Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 listopada 2025 roku

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2025 roku w Warszawie

sprawy D. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W.

o rentę z tytułu niezdolności do pracy

na skutek odwołania D. G.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W.

z dnia 27 października 2023 roku, znak: (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje D. G. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy na okres od 1 października 2023 roku do 31 sierpnia 2026 roku;

2.  oddala odwołanie w pozostałym zakresie;

3.  stwierdza odpowiedzialność organu rentowego za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji.

UZASADNIENIE

D. G. w dniu 21 listopada 2023r. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...)Oddział w W. z dnia 27 października 2023r., znak: (...)odmawiającej przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do kontynuacji renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Uzasadniając odwołanie, ubezpieczony wskazał, że w 2016 roku przeszedł operację usunięcia prostaty i następnie miał naświetlania. Co trzy miesiące wykonuje badania PSA na komórki nowotworowe – ostatnio zanotowano niewielki wzrost, co oznacza, że rokowanie jest niepewne. Nadto, długofalowym skutkiem nowotworu jest nietrzymanie moczu, krwawienia z dróg moczowych, a także biegunka z krwawieniem. Ubezpieczony zgodnie z zaleceniami lekarskimi musi prowadzić oszczędny tryb życia. Stara się pracować, ale może wykonywać tylko lekką pracę, co wiąże się z tym, że jest mniej płatna. W związku z niepewnym rokowaniem oraz dolegliwościami, głównie dotyczącymi układu moczowego, uważa, że nie jest w pełni zdolny do pracy (odwołanie z dnia 20 listopada 2023r., k. 3-4 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu odpowiedzi na odwołanie powołał się na przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wskazując na przesłanki, które są niezbędne do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy. Dalej organ rentowy wskazał, że w toku postępowania sprawę skierowano do komisji lekarskiej ZUS, która w orzeczeniu wydanym w dniu 18 października 2023r. ustaliła, że badany nie jest niezdolny do pracy, wobec czego zaskarżoną decyzją odmówiono prawa do wnioskowanego świadczenia (odpowiedź na odwołanie z dnia 13 grudnia 2023r., k. 7-8 a.s.).

Pismem z dnia 14 października 2025r. ubezpieczony wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji ZUS i przyznanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1 września 2023r. do 31 sierpnia 2026r. (pismo procesowe z dnia 14 października 2025r., k. 153-154 a.s.). Natomiast organ rentowy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie odwołania (pismo organu rentowego z dnia 17 października 2025r., k. 157 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

D. G., ur. (...), miał przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 24 września 2017r., tj. od zaprzestania pobierania świadczenia rehabilitacyjnego, do 30 września 2023r. (decyzja ZUS z dnia 19 października 2017r., k. 35 a.s.; decyzja ZUS z dnia 5 października 2018r., k. 51-53 a.r.; decyzja ZUS z dnia 1 października 2020r., k. 61 a.r.; decyzja ZUS z dnia 3 stycznia 2022r., k. 75 a.r.; decyzja ZUS z dnia 6 października 2022r., k. 91 a.r.; decyzja ZUS z dnia 8 maja 2023r., k. 113 a.r.).

W dniu 23 sierpnia 2023r. ubezpieczony złożył wniosek o ponowne ustalenie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W toku postępowania przed organem rentowym lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia 14 września 2023r. ustalił, że ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy. Następnie Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia 18 października 2023r. również ustaliła brak niezdolności do pracy. W związku z powyższym Zakład Ubezpieczeń Społecznych(...)Oddział w W. wydał w dniu 27 października 2023r. decyzję odmawiającą prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 września 2023r., k. 121 a.r.; orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia 18 października 2023r., k. 123 a.r.; decyzja ZUS z dnia 27 października 2023r., k. 125 a.r.)

Ubezpieczony odwołał się od powyższej decyzji, a Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych onkologa – neurologa i specjalisty medycyny pracy celem ustalenia, czy odwołujący się jest niezdolny do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, a jeśli tak, to czy jest to niezdolność częściowa czy całkowita i na jaki okres, ze wskazaniem daty początkowej powstania tej niezdolności (postanowienie z dnia 4 stycznia 2024r., k. 10 a.s.; postanowienie z dnia 11 września 2024r., k. 68 a.s.).

