, Sąd miał na uwadze, że nie było potrzeby, by wiadomościami specjalnymi wspierał Sąd biegły z jakiejkolwiek dziedziny. Sąd – znając przepisy – nie widział potrzeby sięgania po taki dowód, stąd zgłoszony przez ubezpieczonego wniosek został pominięty.

Dodatkowo należy podkreślić, że większość dokumentów – w części w notatkami ubezpieczonego, mającymi charakter pytań czy własnych ocen – jakie ubezpieczony składał wraz z pismami procesowymi, Sąd pominął dokonując ustaleń faktycznych. Z uwagi na zawężony charakter ustaleń, jakie Sąd czynił w sprawie - ze względu na okoliczności, które zostaną szeroko omówione w części obejmującej rozważania prawne – nie było potrzeby uwzględnienia dokumentów, którymi ubezpieczony próbował wykazać swoje racje i bezpodstawność działań ZUS. Zdaniem Sądu, takie stanowisko ubezpieczonego, jakie niejednokrotnie wyrażał, czyniąc odręczne notatki na składanych dokumentach, jest wyrazem innej niż przyjął Sąd i nieprawidłowej oceny przepisów, co będzie przedmiotem rozważań, i nie wymagało tak szerokich ustaleń, jak chciałby ubezpieczony, składając liczne dokumenty.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Istota sporu w rozpatrywanej sprawie koncentrowała się na ustaleniu, czy organ rentowy słusznie stwierdził, że Z. G. jest dłużnikiem wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i odsetek za opóźnienie za okres od lutego 2020r. do marca 2024r. Tego bowiem, tj. stwierdzenia zadłużenia, dotyczyła zaskarżona przez odwołującego się decyzja ZUS, która każdorazowo wyznacza przedmiot rozpoznawania sprawy sądowej w postępowaniu odwoławczym i tylko w tym zakresie, o czym rozstrzyga, podlega kontroli sądu, zarówno pod względem jej formalnej poprawności, jak merytorycznej zasadności. Jak wynika bowiem z ugruntowanego stanowiska Sądu Najwyższego, w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego, jej treść wyznacza przedmiot i zakres rozpoznania oraz orzeczenia sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 maja 1999 roku, II UZ 52/99, OSNP 2000/15/601, Lex nr 40789, z 2 marca 2011 roku, II UZ 1/11, K. nr 844747, z 22 lutego 2012 roku, II UK 275/11, Lex nr 1215286 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 18 stycznia 2013 roku, III AUa 940/12, Lex nr 1280259).

W przedmiotowej sprawie istota odwołania i zgłaszanych przez Z. G. zarzutów koncentrowała się na kwestionowaniu okresu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, ale zadaniem Sądu nie było rozstrzyganie o kwestii podlegania przez odwołującego się obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i z tytułu bycia wspólnikiem w spółce z o.o. ani też ustalanie, czy data, od której to nastąpiło jest prawidłowa. Sąd koncentrował się na kontroli prawidłowości stwierdzenia przez ZUS zadłużenia za wskazany w decyzji okres, a powodem tego było nie tylko to, o czym już była mowa, ale także, a może przede wszystkim, okoliczność, że sama kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jest poza obszarem badania sądu ubezpieczeń społecznych. Co istotne, kwestia ta znajduje się również poza obszarem kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, gdyż zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. z 2021r., poz. 1285) Prezes Funduszu rozpatruje indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego. Do indywidualnych spraw z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Ust. 2 wskazanego przepisu wskazuje, że do spraw, o których mowa w ust. 1, nie należą sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne należące do właściwości organów ubezpieczeń społecznych.

