Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Tomaszewska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2025 r. w Warszawie

sprawy R. D.

przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

o przeliczenie emerytury rolniczej

na skutek odwołania R. D.

od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

z dnia 8 września 2023 r. znak (...) (...)

oddala odwołanie.

sędzia Agnieszka Stachurska

UZASADNIENIE

R. D., reprezentowany przez pełnomocnika, w dniu 16 października 2023r. wniósł odwołanie od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 8 września 2023r., znak: (...), w sprawie przyznania od dnia 1 sierpnia 2023r. emerytury rolniczej z uwzględnieniem okresów ubezpieczenia (zamieszkania) przebytych w państwach członkowskich UE/EFTA. Decyzję zaskarżył w całości, zarzucając naruszenie art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez przyjęcie, że nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, podczas gdy był zatrudniony w okresie od 3 kwietnia 1974r. do 31 stycznia 1980r. w (...) z siedzibą w W., co stanowi dodatkowy okres podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, wynoszący 5 lat, 9 miesięcy i 28 dni.

Mając powyższe na względzie, ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, a uzasadniając swoje stanowisko wyjaśnił, że w zaskarżonej decyzji organ rentowy uznał, że nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat. W wyjaśnieniu do decyzji znalazła się informacja, że do polskich okresów uwzględnionych do nabycia prawa do świadczenia zaliczono okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 kwietnia 1998r. do 31 grudnia 2015r. (tj. 17 lat i 9 miesięcy) oraz od 1 stycznia 2016r. do 31 sierpnia 2020r. (tj. 4 lata i 8 miesięcy). Łącznie okresy te wynoszą 22 lata i 5 miesięcy. Niezaliczony natomiast został - jako okres pracy rolnej - okres pracy ubezpieczonego począwszy od nabycia gospodarstwa rolnego, co nastąpiło już w 1989r. Również nie uwzględniono okresu pracy i ubezpieczenia od 3 kwietnia 1974r. do 31 stycznia 1980r. (tj. 5 lat, 9 miesięcy i 28 dni). Ubezpieczony przez ten okres był zatrudniony na stanowisku robotnika magazynowego w (...) z siedzibą w W.. Łączna liczba zsumowanych powyżej okresów wynosi 28 lat, 2 miesiące i 28 dni, co zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, stanowi podstawę do przyznania emerytury rolniczej. Dalej, ubezpieczony powołując się na wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 22 stycznia 2020r. o sygnaturze akt III AUa 548/19, wskazał że na zasadzie powołanych wyżej przepisów istnieje możliwość uzupełniania okresów ubezpieczenia z jednego systemu przy ustalaniu prawa do świadczenia z drugiego systemu, ale możliwość taka istnieje tylko do momentu podjęcia przez ubezpieczonego decyzji o wyborze świadczenia. W ocenie ubezpieczonego KRUS, nie uwzględniając okresów jego zatrudnienia, naruszył przepisy prawa, a zatem przyznanie prawa do świadczenia (emerytury rolniczej) jest konieczne i w pełni uzasadnione (odwołanie z dnia 10 października 2023r., k. 3-4 a.s.).

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie odwołania, a uzasadniając odpowiedź na odwołanie powołał się na przepisy regulujące prawo do emerytury rolniczej, zamieszczone w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz na art. 6 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w którym wskazano, że do okresów podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu uwzględnia się również okresy ubezpieczenia, pracy najemnej, pracy na własny rachunek lub zamieszkania wypełnione pod działaniem ustawodawstwa jakiegokolwiek innego państwa członkowskiego UE/EFTA. Organ rentowy zaznaczył, że zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt b powołanego rozporządzenia właściwa instytucja ustala wysokość świadczeń, jakie byłyby należne, poprzez ustalenie teoretycznej kwoty świadczenia, a następnie kwoty rzeczywistej (świadczenie proporcjonalne), w następujący sposób:

i)  teoretyczna kwota świadczenia jest równa świadczeniu, o które zainteresowany mógłby się ubiegać, gdyby wszystkie okresy ubezpieczenia i/lub zamieszkania, ukończone z uwzględnieniem ustawodawstw pozostałych Państw Członkowskich, zostały ukończone na podstawie ustawodawstwa, które jest stosowane w dniu przyznania świadczenia. Jeżeli, zgodnie z tym ustawodawstwem, kwota świadczenia nie zależy od długości ukończonych okresów ubezpieczenia, kwota ta zostaje uznana za kwotę teoretyczną;

ii)  instytucja właściwa ustala następnie rzeczywistą kwotę świadczenia proporcjonalnego, stosując do kwoty teoretycznej stosunek długości okresów ubezpieczenia ukończonych przed realizacją ryzyka na podstawie stosowanego przez nią ustawodawstwa, do całkowitej długości okresów ubezpieczenia, ukończonych przed realizacją ryzyka na podstawie ustawodawstw wszystkich zainteresowanych Państw Członkowskich.