W opinii z dnia 15 marca 2024r. biegły sądowy z zakresu urologii P. M. wskazał, że rozpoznał u ubezpieczonego raka gruczołu krokowego (...) G. 4+3+7, progresję biochemiczną i dnę moczanową. Biegły zgodził się z oceną lekarza orzecznika z 14 września 2017r. stwierdzającą umiarkowany poziom naruszenia sprawności organizmu o charakterze przewlekłym, stabilnym. Wskazał, że ze względu na charakter schorzenia (zaawansowana miejscowo choroba nowotworowa) oraz bardzo prawdopodobną jego progresję nie ma rokowań przywrócenia w drodze leczenia i rehabilitacji niezbędnej sprawności umożliwiającej podjęcie uprzednio wykonywanej pracy w pełnym wymiarze czasu. Ze względu na duże prawdopodobieństwo wznowy choroby nowotworowej i konieczność diagnostyki i leczenia onkologicznego, w opinii biegłego, ubezpieczony nie spełnia kryteriów podjęcia innej pracy w pełnym wymiarze lub przekwalifikowania zawodowego. Jest w pełni zdolny do zaspokajana podstawowych potrzeb życiowych i nie wymaga stałej opieki innej osoby. Niezdolność do pracy powstała u ubezpieczonego w 2017r. (orzeczona 14 września 2017r.) i jest częściowa (opinia biegłego sądowego z dnia 15 marca 2024r., k. 19-20 a.s.).

W opinii z dnia 10 sierpnia 2024r. biegła sądowa onkolog M. R. rozpoznała u ubezpieczonego raka prostaty, H.: A. G. 7, stan radykalnej prostatektomi z limfadenektomią biodrowo-zasłonową obustronnie, stan po radykalnej radioterapii na obszar loży po sterczu, pęcherzyków nasiennych, węzłów chłonnych miednicy z hormonoterapią, jatrogenne nietrzymanie moczu, wznowę biochemiczną, podejrzenie progresji choroby na podstawie wzrostu PSA, dnę moczanową i nadciśnienie tętnicze. Według biegłej D. G. z przyczyn onkologicznych i urologicznych jest częściowo niezdolny do pracy od 14 września 2017r. do 31 sierpnia 2026r. Schorzenie układu moczowo-płciowego, stwierdzone w 2016 roku, spowodowało niezdolność do pracy w okresie leczenia operacyjnego raka prostaty oraz około radioterapeutycznym, tj. w okresie od 1 kwietnia 2016r. do 19 września 2016r. i do roku po leczeniu. Po tym okresie ubezpieczony był częściowo niezdolny do pracy do 30 września 2023r. Obserwowany nieznaczny wzrost poziomu PSA bez potwierdzenia w badaniach obrazowych cech wznowy nowotworowej nie wpływa na funkcjonowanie opiniowanego. Dominującym i niezmiennym schorzeniem od lat jest nietrzymanie moczu. Obecnie naruszona sprawność organizmu badanego wynikająca z nietrzymania moczu powoduje utratę w średnim stopniu zdolności do pracy zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami. W tej kwestii wypowiedział się urolog.

Biegła sądowa onkolog wskazała również, że ubezpieczony był leczony onkologicznie od 1 kwietnia 2016r. do 19 września 2016r. Po tym okresie został zakwalifikowany do ścisłej obserwacji polegającej jedynie na kontroli poziomu PSA oraz USG jamy brzusznej (z 15 lutego 2022r., 20 maja 2022r.). W jego przypadku doszło do istotnego naruszenia sprawności organizmu wynikającego z leczenia operacyjnego oraz terapii energią promienistą. Ubezpieczony wymagał wówczas pomocy i opieki innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Był to okres, kiedy jego organizm był poddawany wielu agresywnym działaniom zmierzającym do zatrzymania postępu choroby, z czym również wiązała się obniżona sprawność. Nie budzi wątpliwości fakt, że u ubezpieczonego, w wyniku zastosowanego leczenia onkologicznego została wygenerowana kolejna jednostka chorobowa, jaką jest jatrogenne nietrzymanie moczu. Jest to bardzo uporczywa i niepoddająca się skutecznemu leczeniu dolegliwość wpływająca na funkcjonowanie opiniowanego, która ogranicza go w wielu sferach życia (opinia biegłej sądowej z dnia 10 sierpnia 2024r., k. 54-56 a.s..).