W świetle wskazanych regulacji prawnych nie budzi żadnych wątpliwości, że organem właściwym do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jest Prezes NFZ. Jednocześnie przepis art. 109 ust. 5 ww. ustawy przewiduje prawo złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Prezesa NFZ. Zatem właściwym organem odwoławczym od decyzji Prezesa NFZ – w sytuacji, w której Z. G. kwestionuje okres objęcia go ubezpieczeniem zdrowotnym - właściwym do oceny zasadności jego argumentów dotyczących potrzeby ustalania innego, krótszego okresu podlegania przez niego ubezpieczeniu zdrowotnemu był Wojewódzki Sąd Administracyjny. Ubezpieczony zresztą z takiej możliwości skorzystał, ponieważ decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 8 kwietnia 2022r. została zaskarżona, ale bezskutecznie. Również bezskuteczny był złożony w trakcie tego postępowania wniosek o wznowienie postępowania przez Prezesa NFZ. Sąd – rozpoznając odwołanie od decyzji ZUS o zadłużeniu – czekał na rozpoznanie tego wniosku i zawiesił postępowania, właśnie z tych przyczyn, o jakich wcześniej była mowa. Sam bowiem, podobnie jak i ZUS, nie był uprawniony do regulowania kwestii podlegania przez Z. G. ubezpieczeniu zdrowotnemu, ani do korygowania okresów, jakie już wcześniej zostały prawomocnie ustalone przez Prezesa NFZ. Ostatecznie jednak – mimo możliwości prawnych, z jakich ubezpieczony skorzystał, by tę decyzję wzruszyć – nie udało się to. Decyzja Prezesa NFZ, w której Z. G. został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym w okresach, które zostały precyzyjnie wskazane, ma przymiot decyzji prawomocnej i zgodnie z zasadą domniemania prawidłowości aktów administracyjnych, wywołuje skutki prawne i wiąże inne organy państwowe, w tym sądy. Także sąd ubezpieczeń społecznych jest związany ostateczną decyzją administracyjną, od której strona nie złożyła odwołania ani nie podważyła jej skuteczności w inny prawem przewidziany sposób. To związanie obejmuje fakt podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu i okresy, jakie w decyzji zostały wskazane. Odnosi się ono również do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, choć Zakład Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o art. 90 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, jest uprawniony do kontroli wykonywania obowiązków płatników w zakresie zgłoszenia ubezpieczonych do Funduszu i opłacania składek. Do zakresu tej kontroli należy kontrola rzetelności zgłaszania do ubezpieczenia zdrowotnego osób objętych tym ubezpieczeniem i deklarowanych podstaw obliczania składki na ubezpieczenie zdrowotne, prawidłowości obliczania, opłacania i odprowadzania składki.

Jak wynika z cytowanego przepisu art. 109 ww. ustawy, obowiązujące uregulowania prawne przewidują podział kompetencji odnośnie ubezpieczenia zdrowotnego pomiędzy dwa organy: Narodowy Fundusz Zdrowia i Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W zakresie regulacji dotyczących ubezpieczenia zdrowotnego istnieje dualizm, polegający na tym, że jeden organ decyduje o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym (dyrektor oddziału wojewódzkiego NFZ) z prawem kontroli odwoławczej przez Prezesa NFZ. Natomiast realizacją przydzielonych zadań dotyczących kontroli i poboru składek na ubezpieczenie zdrowotne zajmuje się Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co wiąże się z wydawaniem decyzji i prawem ich kontroli przez sąd ubezpieczeń społecznych (art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń). Tak więc w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przed dyrektorem oddziału wojewódzkiego NFZ, rozstrzygana jest kwestia podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, a dopiero w razie stwierdzenia, że dana osoba podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu możliwe jest wydanie w innym postępowaniu, prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń, decyzji wymierzającej należną składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Należy więc odróżnić objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym, od obowiązku płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2016r., II GSK 2874/14, LEX nr 2141102; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019r., III UK 410/18, LEX nr 3560530).

W podobnym tonie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia z dnia 9 sierpnia 2016r., wydanym w sprawie III AUa (...)/(...), LEX nr (...), stwierdzając, że jeden organ decyduje o objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym (wówczas Dyrektor oddziału NFZ, a obecnie Prezes NFZ), zaś realizacja zadań dotyczących kontroli i poboru składek na ubezpieczenie zdrowotne należy do kompetencji odrębnego organu - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tryb postępowania wymaga, zatem, by pierwotnie stwierdzono, czy dany podmiot podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, zaś dopiero następczo, po pozytywnym zweryfikowaniu tej okoliczności, możliwe jest wydanie decyzji wymierzającej należną składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Następuje, zatem dychotomia pomiędzy kwestią objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a kwestią obowiązku płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W świetle przedstawionego stanu prawnego nie może budzić wątpliwości kompetencja ZUS do ustalenia, w wyniku przeprowadzonej kontroli, zaległych składek na ubezpieczenia zdrowotne. Organ rentowy pełni rolę służebną w stosunku do NFZ. Okresy podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu ustalane są bowiem przez NFZ, a ZUS zajmuje się jedynie naliczaniem i pobieraniem składek. W przypadku zaś nieprzekazania w terminie składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponosi odpowiedzialność odsetkową w stosunku do NFZ.