Dalej, powołując się na art. 12 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004, organ rentowy zaznaczył, że odpowiednie okresy ubezpieczenia, pracy najemnej, pracy na własny rachunek lub zamieszkania spełnione zgodnie z ustawodawstwem danego państwa członkowskiego są dodawane do okresów spełnionych zgodnie z ustawodawstwem każdego innego państwa członkowskiego, o ile jest to konieczne do celów stosowania art. 6 rozporządzenia podstawowego, pod warunkiem, że okresy te nie pokrywają się.

R. D. wniosek o emeryturę rolniczą złożył w dniu 8 sierpnia 2023r. W dołączonym do wniosku kwestionariuszu dotyczącym okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz okresów podlegających zaliczeniu do tego ubezpieczenia wskazał okres ubezpieczenia w KRUS od dnia 1 czerwca 1998r. do dnia 31 sierpnia 2020r. Ponadto, w związku z załączonymi do wniosku dokumentami, potwierdzającymi legitymowanie się okresami ubezpieczenia niemieckiego, organ rentowy w dniu 22 sierpnia 2023r. wystąpił do właściwej niemieckiej instytucji zabezpieczenia społecznego o potwierdzenie okresów ubezpieczenia. W dniu 5 września 2023r. do organu rentowego wpłynął z instytucji niemieckiej (...) (...) (...)-(...) formularz P5000 potwierdzający okresy ubezpieczenia przebyte na terenie Niemiec. Z otrzymanego formularza wynika, że R. D. legitymuje się łącznie 217 miesiącami ubezpieczenia niemieckiego, przebytymi w okresie od 1 marca 1980r. do 31 maja 1998r., z czego 138 miesięcy to obowiązkowe okresy składkowe z tytułu pracy najemnej, 72 miesiące to obowiązkowe okresy składkowe z tytułu bezrobocia, 5 miesięcy to dobrowolne okresy składkowe, a 2 miesiące to okresy równorzędne - okresy bezrobocia, w których pobierano zasiłek. Wszystkie te okresy uwzględniane są do obliczenia wysokości niemieckiej emerytury, którą zainteresowany pobiera od 1 września 2020r.