W opinii z dnia 19 listopada 2024r. biegła sądowa z zakresu medycyny pracy D. S. wskazała, że rozpoznano u ubezpieczonego raka gruczołu krokowego (...), G. 4+3=7, G. (...) po leczeniu operacyjnym – prostatektomii radykalnej oraz uzupełniającej radioterapii, wznowę biochemiczną, podejrzenie progresji choroby onkologicznej na podstawie wzrostu PSA, jatrogenne nietrzymanie moczu, nadciśnienie tętnicze oraz dnę moczanową. Biegła oceniła, że schorzenia i stopień ich zaawansowania spowodowały częściową niezdolność do pracy od 1 października 2023r. nadal - do 31 sierpnia 2026r. (opinia biegłej sądowej z dnia 19 listopada 2024r., k. 91-97 a.s.).

Z kolei w opinii uzupełniającej, odpowiadając na zarzuty organu rentowego, biegła sądowa z zakresu medycyny pracy D. S. wyjaśniła, jakie konkretne dysfunkcje w znacznym stopniu ograniczają zdolność odwołującego się do pracy zarobkowej z przewagą wysiłku umysłowego. Wskazała, że praca kierowcy wymaga poza wysiłkiem fizycznym, także pełnej sprawności psychoruchowej. Zdiagnozowane schorzenie onkologiczne z powikłaniami i podejrzeniem wznowy - rak gruczołu krokowego po leczeniu operacyjnym - prostatektomii radykalnej oraz uzupełniającej radioterapii, ze wznową biochemiczną, podejrzeniem progresji choroby onkologicznej na podstawie wzrostu PSA i jatrogenne nietrzymanie moczu - ograniczają zdolność do pracy zgodnej z kwalifikacjami. Podczas wyjazdów w teren i przy przeciążeniach fizycznych statycznych i dynamicznych szczególne uciążliwe jest powikłanie schorzenia onkologicznego - jatrogenne nietrzymanie moczu. Biegła z zakresu medycyny pracy podkreśliła również, iż u D. G. obserwowany jest co prawda nieznaczny wzrost poziomu PSA, ale bez potwierdzenia w badaniach obrazowych cech wznowy nowotworowej, co nie wpływa na jego funkcjonowanie. Jednak istotną dysfunkcją pozostaje fakt powikłania procesu onkologicznego, czyli jatrogenne nietrzymanie moczu, zwłaszcza, iż biegły onkolog w opinii z dnia 10 sierpnia 2024r. rozpoznał raka prostaty, jatrogenne nietrzymanie moczu, wznowę biochemiczną i podejrzenie progresji choroby na podstawie wzrostu PSA oraz stwierdził częściową niezdolność do pracy od 14 września 2017r. do 31 sierpnia 2026r. Biegły wpisał, iż dominującym i niezmiennym schorzeniem od lat jest nietrzymanie moczu. Według biegłej z zakresu medycyny pracy, zaburzenia układu urologicznego, moczowo - płciowego, tj. jatrogenne nietrzymanie moczu - jako powikłanie procesu onkologicznego - w sposób istotny wpływają na ograniczenia w pracy wymagającej pełnej sprawności psychoruchowej, w pracy mechanika, kierowcy, według narażeń wymienionych w wywiadzie zawodowym z dnia 27 lipca 2017r., z dnia 21 sierpnia 2023r. oraz z dnia 28 lipca 2022r. Ubezpieczony wymaga systematycznej kontroli specjalistycznej, a znajduje to odzwierciedlenie w zaświadczeniu z (...) sp. z o.o. w W. z dnia 11 sierpnia 2023r., gdzie wskazano, że zdiagnozowano: gruczolakoraka prostaty (...). G. 4+3. G. group 3., stan po radykalnej prostacktomii 2016r. oraz po radioterapii uzupełniającej. Obecnie podwyższona jest wartość PSA, występuje wysiłkowe nietrzymanie moczu, a rokowanie co do dalszego przebiegu choroby jest niepewne.