Wskazane przepisy i ich wykładania mają istotne znaczenie i zastosowanie w realiach rozpoznawanej sprawy, gdyż w przypadku Z. G. organ rentowy jest uprawniony do naliczania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne, jednak rozstrzyganie kwestii podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu leżało poza jego kompetencjami. Dlatego też, raz jeszcze podkreślić należy, że wszelkie wątpliwości dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i przyjętych okresów podlegania temu ubezpieczeniu, winny być wyjaśnione z NFZ. Ubezpieczony zresztą to czynił, najpierw skarżąc decyzję Prezesa NFZ z 8 kwietnia 2022r. i wyrok WSA, potem zaś składając wniosek o wznowienie postępowania w ww. sprawie. Nie uzyskał jednak satysfakcjonującego rozstrzygnięcia, ale to nie może być podstawą do żądania od ZUS i sądu ubezpieczeń społecznych badania i rozstrzygania kwestii, która po pierwsze, jest już prawomocnie i ostatecznie przesądzona w postępowaniu administracyjnym, po drugie zaś, nie mieści się kompetencjach ani Zakładu, ani sądu powszechnego.

Oceniając zaskarżoną decyzje w obszarze, jaki obejmują kompetencje organu rentowego i treść zaskarżonej decyzji, Sąd Okręgowy nie stwierdził naruszenia przepisów. Organ rentowy działał prawidłowo, w granicach swoich kompetencji. W zaskarżonej decyzji zajął się tylko naliczeniem składek za okresy, za które nie zostały opłacone w terminie. Taka powinność spoczywała na ZUS i była konsekwencją objęcia Z. G. obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym przez Prezesa NFZ z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej i z tytułu posiadania statusu wspólnika jednoosobowej sp. z o.o. Dodatkowo - w związku z zarzutami ubezpieczonego – warto zwrócić uwagę, że takie działanie ZUS, do jakiego ma kompetencje, nastąpiło dopiero w roku 2023, ponieważ to wówczas Prezes NFZ poinformował Zakład o prawomocnej decyzji z 8 kwietnia 2022r. W konsekwencji tego organ rentowy musiał sporządzić korekty dokumentów i wszcząć postępowanie w sprawie ustalenia zadłużenia, co zresztą uczynił. Wskazane działanie ZUS, jakie miało miejsce w 2023r., będące następstwem zakończenia postępowania w sprawie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, wyjaśnia również z jakiej przyczyny organ rentowy – zanim powziął informację o decyzji Prezesa NFZ – wydawał Z. G. zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek. Zaległość, o jakiej mowa w zaskarżonej decyzji, choć dotyczy lat 2020-2024, została stwierdzona dopiero w następstwie przeprowadzenia postępowania przez inny organ, które zakończyło się w roku 2023. Wówczas ZUS został o tym powiadomiony i naliczył zadłużenie. Wcześniej – ze względu na to, że nie dysponował prawomocną decyzją Prezesa NFZ – nie miał podstaw do naliczenia składek na ubezpieczenie zdrowotne i stwierdzenia zadłużenia. Z tego względu wydawał ubezpieczonemu zaświadczenia potwierdzające, że nie zalega z opłatą składek. Ubezpieczony, prezentując w pismach niezrozumienie tej sytuacji, bezzasadnie pomija okoliczności, które zostały wskazane.

Przechodząc do kontrolowanej w przedmiotowej sprawie kwestii zadłużenia Z. G., Sąd miał na względzie, że art. 84 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, wskazuje, że składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca osoba podlegająca ubezpieczeniu zdrowotnemu, z zastrzeżeniem art. 85 i 86. Z kolei art. 87 ust. 1 ww. ustawy przewiduje, że osoby i jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 80 ust. 2, art. 84, art. 85 i art. 86, są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób i jednostek nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym – w terminie do 15. dnia następnego miesiąca. Zgodnie z ust. 3 art. 87 ww. ustawy, od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenie zdrowotne pobiera się odsetki za zwłokę na zasadach i w wysokości określonych dla zaległości podatkowych.

Z uwagi na odwołanie we wskazanych przepisach do przepisów o ubezpieczeniu społecznym, dodatkowo przypomnieć trzeba, że zgodnie z treścią art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024r., poz. 497 – dalej jako ustawa systemowa) płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Jak stanowi natomiast przepis art. 32 ww. ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

Z. G. w okresie, którego dotyczy zaskarżona decyzja Prezesa NFZ nie uiścił składek w kwotach, na jakie decyzja wskazuje. Obrazuje to przekazany przez organ rentowy raport rozliczeń należności płatnika, który ma istotny w sprawie walor dowodowy. Reguluje to zresztą art. 34 ustawy systemowej, który w ust. 1 wskazuje, że Zakład zapewnia rzetelność i kompletność informacji gromadzonych na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek w sposób uregulowany niniejszą ustawą. Z ust. 2 wynika natomiast, że informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym.

