Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

30 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie

VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel

Protokolant: Jakub Strzałkowski

po rozpoznaniu 12 grudnia 2025 r. w Warszawie na rozprawie

sprawy G. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek

na skutek odwołania G. K.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

z 6 września 2024 r. nr (...) (...) (...)

1)  oddala odwołanie,

2)  zasądza od G. K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego 3600 zł (trzy tysiące sześćset złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty,

3)  przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniosek o rozłożenie należności na raty celem rozpoznania.

VII U 1698/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 6 września 2024 r., znak: (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w O. określił zadłużenie G. K. z tytułu składek w wysokości 16 663,22 zł, w tym na:

1.  ubezpieczenia społeczne (zakres nr deklaracji 01-39) za okres od sierpnia 2019 r. do listopada 2020 r. w kwocie 11 165,27 zł oraz należne odsetki w kwocie 5 887 zł;

2.  ubezpieczenia zdrowotne (zakres nr deklaracji 01-39) za okres do sierpnia 2019 r. do listopada 2020 r. w kwocie 4 554,54 zł oraz należne odsetki w kwocie 2 407 zł;

3.  Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (zakres nr deklaracji 01-39) za okres od sierpnia 2019 r. do listopada 2020 r. w kwocie 943,41 zł (akta rentowe).

Pismem z 17 października 2024 r. G. K. złożył odwołanie od ww. decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji odwołujący zarzucił brak wszechstronnej i całościowej analizy stanu faktycznego i oceny materiału dowodowego, brak rzeczowej argumentacji oraz naruszenie przepisów art. 83 ust. 1, art. 32, art. 46 ust. 1, art. 47 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W uzasadnieniu swojego stanowiska odwołujący wskazał, że zwracał się do organu rentowego o umorzenie należności z tytułu składek i wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nadto straty ponoszone przez G. K. były na tyle dotkliwe, że uregulowanie należnych składek doprowadziłoby go do pozbawienia dalszego prowadzenia działalności. W ocenie odwołującego istotne jest, że duża część składek nie została wpłacona przez odwołującego w związku z pandemią, wprowadzonymi obostrzeniami i utratą jego możliwości zarobkowych. Skarżący zakładając działalność gospodarcza był świadomy, że dodatkowo zobowiązuję się do opłacania należnych składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonym terminach. Jednakże nie spodziewał się, że wybuchnie pandemia COVID - 10, która będzie miała taki wpływ na jego możliwości zarobkowe (k. 3).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ rentowy przytoczył treść art. 46 ust. 1 i art. 23 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wskazując, że odwołujący nie wywiązywał się ze swoich obowiązków dotyczących opłacania składek do ZUS. Na gruncie przedstawionych okoliczności decyzja jest zasadna, a odwołanie nie wnosi okoliczności, mogących mieć wpływ na zmianę decyzji (k. 6).

Po ustanowieniu w sprawie pełnomocnik odwołującego popierała odwołanie, a na wypadek jego oddalenia wnosiła o nieobciążanie odwołującego kosztami postępowania, wskazując na jego przekonanie o zasadności i słuszności roszczenia (k. 34)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

G. K. od 15 kwietnia 2016 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą Kebab (...) G. K., które przeważającą działalnością gospodarczą była działalność taksówek osobowych (k. 28).

Z tego tytułu odwołujący podlegał ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnym, a w związku z tym był zobowiązany do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowych oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (bezsporne).

Od września 2018 r. odwołujący opłacał składki po terminie, przy czym należności za kolejne miesiące poczynając od sierpnia 2019 r. do listopada 2020 r. w ogóle nie zostały opłacone. Za okres od marca do maja 2020 r. odwołujący został zwolniony z obowiązku opłacania składek (raporty rozliczeń należności płatnika w (...) akta rentowe).

G. K. początkowo płacił składki w części, ponieważ inwestował firmę. W czasie pandemii COVID - 19 w jego przedsiębiorstwie nastąpił spadek dochodów i odwołujący nie miał środków na opłacenie składek. Otrzymał wsparcie publiczne w postaci zawieszenia składek na 3 miesiące i pożyczki z Urzędu Pracy w wysokości 5.000 zł (zeznania odwołującego k. 41).

Od 31 grudnia 2021 r. G. K. zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej (k. 28).

