Portal Orzeczeń Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 października 2021 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSO Monika Rosłan-Karasińska

Protokolant:       sekr. sądowy Marta Jachacy

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2021 r. w Warszawie

sprawy T. T.

przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.

o wysokość emerytury policyjnej

na skutek odwołania T. T.

od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.

z dnia 1 sierpnia 2017 roku znak (...)

zmienia zaskarżoną decyzję z dnia 1 sierpnia 2017 r. znak (...) w ten sposób, że zobowiązuje Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. do przeliczenia emerytury T. T. poczynając od dnia 1 października 2017 roku z pominięciem art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt. 1 Ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r. poz. 708 z późniejszymi zmianami).

Sygn. akt VII U 4538/19

UZASADNIENIE

T. T. w dniu 13 września 2017 r. złożył odwołanie od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 sierpnia 2017 r. numer: (...) w przedmiocie ponownego ustalenia wysokości emerytury policyjnej w oparciu o znowelizowane przepisy ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji i innych służb. Odwołujący zarzucił decyzji naruszenie przepisów Konstytucji RP oraz Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez arbitralne obniżenie jego osobistych praw majątkowych, naruszenie jego godności, prawa do ochrony czci i dobrego imienia oraz prawa do prywatności i prawa do poszanowania życia rodzinnego poprzez przyjęcie, że praca w organach bezpieczeństwa w okresie przed dniem 31 lipca 1990 r. stanowiła „służbę na rzecz totalitarnego państwa”. W dalszej kolejności odwołujący wyjaśnił, że służbę w Departamencie (...) Ministerstwa Spraw Wewnętrznych rozpoczął jako szeregowy funkcjonariusz w wydziale analitycznym. Do jego zadań, z racji posiadanego wykształcenia, należało sporządzanie analiz w zakresie sytuacji gospodarczej w rolnictwie. Po zdaniu w 1989 r. egzaminu oficerskiego został mianowany na stopień podporucznika. Po reorganizacji struktur Ministerstwa Spraw Wewnętrznych pełnił służbę w Departamencie (...), z tym samym zakresem zadań, co w poprzedniej jednostce, do dnia 31 lipca 1990 r. Został pozytywnie zweryfikowany w 1990 r. przez Komisję Kwalifikacyjną ds. kadr centralnych w W., a od dnia 1 sierpnia 1990 r. rozpoczął służbę w Biurze (...) Urzędu Ochrony Państwa do dnia 15 października 1994 r. Zwolnił się na własną prośbę. Ponowną służbę w Biurze (...) Urzędu Ochrony Państwa podjął w dniu 1 czerwca 1996 r. Po reorganizacji pełnił służbę w Departamencie (...). Następnie, po powołaniu Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w 2002 r. pełnił służbę w Departamencie (...), po czym w 2008 r. został mianowany na stanowisko kierownicze Zastępczy Naczelnika w Departamencie (...) (...) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, a w 2009 r. zostałem mianowany na stanowisko Naczelnika w tej jednostce. Służbę zakończył na tym stanowisku 31 lipca 2012 r. w stopniu podpułkownika. W okresie służby od 1990 r. był wielokrotnie wyróżniany, w tym nagrodami Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W okresie służby po 1990 r., za wzorowe, a także wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi (1993 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi (2002 r.) i Złotym Krzyżem Zasługi (2005 r.). Odwołujący podkreślił również, że w okresie służby nie był zawieszany w czynnościach służbowych, ani karany dyscyplinarnie, nigdy też nie obniżono mu i nie zawieszono uposażenia zasadniczego. Ponadto nigdy nie stosował terroru i represji w stosunku do obywateli, a także nie wykonywał jakichkolwiek czynności, które stanowiłyby naruszenie obowiązujących przepisów prawa powszechnego, regulaminów i innych aktów wewnętrznych. W związku z powyższym okresu jego służby od 1 grudnia 1987 r. do 31 lipca 1990 r. nie można zakwalifikować jako służby na rzecz państwa totalitarnego.

Powołując się na powyższe zarzuty, odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie mu świadczenia emerytalnego w dotychczasowej wysokości, tj. w kwocie 8.861,27 zł brutto miesięcznie oraz o zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych (odwołanie z dnia 13 września 2017 r., k. 3-16 a.s.).