Biegła wskazała dodatkowo, że częściowa niezdolność do pracy stwierdzona u D. G. od 1 października 2023r. do 31 sierpnia 2026r., jako kontynuacja renty, nie koliduje z możliwością zarobkowania w myśl przepisów ustawy o rentach. Natomiast lekarz profilaktyk, z którym pracodawca ma podpisaną umowę na wykonywanie badań profilaktycznych orzeka zgodnie ze skierowaniem i odmiennymi przepisami niż biegły sądowy z medycyny pracy, tj. na podstawie Kodeksu pracy. Stąd mogą wynikać takie rozbieżności pomiędzy częściową niezdolnością do pracy na potrzeby renty i orzeczeniem na podstawie Kodeksu pracy, dopuszczającym do pracy na danym stanowisku.

Wobec powyższego, zdaniem biegłej z zakresu medycyny pracy, schorzenia i stopień ich zaawansowania spowodowały u badanego z wykształceniem średnim nadal częściową niezdolność do pracy zgodnej z poziomem kwalifikacji od 1 października 2023r. do 31 sierpnia 2026r. (opinia uzupełniająca biegłej sądowej, k. 128-132 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o zebrane w sprawie dokumenty, w tym dokumentację medyczną D. G., konieczną w procesie opiniowania przez biegłych sądowych oraz dokumenty obrazujące przebieg postępowania przed organem rentowym. Zostały one ocenione jako wiarygodne, ponieważ ich treść oraz forma nie budziła zastrzeżeń i nie została zakwestionowana przez strony. Sąd oparł się również na opiniach sporządzonych przez biegłych sądowych z zakresu urologii P. M., onkologii M. R. oraz medycyny pracy D. S..

Organ rentowy zgłosił zastrzeżenia do opinii urologa P. M. i kwestionował ustalenia dotyczące istnienia częściowej niezdolności do pracy. Wskazał, że schorzenie podstawowe występujące u ubezpieczonego jest przede wszystkim schorzeniem onkologicznym, dlatego wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu onkologii klinicznej. Następnie, wobec zgłaszanych przez organ uwag także do opinii biegłego onkologa M. R., Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego specjalisty medycyny pracy D. S.. Ww. biegła sporządziła w sprawie dwie opinie. W opinii uzupełniającej odpowiedziała na zarzuty pełnomocnika organu rentowego sformułowane w piśmie procesowym z 21 marca 2025r. Organ rentowy nie zgodził się z opinią biegłej z zakresu medycyny pracy, a także z biegłymi z zakresu onkologii i urologii, jednakże ostatecznie wskazał, że nie widzi możliwości dalszej skutecznej polemiki i pozostawił dalsze postępowanie do decyzji Sądu. Organ rentowy podniósł, że ubezpieczony jest osobą po leczeniu onkologicznym prowadzonym 8 lat wcześniej, bez klinicznych cech wznowy raka prostaty i w obserwacji bez podwyższonego PSA, ale z wysiłkowym nietrzymaniem moczu. Powrócił do pracy na pełnym etacie, zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami.

Zdaniem Sądu ww. zastrzeżenia organu rentowego nie zasługiwały na uwzględnienie. Biegła z zakresu medycyny pracy w opinii uzupełniającej wyjaśniła, że u wnioskodawcy obserwowany jest co prawda nieznaczny wzrostu poziomu PSA, ale bez potwierdzenia w badaniach obrazowych cech wznowy nowotworowej nie wpływa na funkcjonowanie opiniowanego. Natomiast istotną dysfunkcją pozostaje fakt powikłania procesu onkologicznego – jatrogenne nietrzymanie moczu, z czym Sąd się zgodził z uwagi na to, że to powikłanie procesu onkologicznego w sposób istotny wpływa na ograniczenie do pracy wymagającej pełnej sprawności psychoruchowej, do pracy mechanika, kierowcy. Z tym zresztą zgodzili się dwaj pozostali biegli – onkolog i urolog.