Pod koniec 2021 r. odwołujący zarejestrował się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. W latach 2022 - 2023 r. opiekował się chorymi rodzicami, co ograniczało możliwości podjęcia przez niego pracy. Od września 2024 r. rozpoczął zasadniczą dobrowolną służbę wojskową, a w czerwcu 2025 r. służbę zawodową. W chwili zamknięcia rozprawy odwołujący otrzymywał uposażenie 5340 zł netto i sprawował opiekę naprzemienną nad trzynastoletnią (zeznania odwołującego k. 41).

Pismem z 14 grudnia 2020 r. organ rentowy poinformował odwołującego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowych oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a pismem z 21 stycznia 2021 r. o zakończeniu tego postępowania (akta rentowe).

Odwołujący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzjami z 15 lutego 2021 r. i 22 grudnia 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oddalił ten wniosek. WSA w Warszawie wyrokiem z 7 listopada 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 404/23 oddalił skargę G. K.. Natomiast NSA wyrokiem z 2 października 2024 r. oddalił skargę kasacyjną. Decyzja o odmowie umorzenia należności stała się prawomocna (bezsporne).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o dołączone do sprawy dokumenty, w tym również załączone do akt rentowych, a także zeznania odwołującego G. K.. Tak zebranym dowodom Sąd dał wiarę w całości, gdyż wynikające z nich okoliczności były ze sobą zgodne, a ich treść przekonująca. Sąd uznał za wiarygodne zeznania odwołującego, który opisał okoliczności związane z powstaniem zaległości z tytułu nieopłaconych składek i jego sytuacji finansowej.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 t.j.), zwanej dalej ustawą systemową, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów odwołujących, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Nadto, stosownie do treści art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, nie później niż do 5 dnia następnego miesiąca - dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych; do 15 dnia następnego miesiąca - dla płatników składek posiadających osobowość prawną, do 20 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników składek.

Na podstawie art. 32 ustawy systemowej, do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisu art. 23 ust. 1 ustawy, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa z wyłączeniem art. 56a.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi, przy czym za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Z kolei, jak stanowi art. 12 ust. 1 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a zatem również osoby prowadzące pozarolniczą działalność, skoro ustawodawca nie wymienił tej kategorii odwołujących w ust. 2 i 3. W myśl art. 11 ust. 2 ustawy osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą obejmowane są także ubezpieczeniem chorobowym, lecz na ich wniosek. Na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy, osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od rozpoczęcia wykonywania działalności do zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Sąd zważył, że organ rentowy prawidłowo wyliczył należności z tytułu składek dla odwołującego za sporny okres, mając na uwadze przytoczone powyżej przepisy prawne. W sprawie bezsporne było, że odwołujący prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą i w okresach objętych decyzją nie opłacił należnych składek, co skutkowało powstaniem zadłużenia. Odwołujący nie kwestionował wysokości zadłużenia, ani okresów, za które składki zostały opłacone, wskazując natomiast, że brak zapłaty składek w 2019 r. był konsekwencją nietrafionych decyzji biznesowych, zaś w 2020 r. wynikał z wybuchu pandemii COVID - 19, zamknięcia określonych branż oraz gwałtownego pogorszenia sytuacji rynkowej, której nie był w stanie przewidzieć. Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne ma charakter bezwzględny i powstaje z mocy prawa wraz z zaistnieniem tytułu do ubezpieczeń, niezależnie od sytuacji finansowej płatnika oraz powodzenia prowadzenia działalności gospodarczej. Trudności finansowe, w tym wynikające z nietrafionych decyzji gospodarczych, stanowią element ryzyka związane z prowadzeniem działalności i nie zwalniają płatnika z obowiązku terminowego regulowania składek. Również okoliczności związane z pandemią COVID - 19, choć miały charakter nadzwyczajny i dotknęły wielu przedsiębiorców, nie wpływają na istnienie samego obowiązku składkowego ani na prawidłowość ustalenia zadłużenia przez organ rentowy, jeżeli składki nie zostały faktycznie opłacone. Nadto za trzy pierwsze miesiące obostrzeń epidemicznych odwołujący został zwolniony z opłacania składek.