W odpowiedzi na odwołanie Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, zastępowany przez pełnomocnika, wniósł o jego oddalenie. Uzasadniając stanowisko organu rentowego pełnomocnik wyjaśnił, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z zasadami obliczania wysokości emerytury określonymi w art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy oraz w oparciu o informację o przebiegu służby ubezpieczonego sporządzoną przez Instytut Pamięci Narodowej, z której wynika, że ubezpieczony w okresie od 1 grudnia 1987 r. do 31 lipca 1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ww. ustawy. W związku z powyższym skarżoną decyzją organ emerytalno-rentowy dokonał ponownego przeliczenia przysługującego ubezpieczonemu świadczenia. Pełnomocnik Dyrektora ZER MSWiA podniósł przy tym, że informacja z IPN o przebiegu służby odwołującego była wiążąca przy wydaniu przedmiotowej decyzji. Wskazał, że biorąc pod uwagę powołane uregulowania prawne, nie ma podstaw do uwzględnienia roszczeń odwołującego (odpowiedź na odwołanie z dnia 28 sierpnia 2018 r., k. 33-34 a.s.).

Na wniosek Sądu Okręgowego w Warszawie, postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2019 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Okręgowemu Warszawa-Praga w Warszawie na podstawie art. 44 k.p.c. (postanowienie z dnia 26 sierpnia 2019 r. wraz z uzasadnieniem k. 70-76 a.s.).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

T. T., ur. (...), w 1983 r. ukończył (...). W dniu 2 maja 1983 r. podjął pracę w (...) w O., niedaleko G. w charakterze stażysty. W 1984 r. odbył przeszkolenie wojskowe w ramach (...). Począwszy, od dnia 1 grudnia 1985 r. był zatrudniony w (...) w Departamencie (...) na stanowisku radcy – aplikanta. W dniu 3 września 1987 r. odwołujący zwrócił się do Dyrektora Departamentu (...) MSW w W. z podaniem o skierowanie go do pracy w resorcie spraw wewnętrznych (podanie z dnia 3 września 1987 r. k. 4 oraz notatka z dnia 26 marca 1987 r. k. 5 akt IPN).

Ubezpieczony został przyjęty do służby bezpieczeństwa 1 grudnia 1987 r. i skierowany do pracy w Departamencie (...) MSW. Z racji posiadanego doświadczenia i wcześniejszej pracy w Ministerstwie Rolnictwa został przydzielony do wydziału analitycznego ww. Departamentu, gdzie zajmował się wyłącznie sporządzaniem analiz gospodarczych w zakresie uwarunkowań ekonomicznych w rolnictwie. Ubezpieczony nie prowadził czynności operacyjnych, a także czynności rozpoznawczych i nie posiadał osobowych źródeł informacji. Po zdaniu w 1989 r. egzaminu oficerskiego został mianowany na stopień podporucznika. Obowiązki służbowe w Departamencie (...) MSW realizował do dnia 31 lipca 1990 r. Następnie pozytywnie przeszedł proces weryfikacji. Z dniem 1 sierpnia 1990 r. został przyjęty do służby ochrony państwa w biurze analiz i informacji jawnych, w którym zajmował się analizami gospodarczymi z zakresu rolnictwa i gospodarki. Do 1997 r. jego praca polegała wyłącznie na pracy analitycznej. Po likwidacji biura analiz i informacji jawnych został mianowany funkcjonariuszem Departamentu (...) (...). Na tym stanowisku zajmował się postępowaniami osobowymi i postępowaniami przemysłowymi. Praca odwołującego w opiniach służbowych i wnioskach personalnych z całego okresu 1987-1990 była oceniana pozytywnie. Wielokrotnie stwierdzano, że odwołujący bardzo dobrze wywiązuje się z obowiązków służbowych, jest sumienny, zdyscyplinowany, koleżeński oraz subordynowany wobec swoich przełożonych, a wydawane przez nich polecenia wykonuje z dużą odpowiedzialnością i starannością. W trakcie służby odwołujący był zgłaszany do awansów, a wnioski były rozpatrywane pozytywnie. Nigdy jednak nie zajmował kierowniczych stanowisk. Odwołujący był też zaangażowany społecznie, był wielokrotnie wyróżniany, w tym nagrodami Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego. W okresie służby po 1990 r., za wzorowe oraz wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi (1993 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi (2002 r.) i Złotym Krzyżem Zasługi (2005 r.). W dniu 31 lipca 2012 r. ubezpieczony odszedł ze służby i przeszedł na emeryturę (zeznania odwołującego k. 136, dokumentacja załączona do akt IPN).