Wnioski prezentowane przez biegłych sądowych z zakresu urologii, onkologii i medycyny, tak w zakresie przebiegu i skutków schorzeń występujących u D. G., jak i występującej u niego częściowej niezdolności do pracy oraz czasu jej trwania, są zbieżne oraz mają charakter stanowczy i jednoznaczny, a poza tym zostały należycie i przekonująco uzasadnione. Wskazane opinie zostały sporządzone w sposób rzetelny i fachowy, z uwzględnieniem dostępnej w sprawie dokumentacji medycznej ubezpieczonego, a świadczy o tym nie tylko to, co Sąd wskazał, ale również brak argumentów ZUS na dalszą polemikę z jednoznacznymi i spójnymi wnioskami biegłych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Rozpoznanie sprawy w analizowanym przypadku nastąpiło na posiedzeniu niejawnym. Taką możliwość daje art. 148 ¹ § 1 k.p.c. ( Dz. U. z 2023r., poz. 1550), który przewiduje, że sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, Sąd uzna – mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. W przedmiotowej sprawie okoliczności istotne w sprawie zostały wyjaśnione i ostatecznie ustalone poprzez dowody przeprowadzone na posiedzeniu niejawnym. Nie było więc potrzeby wyznaczania rozprawy, tym bardziej że strony o to nie wnosiły. W tych okolicznościach Sąd na podstawie powołanego przepisu ocenił, że wyznaczenie rozprawy nie jest konieczne, co w konsekwencji pozwoliło na rozpoznanie sprawy i wydanie rozstrzygnięcia na posiedzeniu niejawnym.

Dokonując rozważań dotyczących zasadności odwołania, w pierwszej kolejności wskazać należy, że renta z tytułu niezdolności do pracy może być przyznana ubezpieczonemu, który spełnia łącznie przesłanki określone w art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 1631 ze zm., dalej jako ustawa emerytalna), a więc:

1)  jest niezdolny do pracy,

2)  ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy,

3)  niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-3, 5 lit. a, pkt 6 i 12 albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów,

4)  nie ma ustalonego prawa do emerytury z Funduszu lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.

Pierwsza z przesłanek, a więc niezdolność do pracy, jest kategorią ubezpieczenia społecznego łączącą się z całkowitą lub częściową utratą zdolności do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu bez rokowania jej odzyskania po przekwalifikowaniu (art. 12 ustawy emerytalnej). Przy ocenie stopnia i trwałości tej niezdolności oraz rokowania co do jej odzyskania uwzględnia się zarówno stopień naruszenia sprawności organizmu, możliwość przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, jak i możliwość wykonywania pracy dotychczasowej lub podjęcia innej oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne ubezpieczonego (art. 13 ust. 1 ustawy emerytalnej) (por. wyrok Sądu Najwyższego – Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 28 stycznia 2004r., II UK 222/03).