Argumenty dotyczące trudnej sytuacji materialnej oraz braku możliwości zapłaty składek były rozważane w odrębnym postępowaniu dotyczącym umorzenia składek, które zostało prawomocnie zakończone.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynikają ze zobowiązania powstającego z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy prawa ubezpieczeń społecznych łączą powstanie takiego zobowiązania. Obowiązek obliczenia i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne powstaje zatem z mocy samego prawa za każdy okres ubezpieczenia (miesiąc kalendarzowy), a ewentualna decyzja organu ubezpieczeń społecznych ustalająca wysokość zobowiązania składkowego lub zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie zobowiązań składkowych (oraz wysokości odsetek) ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Oznacza to w szczególności, że zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne powstają każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku obliczenia i opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne w terminach określonych w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych. Inaczej rzecz ujmując, nieopłacona w ustawowo określonym terminie składka na ubezpieczenie społeczne powoduje powstanie od tej daty zaległości składkowej z mocy samego prawa (wyrok Sądu Najwyższego z 23 października 2006 r., I UK 126/06; wyrok Sądu Najwyższego z 30 stycznia 2008 r., I UK 187/07; uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 13 maja 2009 r., I UZP 4/09).

W niniejszej sprawie odwołujący już w 2018 r. opłacał składki z opóźnieniem, a od jesieni 2019 r. w ogóle zaprzestał regulowania tych zobowiązań przeznaczając fundusze na „inwestycje w firmę”. W okresie pandemii kontynuował zaś prowadzenie działalności mimo pogarszających się warunków rynkowych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd w punkcie 1. wyroku na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 KPC oddalił odwołanie.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2. sentencji wyroku na podstawie art. 99 KPC w zw. art. 98 § 1 i 3 KPC, zasądzając od odwołującego - jako strony przegrywającej - na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Ustalając wysokość tych kosztów sąd miał na względzie, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), koszty zastępstwa procesowego powinny zostać ustalone według stawek liczonych od wartości przedmiotu sporu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2019 r., III UZP 9/19). Wartość przedmiotu sporu obejmująca należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy wraz z odsetkami wyniosła łącznie 16 663,22 zł, co uzasadniało zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwotę 3.600 zł określoną w § 2 pkt 5 ww. rozporządzenia.

Wniosek o nieobciążanie odwołującego kosztami postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie Sądu odwołujący nie wykazał aby powstanie zadłużenia związane było ze szczególnymi okolicznościami - w 2019 r. świadomie nie opłacał on składek na ubezpieczenia społeczne mimo posiadanych środków, a w 2020 r. prowadził nierentowną działalność. Nadto w chwili zamknięcia rozprawy odwołujący nie był w szczególnie trudnej sytuacji finansowej - otrzymywał uposażenie na poziomie mediany przeciętnych zarobków.

W punkcie 3. sentencji wyroku Sąd na podstawie art. 477 ^{( 10)} § 2 KPC przekazał do rozpoznania organowi rentowemu wniosek o rozłożenie należności na raty, zgłoszony przez odwołującego w toku postępowania. Podkreślenia wymaga, że postępowanie sądowe zmierza do kontroli prawidłowości lub zasadności zaskarżonej decyzji, a w związku z tym, wykluczone jest rozstrzyganie przez sąd, niejako w zastępstwie organu rentowego, żądań zgłaszanych w toku postępowania odwoławczego, które nie były przedmiotem zaskarżonej decyzji (postanowienie Sądu Najwyższego z 22 lutego 2012 r., II UK 275/11). W myśl wymienionego przepisu, jeżeli odwołujący zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje do rozpoznania organowi rentowemu. Przepis ten akcentuje wyłącznie kontrolną funkcję postępowania sądowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych i zasadę, że jego przedmiotem może być tylko żądanie (stan faktyczny i wniosek), które zostało już wcześniej merytorycznie rozpoznane rzez organ rentowy. W postępowaniu sądowym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych niedopuszczalne jest więc merytoryczne rozpoznanie żądań, które wykraczają poza podstawę faktyczną decyzji zaskarżonej odwołaniem (wyrok Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1980 r., III URN 52/79 i z 29 września 2000 r., II UKN 759/99; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 22 maja 2013 r., III AUa 346/13, Lex nr 1315695).

Wobec powyższego, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

SSR (del.) Magdalena Pytel