Rozpatrując wniosek ubezpieczonego o przyznanie emerytury rolniczej, organ rentowy uwzględnił do stażu emerytalnego okres ubezpieczenia społecznego rolników od 1 kwietnia 1998r. do 31 sierpnia 2020r., wynoszący 22 lata i 5 miesięcy, z czego do części składkowej świadczenia uwzględniono jedynie okres od 1 stycznia 2016r. do 31 sierpnia 2020r., gdyż to jest okres, za który składki na ubezpieczenie zostały opłacone. Natomiast składki za okres od 1 kwietnia 1998r. do 31 grudnia 2015r. zostały odpisane z uwagi na przedawnienie. Z kolei z uwagi na fakt, iż okres ubezpieczenia przebyty w Polsce w systemie rolnym nie pozwala na przyznanie wnioskowanego świadczenia, to stosując wyżej wymienione przepisy wspólnotowe, organ rentowy do stażu emerytalnego do emerytury rolniczej uwzględnił również okresy ubezpieczenia przebyte przez R. D. w Niemczech, w wymiarze 215 miesięcy (po wyłączeniu 2 miesięcy ubezpieczenia niemieckiego pokrywających się z ubezpieczeniem społecznym rolników). W dalszej kolejności organ rentowy zaznaczył, że w świetle art. 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, do okresów ubezpieczenia wymaganych do nabycia prawa do emerytury, w przypadku osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r., nie zalicza się okresów, od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi. Nie ma zatem podstaw prawnych do uwzględniania do stażu ubezpieczeniowego przy emeryturze rolniczej okresu zatrudnienia od 3 kwietnia 1974r. do 31 stycznia 1980r. w (...) w W.. O przyznanie emerytury za ten okres ubezpieczenia R. D. może wnioskować do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a w przypadku przyznania emerytury pracowniczej będzie miał prawo do jednoczesnego pobierania emerytury rolniczej i pracowniczej. Następnie organ rentowy wskazał, że pozbawione podstaw prawnych jest również żądanie uwzględnienia w stażu emerytalnym okresu pracy w gospodarstwie rolnym przed dniem 1 kwietnia 1998r., to jest przed dniem objęcia zainteresowanego ubezpieczeniem społecznym rolników. Niepodważalnym faktem jest, że R. D. nabył gospodarstwo rolne już w 1989r., jak również i to, że w okresie od nabycia gospodarstwa aż do maja 1998r. podlegał niemieckiemu ubezpieczeniu społecznemu. Według organu rentowego wartym podkreślenia jest ponadto fakt, iż wniosek o objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników R. D. złożył w KRUS dopiero w dniu 27 października 2020r., to jest nie tylko wiele lat po nabyciu gospodarstwa rolnego, ale także ponad dwadzieścia lat po ustaniu ubezpieczenia niemieckiego. Dodatkowo organ rentowy zwrócił uwagę, że w sprawie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników toczyło się postępowanie przed Sądem Okręgowym Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, sygn. akt VII U 204/21, a następnie przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, sygn. akt III AUa 216/22 i zakończone zostało wyrokiem z dnia 10 października 2022r. oddalającym apelację R. D. od wyroku Sądu Okręgowego.

Wobec powyższego, skoro R. D. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od nabycia gospodarstwa rolnego do dnia 30 kwietnia 1998r., to okres ten, w świetle przepisów art. 19 i 20 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie może zostać uwzględniony do stażu ubezpieczeniowego przy emeryturze rolniczej. Biorąc pod uwagę przywołane przepisy prawa, jak i opisany stan sprawy, organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania (odpowiedź na odwołanie z dnia 15 listopada 2023r., k. 8-10 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

R. D., ur. (...), w okresie od 3 kwietnia 1974r. do 31 stycznia 1980r. był zatrudniony w (...) w W. (okoliczność bezsporna). W dniach 19 grudnia 1989r., 23 marca 1990r., 4 czerwca 1990r. i 22 listopada 1990r. nabył grunty rolne w miejscowości Ł. w gminie P. o łącznej powierzchni 7,2747 ha, w tym 1,4252 ha przeliczeniowych (wypisy z aktów notarialnych, k. 10-13 a.r.).

Począwszy od 1980r. do 29 sierpnia 1991r. ubezpieczony pracował w Niemczech w zakładach produkcyjnych (...). Decyzją z 24 września 2020r. Niemieckie Ubezpieczenie Emerytalno-Rentowe (...) – (...) przyznało R. D. prawo do emerytury od 1 września 2020r. (pisma Niemieckiego Ubezpieczenia Emerytalno-Rentowego (...) – (...) wraz z tłumaczeniem, k. 15-22 i 24 a.r.; decyzja w sprawie emerytury – formularz P6000, k. 78-83 a.r.).

R. D. w dniu 27 października 2020r. dokonał zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego rolników (zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego rolników z 27 października 2020r., k. 25 a.r.). Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego pismem z 18 grudnia 2020r. poinformował ubezpieczonego, że nie spełnia warunków do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym w KRUS od dnia 27 października 2020r. do nadal, gdyż nabywając prawo do emerytury na terytorium Niemiec, nie może zostać objęty ubezpieczeniem zdrowotnym jako rolnik w KRUS (pismo z dnia 18 grudnia 2020r., k. 26 a.r.). Z kolei w decyzji z 18 grudnia 2020r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdził podleganie R. D. ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz ubezpieczenie emerytalno-rentowe od 1 czerwca 1998r. do 31 sierpnia 2020r. Organ rentowy ustalił ponadto wysokość należności z tytułu składek i zobowiązał R. D. do uiszczenia należności w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. W uzasadnieniu decyzji wskazał natomiast, że datę początkową podlegania ubezpieczeniom rolniczym ustalono w oparciu o oświadczenie ubezpieczonego, w którym wskazał, że od 1 czerwca 1998r. prowadzi wyłącznie działalność rolniczą w Polsce. Datę końcową ustalono zaś w oparciu o decyzję niemieckiego organu rentowego, przyznającego ubezpieczonemu emeryturę od 1 września 2020r. (decyzja z dnia 18 grudnia 2020r., k. 27 a.r.).