Przepis art. 12 ustawy emerytalnej rozróżnia dwa stopnie niezdolności do pracy - całkowitą i częściową. Zgodnie z ust. 3 ww. przepisu, częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Z kolei całkowita niezdolność do pracy polega na utracie zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przesłanka niezdolności do jakiejkolwiek pracy odnosi się do każdego zatrudnienia w innych warunkach niż specjalnie stworzone na stanowiskach pracy odpowiednio przystosowanych do stopnia i charakteru naruszenia sprawności organizmu (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 grudnia 2000r., II UKN 134/00 i z dnia 7 września 1979r., II URN 111/79). Dokonując analizy pojęcia „całkowita niezdolność do pracy" należy brać pod uwagę zarówno kryterium biologiczne (stan organizmu dotkniętego schorzeniami naruszającymi jego sprawność w stopniu powodującym całkowitą niezdolność do jakiejkolwiek pracy), jak i ekonomiczne (całkowita utrata zdolności do zarobkowania wykonywaniem jakiejkolwiek pracy). Osobą całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy emerytalnej jest więc osoba, która spełniła obydwa te kryteria, czyli jest dotknięta upośledzeniem zarówno biologicznym, jak i ekonomicznym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 grudnia 2004r., I UK 28/04). Z kolei wyjaśnienie częściowej niezdolności do pracy i treści pojęcia „pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji” wymaga uwzględnienia zarówno kwalifikacji formalnych (czyli zakresu i rodzaju przygotowania zawodowego udokumentowanego świadectwami, dyplomami, zaświadczeniami), jak i kwalifikacji rzeczywistych (czyli wiedzy i umiejętności faktycznych, wynikających ze zdobytego doświadczenia zawodowego) ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 2006r., I UK 103/06). Dopiero zatem zmiana zawodu w ramach posiadanych kwalifikacji i brak rokowań odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu dają podstawę do przyznania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 13 października 2009r., II UK 106/09, z dnia 8 maja 2008r., I UK 356/07, z dnia 11 stycznia 2007r., II UK 156/06 i z dnia 25 listopada 1998r., II UKN 326/98). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lutego 2006r. ( I PK 153/05) częściowej niezdolności do pracy, polegającej na utracie w znacznym stopniu zdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji, nie wyklucza możliwość podjęcia przez ubezpieczonego pracy niżej kwalifikowanej. Ubezpieczony, który jest częściowo niezdolny do pracy może być jednocześnie z samej definicji zdolny do pracy zgodnej z posiadanymi kwalifikacjami w nieznacznym stopniu. Tak samo, gdy ubezpieczony wykonuje pracę, która nie jest zgodna z posiadanymi kwalifikacjami, a już na pewno, gdy jest pracą poniżej poziomu posiadanych kwalifikacji. Aktualny jest zatem pogląd o konieczności ujmowania łącznie aspektu medycznego i ekonomicznego niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999r., sygn. akt II UKN 675/98).

W orzecznictwie przyjmuje się również (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 sierpnia 2003r., II UK 11/03 oraz z dnia 5 lipca 2005r., I UK 222/04), że decydującą dla stwierdzenia niezdolności do pracy jest utrata możliwości wykonywania pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu przy braku rokowania odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Gdy więc biologiczny stan kalectwa lub choroba, nie powodują naruszenia sprawności organizmu w stopniu mającym wpływ na zdolność do pracy dotychczas wykonywanej lub innej mieszczącej się w ramach posiadanych lub możliwych do uzyskania kwalifikacji, to brak prawa do tego świadczenia. Prawa tego nie można w szczególności wywodzić z przewidzianych w art. 13 ustawy emerytalnej przesłanek, a więc: stopnia naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji, możliwości wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowości przekwalifikowania zawodowego, przy wzięciu pod uwagę rodzaju i charakteru dotychczas wykonywanej pracy, poziomu wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych, bowiem odnoszą się one tylko do ustalania stopnia lub trwałości niezdolności do pracy. Są więc bez znaczenia, jeżeli aspekt biologiczny (medyczny) wskazuje na zachowanie zdolności do pracy. Obiektywna możliwość podjęcia dotychczasowego lub innego zatrudnienia, zgodnie z poziomem kwalifikacji, wykształcenia, wieku i predyspozycji psychofizycznych może być brana pod uwagę tylko wówczas, gdy ubiegający się o rentę jest niezdolny do pracy z medycznego punktu widzenia, gdyż oba te aspekty muszą występować łącznie ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999r., sygn. akt II UKN 675/98). O niezdolności do pracy nie decyduje więc niemożność podjęcia innej pracy warunkowana wiekiem, poziomem wykształcenia i predyspozycjami psychofizycznymi, lecz koniunkcja niezdolności do pracy z niezdolnością do przekwalifikowania się do innego zawodu.

Ocena niezdolności do pracy w zakresie dotyczącym naruszenia sprawności organizmu i wynikających stąd ograniczeń możliwości wykonywania zatrudnienia wymaga wiadomości specjalnych. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, dotyczących prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, do dokonywania ustaleń w zakresie oceny stopnia zaawansowania chorób oraz ich wpływu na stan czynnościowy organizmu, uprawnione są osoby posiadające fachową wiedzę medyczną, a zatem okoliczności tych można dowodzić tylko przez dowód z opinii biegłych sądowych, zgodnie z treścią art. 278 k.p.c. Opinia biegłego ma na celu ułatwienie Sądowi należytej oceny zebranego materiału dowodowego wtedy, gdy potrzebne są do tego wiadomości specjalne. Dlatego też opinie sądowo - lekarskie sporządzone w sprawie przez lekarzy specjalistów, mają zasadniczy walor dowodowy dla oceny schorzeń wnioskodawcy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 lutego 2016r., III AUa 1609/15).