Sąd – opierając się na wskazanym dokumencie, do którego dostęp miał też ubezpieczony w postępowaniu, jakie prowadził ZUS i o którym zawiadomił ubezpieczonego pismem z 24 kwietnia 2024r., wskazując m.in. na prawo wglądu w akta sprawy – ocenił, że zadłużenie, jakie określa zaskarżona decyzja, wyliczone zostało poprawnie. Uwzględnia ono przede wszystkim kwestionowany przez ubezpieczonego – lecz nieskutecznie - fakt podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułów i w okresach, jakie ustalił Prezes NFZ w decyzji z 8 kwietnia 2022r. oraz przepisy, które zostały zacytowane.

Dodatkowo – w związku z zarzutami Z. G., odnoszącymi się do spółki (...) i okolicznością, że przez część spornego okresu ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu zdrowotnemu z dwóch tytułów – warto przypomnieć treść art. 82 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ten przepis – choć ulegał różnym zmianom – w latach, których dotyczy zaskarżona decyzja, niezmiennie przewidywał i przewiduje w ust. 1, że w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Kolejne ustępy tego przepisu wskazywały, że w przypadku gdy w ramach jednego z tytułów do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego wymienionych w art. 66 ust. 1 ubezpieczony uzyskuje więcej niż jeden przychód, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana od każdego z uzyskanych przychodów odrębnie (ust. 2). Jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność pozarolniczą uzyskuje przychody z więcej niż jednego z rodzajów działalności określonych w ust. 5, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana odrębnie od każdego rodzaju działalności, z zastrzeżeniem ust. 4 (ust. 3). Jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność pozarolniczą uzyskuje przychody z więcej niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności, o której mowa w ust. 5 pkt 1-5, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest odrębnie od każdej prowadzonej spółki. Rodzajami działalności są:

1) działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki cywilnej;

2) działalność gospodarcza prowadzona w formie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością;

3) działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki jawnej;

4) działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki komandytowej;

5) działalność gospodarcza prowadzona w formie spółki partnerskiej;

6) wykonywanie działalności twórczej lub artystycznej jako twórca lub artysta;

7) wykonywanie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne;

8) wykonywanie wolnego zawodu, z którego przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych;

9) inna niż określona w pkt 1-8 pozarolnicza działalność gospodarcza prowadzona na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (ust. 5).