R. D. nie zgodził się z wydaną decyzją i wnosząc odwołanie zainicjował postępowanie przed Sądem Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, które toczyło się pod sygn. akt VII U 204/21. W postępowaniu tym został wydany wyrok oddalający odwołanie. Następnie, na skutek wniesionej apelacji, sprawa została przekazana do Sądu Apelacyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 10 października 2022r. oddalił apelację R. D. (wyrok Sądu Okręgowego z dnia 15 listopada 2021r., k. 46 a.s. o sygn. VII U 204/21, wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 10 października 2022r., k. 72 a.s. o sygn. VII U 204/21).

W dniu 8 sierpnia 2023r. R. D. złożył wniosek o przyznanie emerytury rolniczej (wniosek z 8 sierpnia 2023r., k. 1-3 a.r.). Organ rentowy, na potrzeby ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia, wystąpił do Niemieckiego Ubezpieczenia Emerytalno-Rentowego (...) (...) (...)-(...) o potwierdzenie okresów ubezpieczenia R. D. w Niemczech. Ww. instytucja na formularzu P5000 potwierdziła, że R. D. legitymuje się łącznie 217 miesiącami ubezpieczenia niemieckiego, przebytymi w okresie od 1 marca 1980r. do 31 maja 1998r., z czego 138 miesięcy to obowiązkowe okresy składkowe z tytułu pracy najemnej, 72 miesiące to obowiązkowe okresy składkowe z tytułu bezrobocia, 5 miesięcy to dobrowolne okresy składkowe, a 2 miesiące to okresy równorzędne - okresy bezrobocia, w których pobierano zasiłek. Wszystkie te okresy uwzględniane zostały do obliczenia wysokości niemieckiej emerytury, którą ubezpieczony pobiera od 1 września 2020r. (formularz P5000, k. 50-77 a.r.).

Decyzją z dnia 8 września 2023r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przyznał ubezpieczonemu emeryturę rolniczą w kwocie 334,02 zł. W decyzji wskazano, że ubezpieczony nie posiada wystarczających okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, zatem nie przysługuje mu prawo do emerytury rolniczej na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników z tytułu okresów ubezpieczenia przebytych wyłącznie w Polsce ( decyzja z 8 września 2023r., k. 100-102 a.r.)

Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie powołanych dokumentów, które zostały ocenione jako wiarygodne. Strony sporu ich nie kwestionowały, a zatem wynikające z nich okoliczności były podstawą dokonania ustaleń w sprawie. Ponadto część uwzględnionych dokumentów, w tym m.in. wyroki Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie i Sądu Apelacyjnego w Warszawie, wydane w sprawie o sygn. akt III AUa 216/22, jak też dokumenty niemieckiej instytucji ubezpieczeniowej, mają charakter dokumentów urzędowych, a więc korzystają z domniemania prawdziwości i autentyczności zgodnie z art. 244 k.p.c.

Sąd pominął wniosek o przesłuchanie R. D.. Zgodnie z art. 299 k.p.c. dowód z przesłuchania stron przeprowadza się wtedy, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub w razie ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Dowód taki jest zatem dowodem fakultatywnym, subsydiarnym i symetrycznym, a ocena konieczności przeprowadzenia tego dowodu leży w gestii swobodnej decyzji sądu, opartej na analizie materiału dowodowego w zakresie jego spójności i zupełności. Jak wynika z treści tego przepisu, sąd nie przesłuchuje stron co do wszystkich faktów będących przedmiotem postępowania dowodowego, lecz tylko co do faktów spornych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i to jedynie wówczas, gdy albo przeprowadzone dowody nie pozwoliły wyjaśnić istoty sprawy, albo nie ma innych dowodów, które pozwoliłyby wyjaśnić tę istotę. W myśl regulacji zawartej w tym przepisie, dowód z przesłuchana stron ma zatem charakter posiłkowy, pomocniczy, a jego przeprowadzenie nie może służyć sprawdzeniu wyników dotychczasowego postępowania dowodowego ani przesądzać wyników tego postępowania.