Badając istnienie analizowanej, a w przedmiotowej sprawie spornej przesłanki warunkującej przyznanie D. G. prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, Sąd dopuścił dowód z opinii biegłych sądowych z zakresu urologii, onkologii oraz medycyny pracy. Ich ocena została już zaprezentowana w części obejmującej ocenę dowodów, ale raz jeszcze wskazać należy, że wszystkie wydane opinie zostały rzetelnie oraz jasno i przekonująco uzasadnione. Zawierają one spójne wnioski co do częściowej niezdolności do pracy ubezpieczonego. Jeśli chodzi zaś o okres, do kiedy taka niezdolność do pracy powinna być orzeczona, to i w tym zakresie biegli byli zgodni, wskazując 31 sierpnia 2026r. jako datę końcową.

Analizując inne przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia rentowego, określone w art. 57 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy emerytalnej, sąd miał na względzie, że w oparciu o art. 61 wskazanej ustawy prawo do renty, które ustało z powodu ustąpienia niezdolności do pracy, podlega przywróceniu, jeżeli w ciągu 18 miesięcy od ustania prawa do renty ubezpieczony ponownie stał się niezdolny do pracy. Przez ustąpienie prawa do renty należy rozumieć sytuację określoną w art. 102 ust. 1 ustawy emerytalnej, czyli upływ okresu czasu, na jaki świadczenie zostało przyznane. W przypadku postępowania o przywrócenie prawa do renty koniecznym i jedynym warunkiem jej ponownego przyznania jest zatem ustalenie tylko jednej z przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia, tj. niezdolności do pracy. Tę przesłankę D. G. spełnił.

Podsumowując, Sąd ocenił, że zaskarżona decyzja, odmawiająca ubezpieczonemu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jest błędna i dlatego na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. została zmieniona w ten sposób, że Sąd przyznał D. G. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy począwszy od 1 października 2023 roku do 31 sierpnia 2026 r.

Ubezpieczony wnioskował, aby renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy została mu przyznana od 1 września 2023r., lecz wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie. Data początkowa prawa do świadczenia została ustalona przy uwzględnieniu okoliczności, że ubezpieczony do dnia 30 września 2023r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, zgodnie z decyzją ZUS z dnia 6 października 2022r., znak (...). Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie w pozostałym zakresie.

W myśl art. 118 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ rentowy wydaje decyzję w sprawie prawa do świadczenia lub ustalenia jego wysokości po raz pierwszy w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. W razie ustalenia prawa do świadczenia lub jego wysokości orzeczeniem organu odwoławczego za dzień wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji uważa się również dzień wpływu prawomocnego orzeczenia organu odwoławczego, jeżeli organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Organ odwoławczy, wydając orzeczenie, stwierdza odpowiedzialność organu rentowego.