W dniu 3 września 2012 r. Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał decyzję nr ewid. (...) mocą, której przyznał odwołującemu się prawo do emerytury policyjnej. Wysokość emerytury na dzień jej przyznania wynosiła 6.756,82 zł. Wysokość emerytury od dnia 1 października 2015 r. wyniosła 8.861,27 zł (decyzje Dyrektora ZER MSWiA z dnia 3 września 2012 r. nr ewid. (...) k. 17-22 a.s. i z dnia 10 września 2015 r. nr ewid. (...) – nienumerowane karty a.r.).

Pismem z dnia 11 maja 2017 r. Instytut Pamięci Narodowej poinformował Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA, że na podstawie posiadanych akt osobowych T. T. w okresie od dnia 1 grudnia 1987 r. do dnia 31 lipca 1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której jest mowa w art. 13b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Służby Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (informacja o przebiegu służby z dnia 11 maja 2017 r. – nienumerowana karta a.r.).

W związku z powyższym Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał w dniu 1 sierpnia 2017 r. decyzję nr ewid. (...), w której ustalił wysokość emerytury T. T. w kwocie 1.716,81 zł. Jako podstawa wydania decyzji zostały wskazane przepisy art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020r., poz. 723 ze zm.) oraz otrzymana z IPN informacja z dnia 11 maja 2017 r. (decyzja Dyrektora ZER MSWiA z 1 sierpnia 2017 r., k. 23-26 a.r.).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym w aktach organu rentowego oraz w aktach służbowych odwołującego z okresu służby w latach 1987-1990. Dokumenty, na których Sąd oparł swoje ustalenia, zasługiwały w całości na uwzględnienie. Ich wiarygodności nie kwestionował zarówno odwołujący, jak i organ rentowy, a poza tym nie zachodziły takie okoliczności, które wskazywałyby na nieautentyczność ww. dokumentów bądź odwoływanie się w nich do informacji i zdarzeń, które nie odpowiadają stanowi rzeczywistemu. Przedstawiony stan faktyczny w znacznej części wynikał z dokumentów osobowych, które nie były kwestionowane oraz uzupełniony został o wyniki przesłuchania odwołującego T. T., którego zeznania były spójne, logiczne, a nadto pozostawały zgodne z treścią ww. dokumentów wobec, czego nie budziły wątpliwości Sądu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie T. T. od decyzji z dnia 1 sierpnia 2017 r. nr: (...), jest zasadne i jako takie zasługuje na uwzględnienie.

Powołane, a zastosowane wobec ubezpieczonego przepisy wprowadzono na mocy art. 1 ustawy nowelizującej z 16 grudnia 2016 r. i jest to już druga regulacja powodująca obniżenie emerytur, a teraz także rent inwalidzkich osobom, które pełniły „służbę w organach bezpieczeństwa PRL”, które to pojęcie obecnie zastąpiono pojęciem „służby na rzecz państwa totalitarnego”. Zgodnie z treścią art. 15c, w przypadku osoby, która pełniła „służbę na rzecz totalitarnego państwa” i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., emerytura wynosi: 0% podstawy wymiaru - za każdy rok tej służby a przy tym, emerytury nie podwyższa się zgodnie z treścią art. 15 ust. 2 i 3 ustawy nowelizowanej, jeżeli okoliczności uzasadniające podwyższenie wystąpiły w związku z pełnieniem służby na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b. Jednocześnie ustawodawca wprowadził ograniczenie, zgodnie z którym wysokość emerytury ustalonej zgodnie z art. 15c ust. 1 i 2 nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej emerytury wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Należy wspomnieć, że w poprzedzających ustawę nowelizującą z 16 grudnia 2016 r. rozwiązaniach przyjętych w ustawie z dnia 23 stycznia 2009 r. (Dz. U. z 2009 r. nr 24 poz. 245) obniżono po raz pierwszy wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury za każdy rok służby w organach bezpieczeństwa państwa do 1990 r. z 2,6% do 0,7%.