W przedmiotowej sprawie wszystkie okoliczności faktyczne, istotne dla rozstrzygnięcia, zostały wyjaśnione. Dowód z przesłuchania ubezpieczonego, co pełnomocnik wyjaśnił na rozprawie w dniu 25 listopada 2025r., został zgłoszony, gdyż R. D. chciał w trakcie przesłuchania przedstawić swoje stanowisko i wypowiedzieć się w kwestii prowadzenia gospodarstwa rolnego. To jednak nie jest powód, dla którego Sąd musiałby w trybie art. 299 k.p.c. przeprowadzać dowód z przesłuchania strony, tym bardziej że stanowisko w sprawie ubezpieczony mógł przedstawić podczas rozprawy i to uczynił. Jeśli chodzi natomiast o kwestię prowadzenia gospodarstwa rolnego i okresów, kiedy miało to miejsce, to wskazać należy na okoliczność wydania przez Prezesa KRUS w dniu 18 grudnia 2020r. decyzji ustalającej okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Decyzja ta, skontrolowana przez sądy obu instancji, jest obecnie prawomocna i Sąd rozpatrujący przedmiotową sprawą nie miał podstaw do ponownej weryfikacji, w jakich okresach R. D. prowadził gospodarstwo rolne i podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. W tej sytuacji przesłuchanie go na wskazane okoliczności było bezprzedmiotowe, dlatego zgłoszony dowód został pominięty.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Odwołanie R. D. podlegało oddaleniu.

Zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz. U. z 2023r., poz. 208 - dalej jako u.s.r.), emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) osiągnął wiek emerytalny - wiek emerytalny kobiety wynosi 60 lat, a mężczyzny 65 lat;

2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem art. 20.

Na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 1-3 ww. ustawy, do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 zalicza się okresy:

1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990;

2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16-tego roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983r.;

3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi.

W myśl art. 20 ust. 2 wskazanej ustawy, okresów, o których mowa w ust. 1, nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, jeżeli zostały one zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów. Z kolei ust. 3 art. 20 przewiduje, że przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948r.

Prezes KRUS, wydając zaskarżoną decyzję, do stażu emerytalnego R. D. uwzględnił okres ubezpieczenia społecznego rolników od 1 kwietnia 1998r. do 31 sierpnia 2020r. wynoszący 22 lata i 5 miesięcy, z czego do części składowej świadczenia uwzględniono jedynie okres od dnia 1 stycznia 2016r. do dnia 31 sierpnia 2020r., gdyż tylko za ten okres składki na ubezpieczenie zostały opłacone. Natomiast składki za okres od dnia 1 kwietnia 1998r. do 31 grudnia 2015r. zostały odpisane z uwagi na przedawnienie. Dodatkowo ze względu na fakt, że okres ubezpieczenia przebyty w Polsce w systemie rolnym, nie pozwalał na przyznanie ubezpieczonemu wnioskowanego świadczenia to organ rentowy - stosując przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 - do stażu emerytalnego na potrzeby ustalenia prawa do emerytury rolniczej, uwzględnił również okresy ubezpieczenia przebyte przez R. D. w Niemczech, w wymiarze 215 miesięcy (po wyłączeniu ubezpieczenia niemieckiego pokrywającego się z ubezpieczeniem społecznym rolników).

Ubezpieczony podnosił, że nie został uwzględniony okres jego pracy rolnej począwszy od nabycia gospodarstwa rolnego, tj. od 1989r., a także okres pracy i ubezpieczenia od 3 kwietnia 1974r. do 31 stycznia 1980r., kiedy był zatrudniony na stanowisku robotnika magazynowego w (...) z siedzibą w W..