Organ rentowy ponosi odpowiedzialność za odmowę przyznania świadczenia, jeżeli niezbędne okoliczności faktyczne uzasadniające nabycie prawa zostały ustalone w postępowaniu przed tym organem, a odmowa przyznania świadczenia jest wynikiem błędu w wykładni lub zastosowaniu prawa materialnego. W judykaturze ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym przez nieustalenie prawa do świadczenia, należy rozumieć zarówno niewydanie w terminie decyzji przyznającej świadczenie, jak i wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia, mimo spełnienia warunków do jego uzyskania. W tym drugim przypadku zachodzi sytuacja, gdy do wydania przez organ rentowy niezgodnej z prawem decyzji odmawiającej wypłaty świadczenia doszło, mimo że było możliwe wydanie decyzji zgodnej z prawem, czyli w wyniku błędu organu rentowego. W judykaturze dokonuje się kwalifikacji takich błędów na błędy w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa oraz błędy w ustaleniach faktycznych, będące skutkiem naruszenia przepisów proceduralnych. Błąd w wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu prawa ma miejsce wówczas, gdy organ rentowy wydaje decyzję odmawiającą ustalenia prawa, z uwagi na błędną interpretację relewantnych przepisów prawa w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Bardziej złożona jest prawna kwalifikacja błędu w ustaleniach faktycznych. Aby stwierdzić w takiej sytuacji, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienie, konieczne jest wykazanie, że w przepisanym terminie nie dysponował materiałem umożliwiającym przyznanie świadczenia z uwzględnieniem jednakże tego, czy w ramach swoich kompetencji i nałożonych obowiązków poczynił wszystkie możliwe ustalenia faktyczne i wyjaśnił wszystkie okoliczności konieczne do wydania decyzji. Jeżeli bowiem zmiana decyzji w postępowaniu odwoławczym będzie uzasadniona ustaleniami co do takich okoliczności, które nie były i nie mogły być znane organowi rentowemu, to nie będzie podstaw do uznania, że opóźnienie jest następstwem okoliczności, za które ponosi on odpowiedzialność (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29 maja 2014r., III AUa 2071/13, LEX nr 1483723).

W analizowanej sprawie organ rentowy już wtedy, gdy wydawał zaskarżoną decyzję dysponował dokumentacją i informacjami, jakie były konieczne, aby ustalić okoliczność istnienia dalszej częściowej niezdolności do pracy D. G..

Organ rentowy, uzasadniając zaskarżoną przez ubezpieczonego decyzję odmowną, powołał się na okoliczność, że Komisja Lekarska ZUS w orzeczeniu z dnia 18 października 2023r., po dokonaniu analizy przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym dokumentacji z przebiegu leczenia znajdującej się w aktach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zaświadczeń o stanie zdrowia wystawionych przez lekarzy leczących w dniu 11 sierpnia 2023r. ustaliła, że ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy. Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem przedstawionym przez organ rentowy. W ocenie Sądu – wbrew temu, co twierdził organ rentowy – istniały podstawy, aby ustalić w oparciu o złożoną przez ubezpieczonego dokumentację medyczną, że od 1 października 2023r., ubezpieczony był nadal niezdolny do pracy.

Powyższe wynika z opinii biegłych sądowych, którzy opiniując w sprawie, opierali się na informacjach zawartych w dokumentach, jakie ubezpieczony złożył do organu rentowego. Co prawda organ podjął w tym zakresie polemikę z oceną biegłych, ale ostatecznie do opinii uzupełniającej biegłej sądowej z zakresu medycyny pracy nie sformułował żadnych zarzutów, pozostawiając decyzję co do dalszego postępowania do decyzji Sądu. Zdaniem biegłych orzekających w analizowanej sprawie, niezdolność do pracy ubezpieczonego powstała w 2017r. (orzeczona 14 września 2017r.). Ponadto ubezpieczony nie rokuje przywrócenia niezbędnej sprawności umożliwiającej podjęcie uprzednio wykonywanej pracy w pełnym wymiarze. Biegły onkolog w opinii z dnia 10 sierpnia 2024r. podkreślił, że dominującym i niezmiennym schorzeniem jest od lat nietrzymanie moczu. Odwołujący się doświadczył istotnego naruszenia sprawności organizmu wynikającego z leczenia operacyjnego oraz z terapii energią promienistą. Nie budzi wątpliwości, że w wyniku zastosowanego leczenia onkologicznego wygenerowana została kolejna jednostka chorobowa, jaką jest jatrogenne nietrzymanie moczu. Jest to dolegliwość bardzo uporczywa i niepoddająca się skutecznemu leczeniu, wpływająca na funkcjonowanie ubezpieczonego i ograniczająca go w wielu sferach życia, m.in. w obszarze zawodowym, skutkując częściową niezdolnością do pracy.

W związku z powyższym uznanie przez organy orzecznicze ZUS, że ubezpieczony nie jest niezdolny do pracy było wynikiem błędnej oceny tych organów, za których wadliwe działanie Zakład ponosi odpowiedzialność. W związku z tym Sąd o takiej odpowiedzialności orzekł w wyroku.