Zarówno Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 20 stycznia 2010 r., (sygn. Kp 6/09) jak i Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia 14 maja 2013 r. (15189/10, lex 1324219) uznały wówczas, że nowe rozwiązania nie nałożyły na tę grupę emerytów nadmiernego obciążenia i dotyczyły jedynie praw nabytych niesłusznie, a więc nie można skutecznie kwestionować ich konstytucyjności. W przywołanym orzeczeniu Trybunał Praw Człowieka podkreślił, że rozpatrywał już sprawy, w których pojawiał się problem uprzywilejowanej pozycji w sferze praw emerytalnych członków elity komunistycznej i policji politycznej w krajach postkomunistycznych oraz potwierdził prawo ustawodawcy chcącego wyeliminować niesprawiedliwe lub nadmierne świadczenia z ubezpieczeń społecznych, dążącego do likwidacji przywilejów byłych funkcjonariuszy reżimów totalitarnych do tego rodzaju działań. Równocześnie Trybunał zwrócił uwagę, że podjęte środki nie mogą być jednak nieproporcjonalne. Rozważania jakie zostały poczynione przez Trybunał Konstytucyjny oraz Europejski Trybunał Praw Człowieka na gruncie poprzedniej „ustawy dekomunizacyjnej" będą pomocne także i przy ocenie niniejszej sprawy, właśnie z uwzględnieniem faktu, że mamy do czynienia z kolejnym swoistym rozliczaniem się przez państwo z osobami arbitralnie uznanymi za służące państwu totalitarnemu.

Organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o przepisy wprowadzone na mocy art. 1 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016 r., poz. 2270) zwanej dalej ,,ustawą zmieniającą”. W uzasadnieniu do projektu ustawy zmieniającej wskazano, że ma ona na celu wprowadzenie rozwiązań zapewniających w pełniejszym zakresie zniesienie przywilejów emerytalnych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL poprzez ustalenie na nowo świadczeń emerytalnych i rentowych osobom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. Zatem ustawodawca zdecydował się na ponowne obniżenie wysokości emerytury policyjnej i renty inwalidzkiej pracownikom, którzy wówczas pełnili służbę. W uzasadnieniu projektu dotyczącego wprowadzenia ustawy zmieniającej wskazano na konieczność kolejnego ograniczenia przywilejów emerytalnych i rentowych związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Stwierdzono również, że emerytury i renty osób pełniących służbę ustalono na znacznie korzystniejszych zasadach wynikających z ustawy zaopatrzeniowej, w stosunku do osób pobierających te świadczenia na podstawie ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zdaniem Sądu Okręgowego ustawa zaopatrzeniowa, jak też wydane na jej podstawie decyzje, uzasadniają wątpliwości, co do jej zgodności z zasadą godności jednostki, zasadą rządów prawa, zasadą równości, zasadą proporcjonalności z uwagi na jej wydanie po niemal 27 latach od transformacji ustrojowej oraz z zasadą sądowego wymiaru sprawiedliwości. Ustawa zaopatrzeniowa wprowadza w art. 13b oraz art. 15c i art. 22a odpowiedzialność zbiorową i swoim zakresem podmiotowym obejmuje, bez wyjątków, wszystkich byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa, niezależnie od ich postawy patriotycznej, etycznej i moralnej, rodzaju wykonywanych czynności, czy zajmowanego stanowiska. Tego rodzaju regulacje zaprzeczają istocie zasady rządów prawa. Zasada ta oznacza obowiązek władz publicznych traktowania osób w sposób adekwatny i proporcjonalny do ich postawy, zasług i przewinień. Niedopuszczalne zatem jest zastosowanie jakichkolwiek represji w stosunku do osób tylko za to, że pracowały lub służyły w okresie poprzedzającym zmianę ustroju państwa polskiego. Nawet uznanie, że niektóre instytucje funkcjonujące przed tą zmianą działały w sposób budzący dziś poważne wątpliwości prawne i moralne, nie uprawnia prawodawcy do stwierdzenia, że wszystkie osoby tam zatrudnione były przestępcami. W tym też kontekście, zdaniem Sądu, działania ustawodawcy polegające na arbitralnym obniżeniu wysokości emerytury ubezpieczonemu trudno jest uzasadnić dążeniem do jakiegokolwiek słusznego celu leżącego w interesie publicznym. Zastosowanie nowego wskaźnika emerytury miało charakter automatyczny, bez uwzględnienia faktycznie wykonywanych obowiązków, jak również pełnionej funkcji przez odwołującego. Sąd Okręgowy zważył, że ustawa zmieniająca w gruncie rzeczy działała bez rozróżnienia między funkcjonariuszami, którzy w rzeczywistości dopuścili się czynów przestępczych i tymi, którzy jedynie należeli do personelu technicznego.