Odnosząc się do kwestii okresu pracy ubezpieczonego w (...) w W. należy wskazać, że fakt zatrudnienia oraz podlegania przez R. D. ubezpieczeniom społecznym w tym okresie nie budzi żadnych wątpliwości. Jednak nie jest w sprawie kluczowe, czy ubezpieczony faktycznie pracował i czy były za ten okres odprowadzane składki, tylko to, czy ten okres pracy może być uwzględniony przez KRUS na potrzeby ustalenia prawa do emerytury rolniczej. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie nie ma takiej możliwości, na co zasadnie wskazywał organ rentowy. Wynika to z brzmienia powołanego wcześniej art. 20 ust. 3 u.s.r. Przepis ten wskazuje, że możliwość uwzględnienia do wyliczenia prawa do emerytury rolniczej okresów z innych systemów ubezpieczenia społecznego uzależnione jest od tego, kiedy urodził się ubezpieczony. Jeśli nastąpiło to po 31 grudnia 1948r., tak jak w przypadku R. D., to możliwość uwzględnienia takiego okresu jest wyłączona. Przepis ten jest jednoznaczny i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Urodzonym po 31 grudnia 1948r. nie zalicza się do okresów wymaganych do emerytury rolniczej okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu w systemie powszechnym (art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jednolity tekst: Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) (wyrok Sądu Najwyższego z 9 marca 2011r., III UK 83/10, OSNP 2012, nr 7-8, poz. 99; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9 grudnia 2016r., III AUa 1308/16, LEX nr 2237399).

Pełnomocnik ubezpieczonego we wniesionym odwołaniu wskazywał, że istnieje jednak możliwość uwzględnienia okresu od 3 kwietnia 1974r. do 31 stycznia 1980r., a na potwierdzenie takiego stanowisko powołał orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 22 stycznia 2020r. (III AUa 548/19). Sąd, analizując stan faktyczny, jakiego to orzeczenie dotyczyło, stwierdził, że nie przystaje on do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy. Sąd Apelacyjny w Lublinie, prezentując tezę, jaka została zacytowana w odwołaniu, orzekał w odmiennym stanie faktycznym, a przede wszystkim spór dotyczył ubezpieczonego, który urodził się przed 31 grudnia 1948r., zaś w przypadku takich osób możliwość uwzględnienia okresu uznanego za okres ubezpieczenia w systemie emerytalnym ZUS istnieje. R. D. natomiast do tej kategorii osób nie należy, dlatego stosując przepis, na który organ rentowy w przedmiotowej sprawie się powołał, nie ma możliwości by okres, o którym mowa, uwzględnić przy ustalaniu emerytury rolniczej ubezpieczonego.

Jeśli chodzi natomiast o okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego przez ubezpieczonego, to odnośnie tego, w jakim okresie R. D. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, było już prowadzone postępowanie przed Sądem Okręgowym Warszawa-Praga w Warszawie, zakończone prawomocnie przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, co było skutkiem wydania przez Prezesa KRUS decyzji, z której wynika, że R. D. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników tylko w okresie od 1 czerwca 1998r. do 31 sierpnia 2020r. Ubezpieczony, co już wcześniej było sygnalizowane, nie zgodził się z tą decyzją i wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego, a następnie złożył apelację do Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Wnosił o orzeczenie, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od 19 grudnia 1989r., ale obydwa wskazane sądy nie zgodziły się ze stanowiskiem R. D., wobec czego decyzja z 18 grudnia 2020r., która wskazuje na okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 czerwca 1998r. do 31 sierpnia 2020r., stała się decyzją prawomocną.

