Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

13 lutego 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu 16 stycznia 2026 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy Ł. D. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń (...) w D.

z udziałem Rzecznika Ł. i W. Przedsiębiorców

o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek odwołania Ł. D. (1) oraz Rzecznika Ł. i W. Przedsiębiorców

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w D.

z 6 września 2024 r. nr (...)

zmienia zaskarżoną decyzję, uznając że Ł. D. (1) podlegał dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 1 do 10 sierpnia 2023 r.

VII U 1680/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 6 września 2024 r., nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w D. stwierdził, że Ł. D. (1) w okresie od 1 do 10 sierpnia 2023 r. nie podlegał dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, a podlegał temu ubezpieczeniu od 11 sierpnia 2023 r.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że 24 lipca 2023 r. Ł. D. (1) wniósł o zawieszenie działalności gospodarczej od 1 sierpnia 2023 r., jednocześnie wyrejestrowując się z ubezpieczeń społecznych. Czynność ta spowodowała ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 sierpnia 2023 r., mimo późniejszej rezygnacji z zawieszenia działalności gospodarczej. Zdaniem Zakładu (...) (...) podlegał nieprzerwanie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, ale ubezpieczeniu chorobowemu dopiero od 11 sierpnia 2023 r., tj. od momentu ponownego zgłoszenia (akta rentowe tom I k. 44).

Ubezpieczony pismem z 9 października 2024 r. odwołał się od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej niepodlegania ubezpieczeniu chorobowemu w okresie od 1 do 10 sierpnia 2023 r.

W uzasadnieniu wskazał, że wobec rezygnacji z zawieszenia działalności gospodarczej, należało przyjąć, że przez cały czas podlegał ubezpieczeniom społecznym i że przysługuje mu prawo do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy rozpoczętej 7 sierpnia 2023 r. (k. 3).

Pismem z 16 października 2024 r. od tej samej decyzji odwołanie złożył również Rzecznik Ł. i W. Przedsiębiorców, zaskarżając ją w części, w której organ rentowy stwierdził, że Ł. D. (1) nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w okresie od 1 do 10 sierpnia 2023 r.

Rzecznik zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 14 ust. 2 pkt 1 i 3 w zw. z art. 13 pkt 4 i art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wskutek złożonego przez Ł. D. (1) 24 lipca 2023 r. w Centralnej Ewidencji i Informacji o (...) wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej od 1 sierpnia 2023 r. również od tej daty ustało dobrowolne ubezpieczenie chorobowe przedsiębiorcy przy jednoczesnym podleganiu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisów powinna prowadzić do uznania, że skoro przedsiębiorca złożył wniosek o zawieszenie działalności 1 sierpnia 2023 r., a następnie 11 sierpnia 2023 r. zrezygnował z tego zawieszenia, to nie ziściły się warunki do ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego przedsiębiorcy, a co za tym idzie Ł. D. (1) podlega do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 sierpnia 2023 r.

Podnosząc powyżej zaprezentowane zarzuty Rzecznik Ł. i W. (...) wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 KPC, że przedsiębiorca podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej od 1 sierpnia do 10 sierpnia 2023 r. (k. 5).

W odpowiedzi na odwołanie z 12 listopada 2024 r., pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Domagał się także zasądzenia kosztów postępowania (k. 13).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Od 1998 r. odwołujący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą (...) o NIP (...). Z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej zgłaszał się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (bezsporne).

Ł. D. (1) zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia do 11 maja 2023 r., a wznowienie wykonywania działalności nastąpiło 12 maja 2023 r. Od tego dnia odwołujący zgłosił się ponownie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (k. 53, 54 - (...) z 12 i 19 maja 2023 r.).

24 lipca 2023 r. podczas wizyty w Urzędzie Gminy odwołujący zgłosił zawieszenie działalności gospodarczej od 1 sierpnia 2023 r. (akta rentowe tom I k. 18). Jednocześnie wyrejestrował się z ubezpieczeń społecznych od 1 sierpnia 2023 r. ((...) k. 55).

Ł. D. (1) zajmował się budową w Ł., ale prace się przeciągały i już pod koniec lipca zaplanował cofnięcie zawieszenia działalności. W sierpniu odwołujący nadal faktycznie wykonywał czynności związane z robotami budowlanymi, 7 sierpnia 2023 r. uległ wypadkowi przy działalności gospodarczej, trafił do szpitala, a lekarz stwierdził, że jest niezdolny do pracy. Nie ubiegał się o odszkodowanie ani inne świadczenia z tytułu wypadku (zeznania odwołującego).

Odwołujący nie był w stanie osobiście udać się do Urzędu Gminy i dlatego drogą elektroniczną w ramach tzw. jednego okienka wniósł o „anulowanie zawieszenia” (zeznania odwołującego).