Ponadto nie należy pomijać faktu, że zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej prawo do emerytury policyjnej nie przysługuje funkcjonariuszowi skazanemu prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo umyślne lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone w art. 258 kodeksu karnego lub wobec, którego orzeczono prawomocnie środek karny pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, które zostało popełnione przed zwolnieniem ze służby. Jednakże w takim przypadku prawomocnie skazanemu przestępcy przysługuje świadczenie na ogólnych zasadach obowiązujących w powszechnym systemie emerytalnym. Przytoczony wyżej przepis wskazuje, że ustawa zaopatrzeniowa wprowadziła pozasądową zbiorową odpowiedzialność za nieokreślony czyn z naruszeniem prawa jednostki do sądu i sprawiedliwego procesu. Obniżono określonym podmiotom emerytury i renty w sposób bardziej niekorzystny, niż jest to obecnie dopuszczalne nawet wobec funkcjonariuszy prawomocnie skazanych przez sąd za popełnione przestępstwa. Ci ostatni funkcjonariusze mogą zostać pozbawieni świadczeń emerytalnych przysługujących służbom mundurowym przez obniżenie ich do poziomu przysługującego w ramach powszechnego systemu emerytalnego.

W obowiązującym stanie prawnym należało powołać się na aktualne orzeczenie Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. akt III UZP 1/20. Sąd Najwyższy podjął uchwałę w składzie 7-osobowym, w której stwierdził, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka. W ślad za uzasadnieniem tego rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego, stwierdzenie pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa w okresie od dnia 1 grudnia 1987 r. do dnia 31 lipca 1990 r. nie może być dokonane wyłącznie na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (kryterium formalnej przynależności do służb), lecz na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka służących reżimowi komunistycznemu (art. 13b ust. 1 w związku z art. 13a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r.). W tym kontekście Sąd Najwyższy w ustnych motywach zwrócił również uwagę, że pozbawienie sądu ubezpieczeń społecznych prawa do przeprowadzenia interpretacji przepisu art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej naruszałoby wprost art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd Najwyższy uznał, że rolą sądu powszechnego jest w szczególności ustalenie długości okresu i miejsca pełnienia służby oraz stanowiska i stopnia służbowego odwołującego. Przy tym istotne jest ustalenie indywidualnych czynów ubezpieczonego pod kątem zweryfikowania, czy naruszały one podstawowe prawa i wolności człowieka.