W świetle zacytowanych przepisów nie budzi wątpliwości, że tak prowadzenie przez ubezpieczonego pozarolniczej działalności gospodarczej, jak i działalność gospodarcza w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością czy spółki komandytowej rodzą obowiązek zapłaty składek. Dodatkowo, wobec odwołania się w przepisie do osiągania przychodów, co mogłoby mieć znaczenie w kontekście twierdzeń ubezpieczonego odnoszących się do spółki (...), Sąd zwraca uwagę, że do niedawna orzecznictwo sądów apelacyjnych akcentowało obowiązek uzyskiwania przychodów z różnych tytułów, aby można było mówić o obowiązku opłacania wielokrotności składki zdrowotnej. A contrario przyjmowano zatem, że brak jakichkolwiek przychodów przekłada się na brak obowiązku uiszczania z tego tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne z danego tytułu. Jednak w ostatnim czasie kwestię powyższą rozstrzygnął Sąd Najwyższy, przyjmując odmiennie niż sądy apelacyjne. W wyroku z 20 maja 2025r. (II USKP 18/25, LEX nr 3881919) nie podzielił stanowiska, zgodnie z którym obowiązek opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne osób prowadzących działalność pozarolniczą aktualizuje się z momentem uzyskania przychodu. Zaakcentował przy tym, że konkluzję tego rodzaju można usprawiedliwiać treścią art. 82 ust. 3 i 4 ustawy zdrowotnej, gdyż przepisy te posługują się formułą "jeżeli ubezpieczony prowadzący działalność pozarolnicza uzyskuje przychody". Skupienie uwagi tylko na tej części przekazu normatywnego może prowadzić do takiej konkluzji. Wykładnia przepisów nie polega jednak tylko na "wycinkowym" ich odczytywaniu. Każdy zwrot językowy osadzony jest w szerszym kontekście znaczeniowym. W omawianych przepisach ustawodawca posłużył się klasyczną formułą podmiotowo-przedmiotową. Wskazał na podmiot. Jest nim "prowadzący działalność pozarolniczą". Następnie sformułował regułę postępowania. Określił, że uzyskiwanie przychodów z więcej niż jednego z rodzajów działalności (z więcej niż jednej spółki w ramach tego samego rodzaju działalności) skutkuje obowiązkiem opłacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne odrębnie od każdego rodzaju działalności (odrębnie od każdej prowadzonej spółki). Znając ten mechanizm, staje się jasne, że zwrot "uzyskuje przychody" nie definiuje sfery podmiotowej. W przepisie tym nie wyróżniono bowiem obok kategorii "prowadzący działalność pozarolniczą" kategorii "prowadzący działalność pozarolniczą uzyskujący przychody" (w odróżnieniu od prowadzącego działalność pozarolniczą nieuzyskującego przychodów). Określenie "uzyskuje przychody" wiąże się bowiem z aspektem przedmiotowym, to jest z sytuacją, w której przychody pochodzą "z więcej niż jednego z rodzajów działalności" ("z więcej niż jednej spółki"). Do tej bowiem kwestii odnosi się deklaracja o odrębności opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Owe "uzyskiwanie przychodu" nawiązuje do wzorca ustalania podstawy wymiaru z art. 81 ustawy zdrowotnej. W ustępie 1 tego przepisu wskazano, że do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a, d-i i pkt 3 i 35 (a zatem między innymi do pracowników, osób wykonujących pracę nakładczą, osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi, osób duchownych, członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych) stosuje się przepisy określające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe tych osób. W art. 18 ust. 1 i 3 ustawy systemowej wskazano natomiast, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych osób stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10 ustawy systemowej. Wyjątkiem są osoby duchowne, wobec nich w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej przewidziano, że do wyliczenia podstawy wymiaru składek bierze się kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Do tej formuły nawiązuje art. 82 ust. 1 ustawy zdrowotnej, wskazując, że w przypadku, gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie. Określenie "uzyskuje przychody" użyte w tym przepisie jest synonimem wystąpienia określonej aktywności, rodzącej obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego z prawnie ustaloną podstawą wymiaru składki na to ubezpieczenie. Dlatego określenie to powiązano ze zwrotem "z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia społecznego".

Według Sądu Najwyższego przedstawione rozumienie omawianych przepisów znajduje odzwierciedlenie w argumentach systemowych. Przyjęcie, że obowiązek opłacenia składki odrębnie od każdego rodzaju działalności (odrębnie od każdej prowadzonej spółki), w rozumieniu art. 82 ust. 3 i 4 ustawy zdrowotnej, uzależniony jest od faktycznego uzyskania przychodu z pozarolniczej działalności spowodowałoby, że art. 81 ust. 2 tej ustawy stałby się bezprzedmiotowy. Supozycja tego rodzaju jest niedorzeczna. Nie można przecież zakładać, że w razie prowadzenia tylko jednej działalności pozarolniczej "uzyskanie przychodu" ma znaczenie, a zatem wbrew art. 81 ust. 2 ustawy zdrowotnej wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne nie będzie stanowić zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Wskazane rozważania, które Sąd Okręgowy podziela, oznaczają że nie ma potrzeby badania, czy w związku z udziałami w spółce (...) ubezpieczony osiągał przychody. W okresie, kiedy był wspólnikiem spółki sp. z o.o., a przez część okresu także prowadzącym indywidulaną działalność gospodarczą, powinien opłacać albo jedną składkę, albo wielokrotność składki na ubezpieczenie zdrowotne, adekwatnie do schematu, który ustalił Prezes NFZ i na którym oparł się ZUS, nawet jeśli nie uzyskiwał przychodów w związku z posiadanymi udziałami.

Podsumowując, zarzuty i twierdzenia Z. G. Sąd ocenił jako chybione z powodów, które zostały wskazane. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a odwołanie, jako bezzasadne, podlegało oddaleniu na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026r., poz. 118) i zasądził od Z. G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w B. kwotę stanowiącą stawkę minimalną, adekwatnie do wartości przedmiotu sporu, która wynosiła 26.205 zł. W tej sytuacji stawka kosztów zastępstwa procesowego, przewidziana dla spraw, w których wartość przedmiotu sporu mieści się w przedziale między 10.000 zł a 50.000 zł to 3.600 zł. Taką kwotę Sąd zasądził wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

sędzia Agnieszka Stachurska