11 sierpnia 2023 r. złożył wniosek o zmianę daty zawieszenia działalności gospodarczej (akta rentowe tom I k. 19) i zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, ubezpieczenia zdrowotnego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 sierpnia 2023 r. (k. 51 - ZUS (...)).

Organ rentowy wypłacił odwołującemu zasiłek chorobowy za okres od 31 sierpnia 2023 r. do 28 lutego 2024 r., a decyzją z 13 marca 2024 r. przyznał mu prawo do świadczenia rehabilitacyjnego na okres od 26 sierpnia 2024 r. (k. 80).

Następnie organ rentowy odmówił odwołującemu uprzednio przyznanego zasiłku chorobowego oraz zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Decyzją z 31 maja 2024 r. odmówił odwołującemu uprzednio przyznanego prawa o świadczenia rehabilitacyjnego. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że niezdolność do pracy Ł. D. (2) powstała w okresie, gdy nie podlegał do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (k. 81).

W czerwcu 2024 r. Ł. D. (2) odwołał się od powyższych decyzji, a pismem z 2 lipca 2024 r. wniósł o wydanie decyzji w przedmiocie okresów podlegania ubezpieczeniom społecznym (akta rentowe tom I k. 1).

Pismem z 8 lipca 2024 r. organ rentowy zawiadomił Ł. D. (2) o wszczęciu postępowania w tej sprawie (akta rentowe tom I k. 31).

Pismem z 17 lipca 2024 r. Rzecznik Ł. i W. Przedsiębiorców wstąpił na prawach przysługujących prokuratorowi do postępowania (akta rentowe tom I k. 32), a postanowieniem z 23 lipca 2024 r. organ rentowy dopuścił Rzecznika do postępowania (akta rentowe tom I k. 35).

Pismem z 8 sierpnia 2024 r. organ rentowy zawiadomił Ł. D. (2) o wszczęciu postępowania w tej sprawie (akta rentowe tom I k. 41).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt dokumentów, których autentyczność nie była kwestionowana przez strony i które Sąd uznał za wiarygodne, a także na podstawie wiarygodnych zeznań odwołującego (k. 79).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej jako ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Dotyczy ich także obowiązek podlegania ubezpieczeniu wypadkowemu, bowiem art. 12 ust. 1 ww. ustawy wskazuje, że obowiązkowo takiemu ubezpieczeniu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Okres podlegania ubezpieczeniom dobrowolnym reguluje art. 14 ust. 1 ustawy systemowej, który stanowi, że objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a - objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b.

W orzecznictwie został utrwalony pogląd, że obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym wynika z ustawy, a nie z czynności prawnej (wniosku o objęcie ubezpieczeniem). Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega ubezpieczeniu chorobowemu na zasadzie dobrowolności, a objęcie tym ubezpieczeniem realizuje się poprzez zgłoszenie stosownego wniosku (art. 11 ust. 2 i art. 36 ust. 5 ustawy). Zgłoszenie wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym skierowane jest na osiągnięcie skutków w sferze stosunków ubezpieczenia społecznego. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nigdy nie jest ubezpieczeniem samoistnym, lecz pozostaje w ścisłym związku z objęciem z mocy prawa obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowymi i może być realizowane wyłącznie w okresie, w którym istnieje tytuł podlegania tym ubezpieczeniom (art. 11 ust. 2, art. 13 pkt 4, art. 14 ust. 1 i 2 ustawy (wyrok Sądu Najwyższego z 29 lipca 2020 r., I UK 21/19, LEX nr 3048221). W przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą, objęcie ubezpieczeniem chorobowym następuje na wniosek tej osoby i ma charakter dobrowolny. W myśl art. 14 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje od wskazanego w zgłoszeniu wyrejestrowania, o którym mowa w art. 36 ust. 11 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie.

Z przepisu art. 13 pkt 4 ustawy systemowej wynika, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniom od rozpoczęcia wykonywania działalności do zaprzestania wykonywania działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. We wskazanym przepisie ustawodawca określił czasowe granice podlegania obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu, wyznaczając je momentami rozpoczęcia i zaprzestania wykonywania tej działalności. Zaprzestanie działalności gospodarczej, o którym mowa w art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, uchylające obowiązek ubezpieczenia może być okresowe, spowodowane przerwą w jej wykonywaniu. Musi to jednak wiązać się z wolą zaprzestania tej działalności w sposób definitywny, co winno znaleźć formalny wyraz w wyrejestrowaniu działalności z ewidencji działalności gospodarczej, względnie w jej zawieszeniu. Racjonalną konsekwencją zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej jest bowiem wykreślenie przedsiębiorcy z ewidencji działalności gospodarczej. Dlatego też, brak wykreślenia z ewidencji, chociaż nie decydujący dla ustalenia prowadzenia działalności gospodarczej, nie może być pomijany przy ustalaniu faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 22 lutego 2010 r., I UK 240/09, Lex nr 585723).