W konsekwencji powyższych rozważań, w niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy przeprowadził postępowanie dowodowe w wyniku którego ustalił, że w przypadku T. T. nie zachodziły okoliczności pozwalające na zakwalifikowanie jego służby w okresie od dnia 1 grudnia 1987 r. do dnia 31 lipca 1990 r. za służę na rzecz państwa totalitarnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, zdaniem Sądu nie daje podstaw do stanowczego i jednoznacznego ustalenia, że ubezpieczony swoimi działaniami w jakikolwiek sposób naruszył prawa człowieka podczas służby na rzecz państwa totalitarnego, bądź też popełnił jakiekolwiek przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, czy prywatnego. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że zgodnie z treścią art. 13b ust. 1 pkt 5 lit. c ustawy zaopatrzeniowej – co prawdopodobnie stanowiło podstawę negatywnej kwalifikacji spornego okresu służby odwołującego przez IPN, czego jednak, jak wskazano wyżej, nie sprecyzowano – za służbę na rzecz totalitarnego państwa uznaje się służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. m. in. w jednostkach Milicji Obywatelskiej, a także w służbach i jednostkach organizacyjnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, ich poprzedniczkach i odpowiednikach terenowych, jak również w komórkach wypełniających czynności operacyjno-techniczne niezbędne w działalności Służby Bezpieczeństwa, w tym w Departamencie (...). Wprawdzie z załączonych do akt sprawy dowodów w postaci dokumentacji osobowej z przebiegu służby ubezpieczonego wynika, że w okresie od dnia 1 grudnia 1987 r. do dnia 31 lipca 1990 r. był pracownikiem Departamentu (...). Z dokumentów z przebiegu służby nie wynika jednak w żaden sposób, aby T. T. wykonywał jakiekolwiek czynności wywiadowcze i kontrwywiadowcze, takiego wniosku zdaniem Sądu nie można wyprowadzić wyłącznie z faktu zatrudnienia w danej jednostce organizacyjnej MSWiA. Jedyne informacje dotyczące czynności jakie odwołujący wykonywał znajdują się w opiniach służbowych, wnioskach personalnych i wnioskach o nadanie stopnia MO. Ponadto jak wynika z zeznań odwołującego, w Departamencie (...) zajmował się wyłącznie sporządzaniem analiz gospodarczych w zakresie uwarunkowań ekonomicznych w rolnictwie, co jest logiczne z racji posiadanego doświadczenia i wcześniejszej pracy w Ministerstwie Rolnictwa. Z dokumentów IPN nie wynika przy tym, aby odwołujący wykonywał czynności operacyjno-rozpoznawcze, aby pozyskiwał tajnych współpracowników lub aby współpracował z osobowymi źródłami informacji. Dokumenty z przebiegu służby zawierają jedynie informacje o pozytywnej ocenie pracy odwołującego. Wynika z nich, że ubezpieczony prezentował cechy osoby sumiennej, zdyscyplinowanej, subordynowanej, koleżeńskiej, zaangażowanej społecznie oraz o nie budzącej wątpliwości postawie politycznej, a ponadto był nagradzany oraz typowany do awansów. W okresie służby po 1990 r., za wzorowe i wyjątkowo sumienne wykonywanie obowiązków wynikających z pracy zawodowej został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi (1993 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi (2002 r.) i Złotym Krzyżem Zasługi (2005 r.). Ponadto pozytywnie przeszedł proces weryfikacji. Informacje uzyskane na podstawie powyższych dokumentów nie pozwalają zatem na ustalenie, że odwołujący w latach 1987-1990 dopuścił się jakichkolwiek naruszeń prawa m.in. poprzez uczestnictwo w praktykach bezprawia.

Jednocześnie wskazać należy, że zgodnie z zasadą kontradyktoryjności obowiązującą w procesie cywilnym, to na stronach postępowania ciąży obowiązek udowodnienia swoich twierdzeń poprzez prezentowanie materiału dowodowego na ich poparcie. W myśl art. 232 k.p.c. to strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Zasada kontradyktoryjności i dowodzenia swoich twierdzeń obowiązuje również w odrębnym postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2008r., I UK 151/08). Zaskarżenie decyzji organu rentowego nie powoduje zmiany w rozkładzie ciężaru dowodu. Jednocześnie wskazać trzeba, że w sytuacji, gdy zmiana decyzji organu rentowego następuje niejako z inicjatywy organu, to na organie spoczywa powinność udowodnienia faktów, z których wywodzi skutki prawne w postaci zmiany decyzji. Tymczasem w przedmiotowej sprawie organ rentowy nie wykazał się inicjatywą dowodową i nie zakwestionował argumentów przedstawionych przez stronę odwołującą się, a dotyczących zadań wykonywanych w latach 1987 - 1990. Swoje stanowisko w zakresie oceny przebiegu służby odwołującego oparł wyłącznie na informacji Instytutu Pamięci Narodowej, nie czyniąc zadość obowiązkowi dowodzenia, o którym była mowa. Wobec powyższego, Sąd Okręgowy zważył, że w przypadku odwołującego przepisy ustawy zmieniającej z dnia 16 grudnia 2016 r. nie mogły mieć zastosowania. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę, że w toku procesu nie ujawniono żadnych dowodów przestępczej działalności T. T. zarzut współudziału w bezprawiu w okresie pełnienia służby w latach 1987 - 1990, bez badania indywidualnej winy i popełnionych czynów, uzasadnia naruszenie zasady godności wobec odwołującego.

Stwierdzając zatem brak podstaw do zastosowania art. 15c ustawy zaopatrzeniowej, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 1 sierpnia 2017 r. numer: (...) w sposób określony w sentencji decyzji.