Pełnomocnik ubezpieczonego, odnosząc się do kwestii związanej z wcześniej toczącym się postępowaniem sądowym, wskazał, że obie sprawy - sprawa, która jest aktualnie rozpatrywana oraz sprawa zakończona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie - są inne, zatem nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej. Oczywiście w części, jeśli chodzi o aspekt negatywny powagi rzeczy osądzonej, należy zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika odwołującego się, gdyż w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 199 k.p.c. i odrzucenia odwołania, ponieważ decyzja, od której odwołanie sąd rozpatruje, jest inną decyzją niż ta, o której była mowa – choć strony są te same. Jednak w takiej sytuacji, biorąc pod uwagę treść art. 365 § 1 k.p.c., nie można zignorować okoliczności związanej z prawomocnie zakończonym postępowaniem między tymi samymi stronami i na nowo badać kwestii podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Powołany przepis stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W orzecznictwie wskazuje się, że z prawomocnością orzeczenia sądowego (zarówno w ujęciu materialnym, jak i formalnym) związana jest powaga rzeczy osądzonej (art. 366 k.p.c.), przy czym jest to konstrukcja prawna odmienna - choć ściśle powiązana - z regulacją art. 365 § 1 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2019r., II PK 92/18, LEX nr 2665143 i cytowane tam orzecznictwo). Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami. Natomiast moc wiążąca orzeczenia (art. 365 § 1 k.p.c.) może być rozważana jedynie wtedy, gdy rozpoznawana jest inna sprawa niż ta, w której wydano poprzednie orzeczenie oraz gdy kwestia rozstrzygnięta innym wyrokiem stanowi zagadnienie wstępne. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu charakteryzuje się dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się tylko do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia. Ten aspekt występuje, gdy w poprzednim postępowaniu, w którym zapadło prawomocne orzeczenie, nie brała udziału choćby jedna ze stron nowego postępowania, a nie jest ona objęta prawomocnością rozszerzoną. Nie można bowiem takiej strony obciążać dalszymi skutkami wynikającymi z prawomocnego orzeczenia. Drugi aspekt mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia jest określony jako walor prawny rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Jest on ściśle związany z powagą rzeczy osądzonej (art. 366 § 1 k.p.c.) i występuje w nowej sprawie pomiędzy tymi samymi stronami, choć przedmiot obu spraw jest inny. W nowej sprawie nie może być wówczas zastosowany negatywny (procesowy) skutek powagi rzeczy osądzonej, polegający na niedopuszczalności ponownego rozstrzygania tej samej sprawy. Występuje natomiast skutek pozytywny (materialny) rzeczy osądzonej przejawiający się w tym, że rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu (rzecz osądzona) stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami nowy spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto to w prawomocnym, wcześniejszym wyroku, a więc w ostatecznym rezultacie procesu uwzględniającym stan rzeczy na datę zamknięcia rozprawy ( wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009r., II CSK 12/09, LEX nr 515722). W kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się ta sama kwestia, nie może być ona już ponownie badana. Związanie orzeczeniem oznacza zatem zakaz dokonywania ustaleń sprzecznych z uprzednio osądzoną kwestią, a nawet niedopuszczalność prowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2007r., II CSK 452/06, OSNC-ZD2008 Nr 1, poz. 20 oraz uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 2008r., III CZP 72/08, OSNC 2009 Nr 2, poz. 20; postanowienie Sądu Najwyższego z 27 września 2023r., I USK 64/23).

Mając powyższe na względzie Sąd, rozpatrując odwołanie R. D. od decyzji z 8 września 2023r. i stosując zacytowany przepis, nie mógł zignorować faktu, że w innym postępowaniu pomiędzy tymi samymi stronami zapadło prawomocne rozstrzygnięcie potwierdzające zgodność z prawem decyzji, którą wydał Prezes KRUS w dniu 18 grudnia 2020r. Wskutek tego prawomocnego rozstrzygnięcia zostało przesądzone, że R. D. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1 czerwca 1998r. do 31 sierpnia 2020r. Z uwagi na treść art. 365 k.p.c. Sąd w przedmiotowej sprawie musi to rozstrzygnięcie respektować, a co więcej nie może prowadzić postępowania dowodowego na okoliczności, które zostały już prawomocnie przesądzone. Z tego względu okoliczności, na jakie powoływał się ubezpieczony na rozprawie odnośnie wprowadzenia go w błąd przez pracowników KRUS, błędnego wypełnienia wniosku w organie rentowym i faktycznego podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników wcześniej – przed datą ustaloną przez organ rentowy, nie mogły być ponownie rozpatrywane oraz uwzględnione w takim kształcie, jak chciałby ubezpieczony. Skoro już w innym postępowaniu kwestia podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników została prawomocnie rozstrzygnięta, to Sąd w tej sprawie nie mógł podważać prawomocnego rozstrzygnięcia, które zapadło w innej sprawie. W związku z tym okres przypadający przed 1 czerwca 1998r. - niezależnie od tego, czy ubezpieczony już wtedy nabył gospodarstwo i czy je prowadził - nie mógł podlegać uwzględnieniu na potrzeby ustalenia prawa do emerytury rolniczej.

Biorąc pod uwagę, że emerytura rolnicza została przez Prezesa KRUS obliczona prawidłowo, a zarzuty podniesione przez ubezpieczonego były bezzasadne, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. orzekł o oddaleniu odwołania.

sędzia Agnieszka Stachurska