W utrwalonym orzecznictwie dominują poglądy, że obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą wynika każdorazowo z faktycznego prowadzenia tej działalności. Tym samym do powstania obowiązku ubezpieczenia wymagane jest rzeczywiste wykonywanie działalności zarobkowej, realizowanej w sposób zorganizowany i ciągły. Rozpoczęcie działalności gospodarczej polega na podjęciu w celu zarobkowym działań określonych we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej (wyrok Sądu Najwyższego z 21 czerwca 2001 r., sygn. akt II UK 428/00). Samo zaś wykonywanie działalności gospodarczej obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie w celu zarobkowym czynności należących do zakresu tej działalności, lecz także czynności zmierzające do zaistnienia takich czynności gospodarczych, jak np. poszukiwanie nowych klientów, zamieszczanie ogłoszeń w prasie, załatwianie spraw urzędowych. Wszystkie te czynności pozostają w ścisłym związku z działalnością gospodarczą, zmierzają bowiem do stworzenia właściwych warunków do jej wykonywania (wyroki Sądu Najwyższego z 25 listopada 2005 r., sygn. akt I UK 80/05; z 23 marca 2006 r., sygn. akt I UK 220/05; z 18 października 2011 r., sygn. akt II UK 51/11;

Samo zaś wykonywanie działalności gospodarczej obejmuje nie tylko faktyczne wykonywanie w celu zarobkowym czynności należących do zakresu tej działalności, lecz także czynności zmierzające do zaistnienia takich czynności gospodarczych (czynności przygotowawcze), np. poszukiwanie nowych klientów, zamieszczanie ogłoszeń w prasie, załatwianie spraw urzędowych. Wszystkie te czynności pozostają w ścisłym związku z działalnością gospodarczą, zmierzają bowiem do stworzenia właściwych warunków do jej wykonywania (wyrok Sądu Najwyższego z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05; wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2006 r., I UK 220/05; wyrok Sądu Najwyższego z 18 października 2011 r., II UK 51/11).

Stosownie do treści art. 23 ust. 1 tej ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców, przedsiębiorca wpisany do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej na czas nieokreślony albo określony, nie krótszy jednak niż 30 dni. Zatem warunkiem zawieszenia działalności gospodarczej jest okres zawieszenia, który został przez ustawodawcę ściśle określony. Minimalny termin zawieszenia wynosi 30 dni. Tym samym niewykonywanie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej przez okres krótszy 30 dni nie jest kwalifikowane przez ustawodawcę jako zawieszenie jej wykonywania. Zawieszenie działalności gospodarczej w trybie przewidzianym normą w art. 23 ust. 1 powoduje, jak stanowi art. 36a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ustanie obowiązku ubezpieczeń społecznych przedsiębiorcy od dnia, w którym rozpoczyna się zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej do poprzedzającego dzień wznowienia jej wykonywania. Zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej nie rodzi po stronie ubezpieczonego przedsiębiorcy obowiązku wyrejestrowania się z ubezpieczeń społecznych.

Ustawodawca umożliwił, przedsiębiorcom zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, ustanowił jednak warunki, których spełnienie jest konieczne w celu skorzystania z tej instytucji. Jednym z warunków jest okres zawieszenia działalności gospodarczej. Został on przez ustawodawcę ściśle określony, gdyż minimalny termin zawieszenia wynosi 30 dni. Tym samym skutki zawieszenia następują dopiero po upływie minimalnego okresu dla zwieszenia działalności gospodarczej, czyli po upływie 30. A zatem niewykonywanie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej przez okres krótszy niż 30 dni nie jest kwalifikowane przez ustawodawcę, jako zawieszenie jej wykonywania (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2025 r., I GSK 161/22, LEX nr 3867489).

W świetle powyższych regulacji prawnych należało uznać, że Ł. D. (1) nie dokonał skutecznie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej na wymagany przepisami prawa minimalny okres. W spornym okresie odwołujący nadal był uczestnikiem obrotu gospodarczego - faktycznie wykonywał działalność do 7 sierpnia 2023 r. następnie uległ wypadkowi i stał się niezdolny do pracy.

Skoro zaś nie doszło do zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej, brak było podstaw do wyrejestrowania odwołującego z ubezpieczenia chorobowego. Nie było zatem konieczne ponowne zgłoszenie się do ubezpieczenia a czynność dokonaną przez odwołującego 11 sierpnia 2023 r. należy potraktować jako korektę wcześniejszego błędnego wyrejestrowania.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 KPC zmienił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że Ł. D. (1) podlegał ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność w okresie od 1 do 10 sierpnia 2023 r.

SSR (del.) Magdalena Pytel